Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Thỏa thuận xanh châu Âu gây lo ngại cho các thị trường mới nổi, đặc biệt là các nước thành viên ASEAN. Thỏa thuận Xanh bao gồm một loạt các sáng kiến và quy định nhằm đáp ứng cam kết của Liên minh Châu Âu nhằm đạt được “sự trung hòa về khí hậu vào năm 2050”.

Hai công cụ chính đang gây lo ngại cho các nước đang phát triển. Đầu tiên là Quy định không phá rừng của Liên minh Châu Âu (EUDR), yêu cầu tất cả hàng hóa xuất nhập khẩu của EU phải được truy xuất nguồn gốc là 'không phá rừng'. Thứ hai là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu (CBAM), áp dụng thuế đối với các sản phẩm nhập khẩu từ các quốc gia không có cơ chế định giá carbon hoặc có giá carbon thấp hơn Hệ thống thương mại phát thải của Liên minh châu Âu. Mặc dù Liên minh châu Âu cho rằng Thỏa thuận xanh là một nỗ lực vì môi trường chứ không phải là biện pháp bảo hộ thương mại nhưng vẫn sẽ có tác động tiêu cực đến các nền kinh tế ASEAN.

Tác động của các cuộc đàm phán ngoại giao đang diễn ra có thể sẽ bị hạn chế. Vào ngày 29 tháng 6 năm 2023, Liên minh Châu Âu đã đồng ý thành lập Lực lượng đặc nhiệm chung với Indonesia và Malaysia để thảo luận về EUDR – cùng ngày hiệp định này có hiệu lực. Với việc CBAM dự kiến có hiệu lực vào ngày 1 tháng 10 năm 2023, có nhiều câu hỏi về tác động đối với các cuộc đàm phán hiệp định thương mại tự do giữa Liên minh Châu Âu và các nước thành viên ASEAN, cụ thể là Indonesia và Philippines.

Các nhà ra quyết định của ASEAN và EU phải vạch ra con đường hướng tới một giải pháp công bằng, lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Liên minh châu Âu nên tăng cường hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho nền kinh tế trung hòa carbon, trong khi các nước ASEAN nên tăng cường khung pháp lý để tối ưu hóa lợi ích của mô hình kinh tế này.

EUDR ban đầu sẽ bao gồm 7 mặt hàng – dầu cọ, đậu nành, gỗ, gia súc, ca cao, cao su và cà phê – và một số sản phẩm có nguồn gốc từ chúng. Các yêu cầu kiểm tra môi trường rộng rãi, theo dõi và truy vết sẽ đặt ra những chi phí tuân thủ lớn cho nông dân Đông Nam Á, vì các nhà sản xuất phải nộp giấy chứng nhận báo cáo phát thải khí nhà kính trong quá trình sản xuất. Liên minh châu Âu cũng có kế hoạch thiết lập một hệ thống giám sát, bao gồm cả việc kiểm toán các nước sản xuất hàng hóa. Những quy định nghiêm ngặt này có thể loại bỏ các hộ sản xuất nhỏ lẻ khỏi thị trường xuất khẩu và làm giảm thu nhập của họ.

Trong khi đó, CBAM sẽ áp dụng thuế đối với một số sản phẩm nhất định - bao gồm sắt và thép - được nhập khẩu từ các quốc gia không có cơ chế định giá carbon hoặc có giá carbon thấp hơn Hệ thống Thương mại Phát thải. Điều này sẽ áp dụng cho hoạt động xuất khẩu sắt thép của Indonesia và Malaysia sang Liên minh châu Âu. Tác động thậm chí có thể tăng lên khi Liên minh châu Âu chuẩn bị mở rộng ảnh hưởng sang các ngành công nghiệp khác.

CBAM sẽ gây tổn thất phúc lợi ở các nước đang phát triển và tăng phúc lợi ở các nước phát triển, mâu thuẫn với các nguyên tắc về công bằng và trách nhiệm 'chung nhưng khác biệt'. CBAM có thể mang lại lợi ích phúc lợi hàng năm là 11 tỷ USD ở các nước phát triển vào năm 2030, với tổn thất phúc lợi hàng năm là 9 tỷ USD ở các nước đang phát triển, so với kịch bản cơ sở.

Trong kịch bản tương tự, ASEAN có thể phải gánh chịu tổn thất phúc lợi hàng năm lên tới 500 triệu USD đến năm 2030. Tổng chuyển giao phúc lợi ròng, từ các nước đang phát triển sang các nước phát triển, ở mức 20 tỷ USD, gần như loại bỏ hoàn toàn khoản tài trợ khí hậu trị giá 25 tỷ USD của EU dành cho các nước đang phát triển vào năm 2021.

Chi phí xã hội và chính trị của CBAM và EUDR khó định lượng hơn. Tuy nhiên, các nền kinh tế ASEAN có quyền thiết kế chiến lược kinh tế xanh của riêng mình. Các nhà sản xuất vừa và nhỏ khó có thể chịu được mức thuế nếu không có sự hỗ trợ đầy đủ.

Để giải quyết những vấn đề này, Liên minh Châu Âu nên tăng cường tài chính và hỗ trợ kỹ thuật về tài trợ khí hậu lên mức vượt quá khả năng đảo ngược tổn thất phúc lợi ở ASEAN do các quy định về khí hậu của EU gây ra. Cam kết mở rộng này cần được chuyển thành gói tài chính khí hậu quan trọng để giúp ASEAN đáp ứng các yêu cầu của Thỏa thuận Xanh và cải thiện khả năng phục hồi khí hậu. Mặc dù Sáng kiến Xanh EU-ASEAN và Gói kết nối bền vững EU-ASEAN mới được triển khai gần đây (95 triệu USD) là những sáng kiến

đáng hoan nghênh nhưng cũng nên hướng đến các nhà sản xuất và doanh nghiệp nhỏ hơn sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp bởi CBAM và EUDR.

Hợp tác khí hậu EU-ASEAN cũng nên bao gồm việc thiết lập thị trường và định giá carbon quốc gia và khu vực, cùng với việc tăng giá tài sản carbon đều đặn - bao gồm các giải pháp dựa vào thiên nhiên trong rừng, đất ngập nước và nông nghiệp - đến mức gần hơn với Hệ thống Thương mại Phát thải . Một ý tưởng là hỗ trợ sự công nhận lẫn nhau và khả năng tương tác của các khoản tín dụng giảm phát thải giữa ASEAN và Liên minh châu Âu. Cũng cần nhận thấy rằng các biện pháp bù đắp phát thải vẫn là một công cụ chính để ASEAN tính đến tăng trưởng kinh tế của khối và tuân thủ các yêu cầu báo cáo tính bền vững cần thiết.

Sự hỗ trợ của EU nên mở rộng sang đầu tư liên quan đến khí hậu vào các dự án chuyển đổi cụ thể, bao gồm các dự án liên quan đến năng lượng, nền kinh tế tuần hoàn, giao thông xanh và thành phố thông minh. Quan hệ đối tác có thể chuyển từ mô hình truyền thống do các nhà tài trợ điều khiển về mô hình tài trợ chung nhưng độc lập, kích thích nguồn tài trợ công và tư để cho phép các bên thứ ba mua tài sản than đá sớm rút lui.

Các nước thành viên ASEAN và Liên minh châu Âu cần đảm bảo các quy định của mình tạo điều kiện thuận lợi hơn là cản trở thương mại và đầu tư. Thỏa thuận Xanh không nhất thiết phải đóng vai trò như một câu chuyện cảnh báo, trong đó những ý định tốt có thể gây ra những hậu quả tiêu cực ngoài ý muốn.

Brasukra G Sudjana là Giám đốc cấp cao của Vriens and Partners, một công ty tư vấn chính sách, đồng thời là nguyên Trợ lý Giám đốc Quan hệ Kinh tế Đối ngoại, Ban Thư ký ASEAN.

Cazadira F Tamzil là Giám đốc Chính sách công tại Pijar Foundation, Indonesia.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: ASEAN, CBAM, EUDR, Thỏa thuận Xanh, khí hậu