Không còn sự thỏa hiệp: Đánh đổi giữa con người và hành tinh là một điều nguy hiểm và không phải cách để phát triển mạnh mẽ

trade off

Francine Pickup và Astrid Schomaker đều cho rằng thời gian cho sự đánh đổi đã không còn – các hoạt động của con người gây bất lợi đến môi trường đều là nguy hiểm và không phải là cách chúng ta sẽ phát triển.

Francine Pickup là Phó Giám đốc Văn phòng Hỗ trợ Chính sách và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP); Astrid Schomaker, Giám đốc chiến lược, Tổng vụ Mội trường Ủy ban châu Âu

Chúng ta thường nghe đến việc bảo vệ thiên nhiên và giải quyết ba cuộc khủng hoảng hành tinh là thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm và cải thiện thu nhập. Các vấn đề này đã không còn là chủ đề mới nữa. Các quốc gia trên thế giới đang dồn sự quan tâm sang quá trình chuyển đổi kinh tế bền vững gắn với bảo vệ môi trường. Thực hiện được mục tiêu này sẽ giải quyết các vấn đề nêu trên.

Hội nghị thượng đỉnh các Mục tiêu phát triển bền vững (SDG) của Liên hợp quốc cuối tháng 09 Chương trình nghị sự 2030 cuối tháng 09 rà soát lại một nửa chặng đường đã qua trong tiến trình thực hiện Chương trình nghị sự 2030, vào thời điểm mà hoạt động khai thác tài nguyên thiên nhiên của con người quá rõ ràng. Phần lớn bán cầu Bắc gần đây đã phải hứng chịu nhiệt tăng cao nhất từ trước tới nay, cũng như những trận cháy rừng tàn khốc. Lũ lụt thảm khốc là tin tức hàng ngày từ Libya, Ấn Độ, Ethiopia, Hy Lạp đến Hồng Kông và Nhật Bản. Đồng thời, tình trạng thiếu nước nghiêm trọng đang ảnh hưởng đến các quốc gia từ Nam Phi đến Uruguay với 1,1 tỷ người không được tiếp cận nguồn nước ổn định và 2,7 tỷ người hiện đang gặp phải tình trạng khan hiếm nước ít nhất một tháng mỗi năm.

Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc - Antonio Guterres cho rằng đây là “kỷ nguyên sôi sục toàn cầu”. “Con người đang gây chiến với thiên nhiên.”

Sự thật là thế giới tự nhiên và con người có mối liên hệ sâu sắc và không thể tách rời. Đó là hệ thống hỗ trợ cho cuộc sống toàn cầu và làm nền tảng cho sự phát triển xã hội và nền kinh tế của chúng ta. Môi trường tự nhiên cung cấp không khí, nước, thực phẩm, thuốc men, nguyên liệu sản xuất và nguồn cảm hứng cho sự đổi mới. Mối quan hệ bền vững của con người với thế giới tự nhiên đang ngày càng quyết định chất lượng cuộc sống trên toàn cầu.

Một nửa GDP toàn cầu phụ thuộc vào thiên nhiên, từ lương thực và nông nghiệp, xây dựng và chăm sóc sức khỏe, dệt may và du lịch. Ngân hàng Thế giới ước tính nền kinh tế toàn cầu có thể thiệt hại 2,7 nghìn tỷ USD vào năm 2030 nếu các hệ sinh thái hỗ trợ quá trình thụ phấn cây trồng, lưu trữ carbon, thủy sản và cung cấp gỗ sụp đổ. Chỉ có một sự thay đổi toàn diện trong cách chúng ta tôn trọng thiên nhiên và nhìn nhận sự phụ thuộc của chúng ta vào tự nhiên có thể mang lại một tương lai phát triển hơn cho tất cả mọi người trên một hành tinh.

Đầu tư vào phát triển bền vững mang lại lợi ích rất lớn. Với mỗi đô la chi cho việc phục hồi thiên nhiên, có thể mang lại ít nhất 9 đô la lợi ích về kinh tế. Ví dụ, rừng tạo ra tổng giá trị hàng năm khoảng 0,68% GDP toàn cầu. Ở Peru, tăng trưởng kinh tế đã gây thiệt hại trực tiếp đến tài nguyên thiên nhiên, với 90% diện tích rừng Amazon của đất nước bị phá hủy do việc thay rừng bằng trồng nguyên liệu dầu cọ, ca cao và các mặt hàng khác. Nhưng một nghiên cứu gần đây do UNDP cho thấy rằng đầu tư vào các hoạt động sản xuất dầu cọ bền vững có thể vừa bảo vệ rừng vừa tăng lợi nhuận từ khoản đầu tư đó lên 28%.

Vậy điều gì đang cản trở tiến trình hành động của chúng ta? Một trong những rào cản lớn nhất là niềm tin và sự cân bằng giữa lợi ích phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Nhưng đây là một quan niệm sai lầm, thường là một cái cớ để không hành động và bỏ qua quy mô trợ cấp khổng lồ để hỗ trợ các hoạt động có hại cho môi trường. Một nghiên cứu của UNDP-UNEP-FAO vào năm 2021 cho thấy 87% trong số 540 tỷ USD trợ cấp nông nghiệp là bóp méo giá cả hoặc có hại cho thiên nhiên và sức khỏe con người, và năm 2022, trợ cấp nhiên liệu hóa thạch đã tăng lên 7 nghìn tỷ USD. Việc hỗ trợ không đầy đủ cho những người bị ảnh hưởng tiêu cực bởi quá trình chuyển đổi sang hướng tích cực sẽ khiến con người chống lại hành tinh, lãng phí cơ hội và có nguy cơ thụt lùi nguy hiểm.

Các chính sách tiến bộ, đặc biệt là các chính sách theo Thỏa thuận Xanh Châu Âu (EGD) cho thấy sự tiến bộ trong mối quan hệ giữa kinh tế và môi trường. Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen cho biết trong Bài phát biểu tại “Thông điệp liên minh 2023” vào hôm 18 tháng 09 rằng: “Thỏa thuận Xanh Châu Âu ra đời xuất phát từ sự cần thiết này để bảo vệ hành tinh của chúng ta”. “Nó được xem giống như một cơ hội để duy trì sự thịnh vượng trong tương lai của chúng ta.”.

Chỉ thị Báo cáo Phát triển Bền vững Doanh nghiệp của EU sẽ sớm yêu cầu các công ty lớn và niêm yết báo cáo về các vấn đề môi trường, xã hội và quản trị theo các tiêu chuẩn hài hòa bao gồm đa dạng sinh học và hệ sinh thái, biến đổi khí hậu, tài nguyên nước và biển, vấn đề ô nhiễm, sử dụng tài nguyên và nền kinh tế tuần hoàn, khiến các công ty phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về việc giảm thiểu và loại bỏ tác động của con người đối với thế giới tự nhiên. Những chủ thể tham gia thị trường đã hành động thông qua Lực lượng Đặc nhiệm về Tiết lộ Tài chính Liên quan đến Khí hậu (TCFD) liên quan đến khí hậu để chuẩn bị tuân thủ các tiêu chuẩn Báo cáo bền vững của Châu Âu và các tiêu chuẩn toàn cầu khác.

Quy định phá rừng của EU cũng sẽ được áp dụng vào cuối năm 2024, khuyến khích chuyển đổi sang chuỗi cung ứng bền vững bằng cách yêu cầu tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ chuỗi giá trị của một số mặt hàng có nguồn gốc từ cả trong và ngoài EU.

Đây là những chính sách táo bạo, sâu rộng sẽ giúp tạo ra nền kinh tế gắn với thiên nhiên được ghi trong Khung đa dạng sinh học toàn cầu đã được 196 quốc gia đồng ý tại Hội nghị đa dạng sinh học COP15 vào tháng 12 năm ngoái. Khuôn khổ này hỗ trợ việc đạt được các SDG, đặt ra một lộ trình đầy tham vọng, bao gồm các cam kết bảo vệ 30% diện tích hành tinh vào năm 2030, tăng tài chính cho việc phục hồi và bảo vệ thiên nhiên cũng như loại bỏ các khoản trợ cấp gây hại cho môi trường.

Nhiều tổ chức tài chính và các tổ chức thuộc khu vực tư nhân đã bước vào thực hiện mục tiêu trên. Diễn đàn Bảo hiểm Bền vững đã thực hiện một nghiên cứu về các rủi ro tài chính liên quan đến thiên nhiên đối với lĩnh vực bảo hiểm toàn cầu. Hơn 200 tổ chức tài chính và doanh nghiệp, bao gồm cả Ngân hàng Trung ương Hà Lan, đã thí điểm Khung TNFD. Chiến dịch “Hãy bắt buộc” và mạng lưới mục tiêu dựa trên cơ sở khoa học là những ví dụ về nỗ lực của khu vực tư nhân nhằm đạt được một nền kinh tế toàn cầu hoạt động trong phạm vi ranh giới môi trường theo nguyên tắc công bằng về mặt xã hội.

Tiến tới Hội nghị thượng đỉnh SDG, các nhà lãnh đạo thế giới có một lựa chọn rõ ràng – thực hiện các bước đi táo bạo để giảm áp lực to lớn đang gây ra cho môi trường và thế giới tự nhiên, nếu không sự tiến bộ của nhân loại sẽ bị đình trệ.

Sự phát triển mà chúng ta đạt được ngày hôm nay đều là những nỗ lực giảm thiểu hoặc loại bỏ nhiên liệu hóa thạch và sự phát triển mà chúng ta mong muốn, dựa trên việc củng cố lợi ích giữa con người và hành tinh là mục tiêu có thể thực hiện được và được tạo ra từ những lựa chọn táo bạo và khả năng lãnh đạo dũng cảm.

Nguồn: Euractiv

Từ khóa: môi trường; phát triển; bền vững; khí hậu; nhiên liệu; SDG