Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC): Niềm hy vọng của thương mại tự do khu vực

apec

Trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc đều không muốn ở trong cùng một nhóm liên minh thương mại, các quốc gia trong khu vực thương mại tự do ở châu Á-Thái Bình Dương đã đưa ra một cách tiếp cận toàn diện nhằm đẩy lùi việc hình thành các khối thương mại thù địch.

Ngòi nổ từ cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung dẫn đến quá trình tách rời giữa hai siêu cường và dần lan rộng sang các quốc gia liên minh của mỗi bên. Các cường quốc bậc trung có uy tín như Úc phải chịu ảnh hưởng và buộc phải tìm cách tiếp cận mới trong vấn đề tự do hóa thương mại trong khu vực và toàn cầu.

Trong Báo cáo Thương mại Thế giới Thường niên công bố tuần trước, Tổ chức Thương mại Thế giới (WHO) nhận thấy dòng chảy thương mại giữa các khối thế lực thù địch đang gia tăng nhanh hơn so với dòng chảy thương mại trong nội khối.

Chỉ hơn một tuần trước, Chuyên gia kinh tế - Cựu bộ trưởng thương mại Úc - Ông Craig Emerson, đồng chủ trì Đối thoại cấp cao Úc-Trung được tổ chức tại Bắc Kinh, đã có buổi gặp Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc, Ông Vương Nghị trong hơn một giờ. Ấn tượng chung của ông Craig Emerson là chính quyền Trung Quốc đang tiếp cận Úc, hoan nghênh sự phát triển trong mối quan hệ hai nước và tìm cách cải thiện hơn nữa.

Bộ trưởng Bộ Thương mại Úc, Ông Don Farrell, người đồng cấp trong chuyến thăm Trung Quốc vừa qua cho biết: Trung Quốc đã dỡ bỏ các hạn chế thương mại đối với gỗ, than đá và lúa mạch đối với Úc. Phía Bắc Kinh cũng đưa ra quan điểm về việc dỡ bỏ thuế quan đối với mặt hàng rượu vang.

Khách du lịch đến Úc hiện đã tăng trưởng trở lại một cách mạnh mẽ và các trường đại học của Úc cũng tiếp tục tiếp đón hàng nghìn sinh viên đến từ Trung Quốc.

Một số thành viên APEC sẽ bắt đầu sáng kiến và khi đã tìm ra được con đường phía trước, họ sẽ để ngỏ cho những quốc gia khác tham gia.

Thương mại toàn cầu đang ở trong tình trạng tồi tệ nhất khi mà phần lớn các chính sách thuế dưới thời Tổng thống Trump vẫn tiếp tục được áp dụng đến nay, mặc dù vi phạm theo quy định của WTO.

Hơn nữa, nhiều quy định trong Đạo luật giảm lạm phát của Mỹ cũng vi phạm theo quy định của WTO.

Và Hoa Kỳ đang tiếp tục phủ quyết việc bổ nhiệm vào Cơ quan Phúc thẩm của WTO, nhằm ngăn chặn việc thực thi các quy tắc này bằng cách vô hiệu hóa hệ thống giải quyết tranh chấp.

Cả hai phe chính trị ở Mỹ – Đảng Dân chủ hay Đảng Cộng hòa – đều không tỏ ra quan tâm đến tự do hóa thương mại.

Đảng Dân chủ, vốn nắm giữ vai trò lãnh đạo trong đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) làm trụ cột trong khu vực châu Á đã phải bất lực khi Trump nói rằng ông sẽ rút Mỹ khỏi Hiệp định này nếu được bầu làm tổng thống.

Giờ đây, Trung Quốc đang tìm cách gia nhập phiên bản mới của Hiệp định TPP, một hiệp định đã có hiệu lực mà không có sự tham gia của Mỹ.

Đồng thời, Mỹ đang thúc đẩy cho ý tưởng mới của mình, xây dựng Khuôn khổ Kinh tế Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương (IPEF), nơi không có sự tham gia của Trung Quốc.

Liệu những điều này đã đủ để chúng ta nhìn thấy bức tranh thương mại rằng Mỹ và Trung Quốc không muốn ở trong cùng một nhóm thương mại khu vực, mỗi bên đều muốn thuộc về liên minh mà nó loại trừ đối phương.

Điều này đưa chúng ta đến niềm hy vọng vào Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương, hay còn gọi tắt là APEC, nơi bao gồm Mỹ và Trung Quốc.

Năm 1994, APEC đặt mục tiêu thương mại tự do và mở cửa giữa tất cả các nền kinh tế thành viên vào năm 2020. Mục tiêu này cơ bản này đã đạt được trước khi chiến tranh thương mại Mỹ - Trung nổ ra.

Danh mục hàng hóa môi trường của APEC là cam kết đã được các nhà lãnh đạo thông qua vào năm 2012 nhằm giảm thuế suất của 54 mặt hàng xuống 5% hoặc thấp hơn theo lộ trình đã được hầu hết tất cả các thành viên (trừ một nước) thực thi.

Các nhà lãnh đạo đã cố gắng đi xa hơn bằng cách tuyên bố ủng hộ Khu vực Thương mại Tự do Châu Á Thái Bình Dương (FTAAP), nhưng điều đó chỉ tạm dừng lại ở tuyên bố chung chứ chưa được cụ thể ở nội dung nào.

Ông Craig Emerson, hiện đang chủ trì nhóm đặc nhiệm cho một dự án của Hội đồng Hợp tác Kinh tế Thái Bình Dương (PECC) của APEC nhằm tìm cách cung cấp thêm nội dung thực chất cho khái niệm FTAAP. Lực lượng đặc nhiệm bao gồm các đại diện đến từ Úc, Canada, Chile, New Zealand và Thái Lan.

Ông Craig Emerson chia sẻ: quan điểm của chúng tôi là FTAAP phải mang tính tự nguyện, không ràng buộc và không phân biệt đối xử. FTAAP tự nguyện sẽ là FTAAP mà trong đó các nền kinh tế APEC được tự do lựa chọn có tham gia hay không.

FTAAP không mang tính ràng buộc, một thành viên APEC đã đăng ký FTAAP nhưng không thể đáp ứng được tham vọng của mình sẽ không bị phạt.

Và theo điều khoản không phân biệt đối xử, các biện pháp tự do hóa sẽ được áp dụng cho tất cả các nước, không chỉ cho các thành viên APEC.

Hiệp định Hàng hóa Môi trường năm 2012 cũng sở hữu cả ba đặc điểm này.

Sản xuất hydro và ammoniac

Tuy nhiên, nó không bao gồm những hàng hóa đã trở nên quan trọng trong quá trình khử các bon, chẳng hạn như hydro và ammoniac, pin lithium và xe chạy bằng pin nhiên liệu hydro.

Danh sách cập nhật hiện tại tạm thời chỉ bao gồm những mặt hàng đó.

Theo Ông Craig Emerson, không phải tất cả các thành viên APEC đều quan tâm đến việc mở rộng danh sách, trong đó có Mỹ. Nói chung hơn, đề xuất của ông là trong hoàn cảnh khó khăn hiện nay, các nền kinh tế APEC phải đồng ý theo đuổi các biện pháp cụ thể để tự do hóa thương mại và đầu tư trong khu vực.

Giống như Hiệp định về hàng hóa Môi trường hiện tại, những sáng kiến này sẽ mang tính tự nguyện, không ràng buộc và không phân biệt đối xử.

Đề xuất này nhất quán với thỏa thuận mà các nhà lãnh đạo APEC đạt được vào năm 2001 nhằm tạo ra Sáng kiến Người dẫn đầu (Pathfinder Initiatives).

Một nhóm nhỏ các thành viên APEC sẽ bắt đầu một sáng kiến và khi đã tìm ra được con đường phía trước, và họ sẽ để mở cho những quốc gia khác tham gia.

Trên thực tế, đây sẽ là những hiệp định đa phương mở, được quy định trong WTO.

Để hướng tới một khu vực thương mại tự do ở châu Á-Thái Bình Dương, việc thông qua một loạt các Sáng kiến người dẫn đầu là một cách tiếp cận toàn diện nhằm đẩy lùi việc hình thành các khối thương mại thù địch.

Nguồn: AFR

Từ khóa: APEC, thương mại tự do, Châu Á – Thái Bình Dương, Mỹ - Trung.