Gia nhập BRICS không có nghĩa là từ chối phương Tây

brics summit 2

Đề xuất mở rộng nhóm BRICS được một số nhà bình luận phương Tây cảnh báo. Ba trong số sáu quốc gia mới được mời tham gia, UAE, Ả Rập Saudi và Ai Cập, là những đồng minh thân cận của Hoa Kỳ ở Trung Đông, những quốc gia này sẽ gia nhập khối kinh tế là các đối thủ địa chính trị của Washington. Mặc dù, Nhà Trắng đã hạ thấp mối đe dọa có thể gây ra cho Hoa Kỳ khi nhóm này mở rộng, nhưng việc các đồng minh sẵn sàng liên kết với Trung Quốc, Nga và những thành viên mới của nhóm, Iran đã khiến một số người lo ngại, có chăng Abu Dhabi, Riyadh và Cairo muốn từ chối của phương Tây hay không.

Ở mức độ nào đó, sự cảnh báo này là hợp lý. Đặc biệt, Trung Quốc muốn mở rộng BRICS, trước sự miễn cưỡng của Ấn Độ và Brazil, vì xem việc này là đối trọng tiềm năng với khối phương Tây do Hoa Kỳ thống trị trong các vấn đề quốc tế. Nga cũng thông qua hội nghị thượng đỉnh BRICS gần đây tại Johannesburg để chỉ trích sự thống trị của phương Tây đối với trật tự toàn cầu, nhắc lại lời chỉ trích của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình về “quyền bá chủ của Hoa Kỳ”.

Do đó, việc mời Ả Rập Saudi, UAE và Ai Cập tham gia khối được xem là một bước ngoặc lớn đối với Bắc Kinh và Moscow. Ai Cập đã có quan hệ với Hoa Kỳ từ những năm 1970 và là nước nhận viện trợ quân sự lớn thứ hai của Hoa Kỳ sau Israel. Quan hệ đối tác của Ả Rập Saudi và UAE với Hoa Kỳ thậm chí còn xa xưa hơn và cả hai đều xem Washington là đối tác hàng đầu về an ninh và quân sự. Ngoài ra, UAE, giống như hầu hết các thành viên GCC ngoại trừ Ả Rập Saudi, là nơi tổ chức các cơ sở quân sự quan trọng của Hoa Kỳ, đặc biệt là căn cứ không quân Al Dhafra.

Tuy nhiên, trái ngược với cảnh báo của các nhà bình luận và hy vọng của Trung Quốc, quyết định gia nhập BRICS của ba nước Trung Đông này không phải là sự từ chối phương Tây. Họ muốn khẳng định sự độc lập với Hoa Kỳ, nhưng không liên minh với Trung Quốc và Nga để chống phương Tây. UAE, Ả Rập Saudi và Ai Cập vẫn xem Hoa Kỳ là đồng minh chủ chốt, đặc biệt trong lĩnh vực an ninh. Nhưng thế giới đã thay đổi và họ nhận ra rằng ‘trật tự thế giới đơn cực’ 30 năm trước đã nhường chỗ cho kỷ nguyên đa cực.

Những năm cuối của Chiến tranh Lạnh và những năm tiếp theo, các quốc gia này chấp nhận việc liên kết chặt chẽ với Hoa Kỳ sẽ mang lại nhiều lợi ích. Gần đây nhất là 'Cuộc chiến chống khủng bố' những năm 2000, Tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush đã khẳng định rõ ràng: “Hoặc bạn theo phe chúng tôi, hoặc bạn theo phe bọn khủng bố”. Khi trật tự thế giới do Hoa Kỳ thống trị, Washington đã phô trương sức mạnh quân sự của mình ở nhiều nước Trung Đông, Riyadh, Abu Dhabi và Cairo đã nhận ra tính hợp lý khi đứng về cùng bên với Hoa Kỳ.

Nhưng điều này không còn đúng nữa. Ở cấp độ toàn cầu, Washington đã dồn lực quá mức trong Cuộc chiến chống khủng bố, trong khi Nga trở nên quyết đoán hơn về mặt quân sự và sức mạnh của Trung Quốc ngày càng tăng. Ở cấp độ khu vực, Hoa Kỳ vẫn hiện diện nhưng ít chiếm ưu thế hơn ở khu vực Trung Đông. Trong thập kỷ qua, các cường quốc trong khu vực, như Ả Rập Saudi, UAE và ở mức độ thấp hơn là Ai Cập, đã lấp đầy khoảng trống thời hậu Hoa Kỳ, hành động ngày càng độc lập với Hoa Kỳ khi họ cảm thấy lợi ích của mình bị đe dọa. Trong khi đó, Trung Quốc và Nga đã tận dụng cơ hội việc giảm bớt sự can dự của Hoa Kỳ để tăng cường sự hiện diện trong khu vực.

Trong vài năm qua, các bên tham gia khu vực Trung Đông đã thích nghi với thực tế mới này. Họ vẫn xem Hoa Kỳ là đồng minh an ninh chủ chốt nhưng khẳng định quyền theo đuổi lợi ích của mình ngay cả khi xung đột với lợi ích của Washington. Một phần điều này là sự thừa nhận rằng họ phải hợp tác chặt chẽ với các cường quốc toàn cầu khác như Trung Quốc và Nga. UAE, Ả Rập Saudi và Ai Cập đều đã tham gia Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, và cả ba cũng từ chối tham gia các biện pháp trừng phạt của phương Tây đối với Nga sau cuộc xung đột tại Ukraine. Tuy nhiên, không nước nào xem đây là sự từ chối Hoa Kỳ hay phương Tây mà là sự cân bằng các mối quan hệ quan trọng cùng lúc.

Do đó, nếu cả ba quốc gia đều chọn tham gia BRICS thì điều đó được xem xét trong bối cảnh này. Đó là tiếp tục quá trình thích ứng với bối cảnh đa cực, thay vì chọn về phía nào trong cuộc đối đầu ngày càng tăng giữa Washington, Bắc Kinh và Moscow. UAE, Ả Rập Saudi và Ai Cập đang học cách tận dụng tối đa sự kết thúc của thế giới đơn cực, đi những bước đi thận trọng giữa các cường quốc ‘toàn cầu’ để tối đa hóa lợi ích của mình.

Một số nhà bình luận phương Tây cảm thấy hối tiếc đã qua thời mà Washington có thể can dự vào các cường quốc Trung Đông là điều hiển nhiên, nhưng thế giới đã thay đổi. Tuy nhiên, việc mở rộng BRICS không gây ra cảnh báo như hiện nay. Nó không tạo ra trật tự toàn cầu đa cực như đã xảy ra nhiều năm trước mà phản ánh thực tế hiện tại. UAE, Ả Rập Saudi và Ai Cập vẫn là đồng minh thân cận của phương Tây, giống như các quốc gia BRICS khác, Nam Phi, Ấn Độ và Brazil vẫn quan hệ mật thiết với Washington. Với việc gia nhập khối, họ sẽ xác nhận điều mà các nhà quan sát Trung Đông đã biết từ lâu: kỷ nguyên bá quyền của Hoa Kỳ đã qua và các bên tham gia trong khu vực, bao gồm các đồng minh thân cận, hiện đang làm mọi việc theo cách riêng của mình.

Nguồn: Modern Diplomacy

Từ khóa: mở rộng BRICS, Trung Đông, Hoa Kỳ, phương Tây