Tiền tệ toàn cầu kết thúc như thế nào

currency

Liệu đồng đô la có giữ được vai trò toàn cầu hay không sẽ không chỉ đơn giản phụ thuộc vào các mối quan hệ của Hoa Kỳ với Nga, Trung Quốc hoặc các quốc gia thuộc khối BRICS. Thay vào đó, nó sẽ phụ thuộc vào việc liệu Hoa Kỳ có kiểm soát được các khoản nợ tăng vọt của quốc gia này, tránh được các cuộc tranh chấp trần nợ công không hiệu quả khác, và phối hợp hành động kinh tế và chính trị một cách tổng thể hơn.

Liệu đồng đô la có sẵn sàng mất đi sự thống trị đối với các giao dịch kinh tế và tài chính toàn cầu? Nhiều nhà bình luận dường như nghĩ vậy.

Nga rõ ràng hy vọng họ đúng, vì quốc gia này đã bị chặn khỏi hệ thống ngân hàng của Hoa Kỳ và tạm hoãn từ Hiệp hội Viễn thông Liên Ngân hàng và Tài chính Quốc tế (SWIFT). Trung Quốc rõ ràng muốn hỗ trợ quá trình này bằng cách khuyến khích các quốc gia tiến hành giao dịch bằng đồng Nhân dân tệ. Và Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva đã kêu gọi các quốc gia thuộc khối BRICS (Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi) tạo ra một loại tiền tệ chung để thay thế đồng đô la.

Việc Nga rời bỏ đồng đô la, vốn được thực hiện sau khi sáp nhập Crimea bất hợp pháp vào năm 2014, được thúc đẩy bằng nỗi sợ hãi – và thực tế sau đó – là các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ. Kể từ đó, một số nhà bình luận đã cảnh báo rằng các quốc gia khác, chứng kiến Hoa Kỳ “vũ khí hóa” đồng đô la, sẽ noi theo gương của Điện Kremlin.

Chiến dịch quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ không chỉ phản ánh sự căng thẳng với Hoa Kỳ, mà còn phản ánh sự mong muốn thể hiện sức mạnh trên phạm vị quốc tế, với sự thúc đẩy tự chủ tài chính và kinh tế cũng được phản ánh trong các khía cạnh khác của chính sách Trung Quốc. Theo quan điểm này, sự vượt trội duy nhất của đồng đô la khó có thể tồn tại trong một thế giới bị thống trị bởi hai nền kinh tế lớn nhất đối đầu, chỉ một trong số đó được hưởng lợi từ “đặc quyền cắt cổ” của đồng đô la.

Tương tự như vậy, chiến dịch tiền tệ chung của Lula phản ánh quan điểm rằng không thể phủ nhận sức mạnh và sự ảnh hưởng ngày càng tăng của khối BRICS, và họ xứng đáng có một ghế ở trên đỉnh bàn tiền tệ hàng đầu, cho dù Hoa Kỳ có đồng ý hay không.

Vì vậy, những diễn biến địa chính trị toàn cầu này có báo trước kết thúc sự thống trị của đồng đô la không? Lịch sử - ít nhất là lịch sử thế kỷ 20 – cho thấy là không. Để chắc chắn, lịch sử này xác nhận rằng trạng thái tiền tệ quốc tế có thể bị mất. Nhưng liệu điều đó có xảy ra hay không còn phụ thuộc vào hành động của quốc gia phát hành, không chỉ đơn giản là hoàn cảnh địa chính trị nằm ngoài tầm kiểm soát.

Ở một mức độ đáng kể, lịch sử vị thế tiền tệ toàn cầu của thế kỷ 20 là một lịch sử của đồng bảng Anh, tiền tệ toàn cầu hàng đầu của thế kỷ 19. Nước Anh nổi lên sau Thế chiến I với nền kinh tế và tài chính suy yếu. Nó đã mất nhân lực lành nghề, bán tài sản để tài trợ cho nỗ lực chiến tranh, và hiện phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các nền kinh tế khác.

Điều quan trọng là nước Anh đã gánh chịu nợ công lên tới 130% GDP, gấp 6 lần mức trước chiến tranh. Điều này đặt ra câu hỏi liệu quốc gia này có duy trì được giá trị nghĩa vụ của mình hay nói cách khác là thổi phồng chúng đi, như Đức, Pháp và Ý cuối cùng đã làm.

Tuy nhiên, mặc dù đồng đô la đã nổi lên như một đối thủ cạnh tranh vào đầu những năm 1920, vị thế quốc tế của đồng bảng Anh đã được duy trì thành công. Một quyết định được đưa ra bởi Bộ trưởng Tài chính Winston Churchill với sự ủng hộ hết mình của tầng lớp chính trị, để tập trung vào mục tiêu này. Giá đã được đẩy lùi xuống mức trước chiến tranh, cho phép khôi phục tỷ giá hối đoái trước đó so với vàng và đồng đô la. Các bước đi khó khăn đã được xem xét và trong một số trường hợp được thực hiện nhằm hạn chế chi tiêu công.

Những chính sách này đã gây ra tổn hại đến khả năng cạnh tranh của nước Anh và do đó ảnh hưởng đến sản lượng và việc làm. Nhưng sự hy sinh này được chấp nhận vì lợi ích của sự tái lập vai trò của đồng bảng Anh trong nền kinh tế toàn cầu – một mục tiêu mà các nhà lãnh đạo tài chính coi là vì lợi ích của họ, và những người theo chủ nghĩa đế quốc coi là điều cần thiết để duy trì tầm ảnh hưởng địa chính trị của nước Anh. Kết quả là, vai trò quốc tế của tiền tệ này vẫn tồn tại ngay cả trong những năm 1930 đầy biến động, khi nó vẫn là trụ cột của khu vực đồng bảng Anh, khu vực tiền tệ do nước Anh dẫn đầu.

Vương quốc Anh nổi lên từ sau Thế chiến II thậm chí còn nợ nần chồng chất hơn nữa. Ngoài ra, giờ đây quốc gia này đã cam kết quan trọng hơn hết là đảm bảo đẩy đủ việc làm, hàm ý những chính sách khác đối với đồng bảng Anh. Đồng tiền bị mất giá vào năm 1949 trong nỗ lực điều hòa kích thích nhu cầu và đủ việc làm trong cả nước với cân bằng bên ngoài. Việc thanh lý số dư đồng bảng Anh một cách vô trật tự của các ngân hàng trung ương và chính phủ khác đã bị ngăn chặn bằng các biện pháp kiểm soát ngoại hối và các mối đe dọa thương mại.

Những biện pháp như vậy đi ngược lại với tình trạng tiền tệ quốc tế. Trái ngược với quan điểm trong sách giáo khoa về sự cạnh tranh đang diễn ra giữa đồng bảng Anh và đồng đô la, các học giả như là Maylis Avaro cho thấy việc rút khỏi từ đồng bảng Anh đã được thực hiện tốt sau Thế chiến II.

Vào thời điểm này, địa chính trị đã can thiệp. Khi nước Anh tham gia xâm chiếm Ai Cập vào năm 1956 để giành quyền kiểm soát Kênh đào Suez và đồng bảng Anh sụp đổ, chính quyền của Tống thống Hoa Kỳ Dwight Eisenhower đã từ chối giúp đỡ cho đến khi nước Anh rút lực lượng khỏi Ai Cập. Điều này đã làm giảm tầm vóc toàn cầu của đồng bảng Anh một lần và mãi mãi. Nhưng những sự kiện địa chính trị này chỉ xác nhận sự suy thoái và sụp đổ vốn là chuyện đã rồi.

Do đó, bài học cơ bản là nhà phát hành của một loại tiền tệ quốc tế đương nghiệm có quyền bảo vệ hoặc bỏ qua tình trạng đó. Vì vậy, liệu đồng đô la có giữ được vai trò toàn cầu hay không sẽ không chỉ đơn giản phụ thuộc vào các mối quan hệ của Hoa Kỳ với Nga, Trung Quốc hoặc các quốc gia thuộc khối BRICS. Thay vào đó, nó sẽ phụ thuộc vào việc liệu Hoa Kỳ có kiểm soát được các khoản nợ tăng vọt của quốc gia này, tránh được các cuộc tranh chấp trần nợ công không hiệu quả khác, và phối hợp hành động kinh tế và chính trị một cách tổng thể hơn.

Nguồn: Project Syndicate

Từ khóa: tiền tệ toàn cầu, đồng đô la