Thuế carbon là động lực chuyển đổi xanh

22 tin 31.08.2023

Lời kêu gọi chuyển đổi xanh đã trở nên cấp thiết hơn khi những tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu tiếp tục ảnh hưởng trên toàn cầu.

Thảm họa thiên tai như lượng mưa khó lường, bão, sóng, các đợt nắng nóng và băng tan tiếp tục tăng lên mức báo động, dẫn đến thiệt hại về xã hội và kinh tế.

Mặc dù, biến đổi khí hậu là vấn đề đáng lo ngại của thế kỷ 21 nhưng phải đến Thỏa thuận Paris lịch sử năm 2015 thì 196 quốc gia mới cam kết ngăn chặn sự nóng lên của toàn sao cho lượng nhiệt chỉ tăng dưới 2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

Tại Hội nghị COP27 tại Ai Cập, Tổng thống William Ruto nhấn mạnh: Trong số nhiều vấn đề khác, chuyển đổi xanh là rất cần thiết; bên cạnh đó, cũng cần lưu tâm đến các cơ hội sẵn có ở Kenya như phát triển năng lượng tái tạo và nông nghiệp thông minh để thích ứng với khí hậu.

Để đạt được các mục tiêu hành động khí hậu, thuế quan là công cụ chính sách đóng vai trò quan trọng.

Thuế quan được ví như “cây gậy và củ cà rốt” của các nước lớn trong quá trình chuyển đổi xanh. Thuế cao có thể ngăn cản hoạt động tiêu thụ một số sản phẩm nhất định như nguyên liệu hóa thạch và nhựa không thể tái chế, trong khi các ưu đãi thuế và miễn thuế sẽ góp phần vào sáng kiến xanh chẳng hạn như đầu tư vào năng lượng sạch và phương tiện giao thông điện (EV).

Việc định giá carbon giúp hạn chế lượng phát thải nhà kính (GHG). Các sáng kiến định giá carbon được phân thành hai loại- hệ thống giao dịch phát thải (ETS) và thuế carbon.

ETS còn được gọi là hệ thống mua bán phát thải, được thiết kế để hạn chế lượng phát thải nhà kính. Trong phạm vi điều chỉnh của ETS, các công ty chỉ được thải ra môi trường một lượng phát thải GHG giới hạn và các công ty không sử dụng hết lượng GHG cho phép có thể mua bán các đơn vị phát thải này.

Bên cạnh đó, thuế carbon đặt ra mức thuế đối với lượng phát thải khí nhà kính, thường được biểu thị bằng giá trị trên mỗi tấn carbon dioxit tương ứng.

Mặc dù, thuế carbon không hạn chế lượng phát thải khí nhà kính nhưng nó hướng đến việc ngăn cản hoạt động tiêu dùng bằng cách tăng giá một số sản phẩm như nhiên liệu hóa thạch và nhựa không thể tái chế, từ đó điều chỉnh nền kinh tế “không xanh”.

Trong khi các sáng kiến định giá carbon là thông lệ ở châu Âu thì việc triển khai nó ở châu Phi vẫn còn ở giai đoạn sơ khởi. Điều đáng chú ý là chỉ có Nam Phi thực hiện thuế carbon ở châu Phi.

Thuế carbon ở Nam Phi là 144 Rand Nam Phi (tương đương 8 đô la Mỹ) cho mỗi tấn CO2 tương ứng.

Kenya vẫn chưa triển khai thuế carbon. Tuy vậy, nước này đã triển khai các biện pháp khác để khuyến khích chuyển đổi xanh.

Từ góc độ khuyến khích, thuế suất doanh nghiệp sẽ giảm 15% đối với một công ty vận hành hệ thống trao đổi thị trường carbon hoặc giao dịch phát thải được Trung tâm Tài chính Quốc tế Nairobi (NIFC) chứng nhận.

Ưu đãi này được giới thiệu vào tháng 7/2022 và trùng với thời điểm ra mắt NIFC. Hệ thống ETS của Liên minh châu Âu được cho là đã giúp giảm 35% lượng phát thải khí nhà kính từ năm 2005- 2021, và đây là cơ hội để Kenya rút ra một số bài học và nhận thức sâu sắc.

Từ góc độ miễn trừ, Kenya đã đưa ra chính sách miễn thuế thu nhập đối với lãi vay nước ngoài khi đầu tư vào lĩnh vực năng lượng vào tháng 5/2015.

Điều này đã góp phần tăng cường đầu tư vào năng lượng mặt trời, gió và địa nhiệt. Ngoài ra, còn có miễn thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế tùy chỉnh đối với thiết bị năng lượng mặt trời đủ điều kiện.

Đạo luật Tài chính 2023 đã đánh giá tốt việc cung cấp một số xe đạp điện và xe bus điện.

Gần đây, mối quan tâm đến việc trao đổi thị trường carbon tự nguyện ngày càng tăng, các báo cáo mới nhất đã ghi nhận một trong những cuộc đấu giá thị trường tự nguyên lớn nhất về tín chỉ carbon ở Nairobi, trong đó người mua là các công ty có trụ sở tại Ả rập.

Đây là bằng chứng cho thấy các biện pháp khuyến khích khử carbon dựa trên thuế, chương trình nghị sự xanh tiếp tục đóng vai trò quan trọng đối với nhiều doanh nghiệp ngay cả với chế độ thuế hiện hành.

Kenya đã thực hiện một số bước để chuyển đổi xanh. Ngoài các ưu đãi về thuế, hơn 90% lưới điện là lưới điện xanh (giúp giảm thiểu phát thải Phạm vi 2), và cơ sở hạ tầng pháp lý đang hình thành để xây dựng Đạo luật về Biến đổi Khí hậu. Khi Kenya phát triển cơ chế thuế carbon, nước này phải tận dụng cơ chế trao đổi tín chỉ carbon đa phương được thiết lập theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris.

Kenya rất dễ bị ảnh hưởng bởi tác động tàn phá của biến đổi khí hậu. Với dân số chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp, các phương thức hành động cho khí hậu phải là chương trình nghị sự ưu tiên của chính quyền nhằm đảm bảo an ninh lương thực và kinh tế.

Cần có trọng tâm mới để khai thác các quỹ hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh như Chương trình tăng tốc thích ứng ở châu Phi và Quỹ Khí hậu xanh.

Các chính sách thuế và bán thuế phải tập trung vào tác động rộng hơn và dễ dàng thực hiện như nông nghiệp thông minh thích ứng khí hậu, miễn trừ/ ưu đãi liên quan đến năng lượng tái tạo, thuế cho ngành nhựa, và ưu đãi di chuyển bằng phương tiện giao thông điện.

Điều cuối cùng và quan trọng là cần có sự hỗ trợ nhất quán của chính phủ và các mối quan hệ hợp tác đa phương.

Nguồn: Business Daily

Từ khóa: chuyển đổi xanh, các nước châu Phi, thuế carbon, hệ thống ETS