Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Liệu sự xuất hiện của một đồng tiền dự trữ toàn cầu mới có đe dọa uy thế của đồng bạc xanh? Câu trả lời ngắn gọn là có.

Ngày càng có nhiều cuộc thảo luận về việc các quốc gia BRICS (Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi) phát triển một loại tiền tệ mới sẽ cạnh tranh với vị thế đồng tiền dự trữ toàn cầu của đồng đô la Mỹ. Trong tháng 8 này, các nhà lãnh đạo BRICS sẽ gặp nhau tại Nam Phi để thảo luận thêm về vấn đề này. Áp lực ngày càng tăng đối với một loại tiền tệ toàn cầu mới sẽ xuất hiện sau khi đồng đô la Mỹ trở thành công cụ cho hình thức trừng phạt và chiến tranh thương mại. Nhiều quốc gia đang tìm kiếm sự độc lập lớn hơn từ hệ thống tài chính của Mỹ. Nhưng nguyên nhân nào đã biến đồng đô la Mỹ trở thành đồng tiền dự trữ thế giới ngày nay?

Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, quân Đồng minh đã tập trung tại Bretton Woods và chính thức xem đồng đô la Mỹ là đồng tiền dự trữ chính của thế giới. Đô la Mỹ được cố định theo giá vàng với tỷ giá hối đoái là 35 đô la/ounce. Tuy nhiên, năm 1971, giá trị đồng đô la đã bị tách khỏi vàng do việc dự trữ vàng của Mỹ không đủ để biến đồng đô la trở thành đồng tiền pháp định. Vài năm sau đó, Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger đã đến thăm vua Faisal của Ả rập Xê- út để thương lượng về hệ thống đô la dầu mỏ. Trong đó, Mỹ đã đồng ý cung cấp quân đội hỗ trợ, ngược lại Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) sẽ định giá dầu trên toàn cầu bằng đồng đô la Mỹ. Điều này đã dẫn đến một nhu cầu đồng bộ - các quốc gia mua dầu sẽ cần đô la Mỹ- và sự kiện này cũng đã giúp tạo ra tính ưu việt của đồng đô la Mỹ.

Tuy nhiên, sự thống trị của đồng đô la có thể sắp kết thúc. Năm 2021, Ả rập Xê- út và Nga đã ký thỏa thuận hợp tác quân sự. Mỹ không còn là người bảo vệ duy nhất của Vương quốc Ả rập. Ngoài ra, tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới năm nay ở Davos, Bộ trưởng Tài chính Ả rập Xê- út, Mohammed Al-Jadaan tuyên bố rằng nước này sẵn sàng giao dịch bằng các loại tiền tệ khác ngoài đồng đô la Mỹ- điều mà họ đã không làm trong gần 50 năm qua. Các tín hiệu của quá trình phi đô la hóa đang dần xuất hiện.

Trong hội nghị thượng đỉnh BRICS năm 2022, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tuyên bố rằng BRICS đang nỗ lực tạo ra một “đồng tiền dự trữ quốc tế”. Chủ đề này sẽ tiếp tục nằm trong chương trình nghị sự của hội nghị thượng đỉnh BRICS thường niên lần thứ 15 vào tháng này. Người ta đoán rằng đồng tiền của BRICS sẽ được định giá bởi vàng – đây sẽ là sự trở lại lịch sử của chế độ bản vị vàng và mang lại sự ổn định cho đồng tiền mới.

Thật vậy, các ngân hàng trung ương đang bắt đầu dự trữ vàng. Theo Hội đồng vàng thế giới của IMF, hai tháng đầu năm nay chứng kiến lượng mua vàng lớn nhất từ Singapore (51,4 tấn), Thổ Nhĩ Kỳ (45,5 tấn), Trung Quốc (39,8 tấn), Nga (31,1 tấn) và Ấn Độ (2,8 tấn). Rõ ràng là các quốc gia BRICS đang tích lũy vàng để chuẩn bị cho đồng tiền mới của họ (lưu ý rằng Thổ Nhĩ Kỳ trong số nhiều quốc gia khác, đã xin gia nhập làm thành viên của BRICS). Trong khi đó, theo Cơ cấu tiền tệ của Dự trữ Ngoại hối chính thức (COFER) của IMF, tỷ lệ đô la Mỹ do các ngân hàng trung ương nắm giữ đang giảm. Các nước đang định vị mình cho một hệ thống quốc tế mới.

Trong nhiều thập kỷ, Mỹ được xem là siêu cường toàn cầu. Tuy vậy, các quốc gia BRICS hiện chiếm hơn 40% dân số thế giới và có tổng GDP toàn cầu là 31,5%. Con số này vượt qua GDP của G7 (bao gồm Mỹ, Canada, Pháp, Đức, Ý, Nhật Bản và Vương quốc Anh) là 30,7%. Có thể hình dung rằng các nước BRICS hoàn toàn tự cung tự cấp, giao thương với nhau không cần bất kỳ sự phụ thuộc nào vào Mỹ. Đây có thể là kế hoạch của Trung Quốc, với phạm vi của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI)- dự án phát triển cơ sở hạ tầng lớn nhất trong lịch sử nhằm kết nối châu Á và châu Phi, châu Âu và Nam Mỹ. Trong khi Mỹ lại không được đề cập đến trong kế hoạch này.

Bất chấp quan hệ Trung Quốc- Ấn Độ vừa hòa thuận lại vừa đối kháng, cả hai nước dường như vẫn sẵn sàng hợp tác với nhau, thể hiện qua việc Ấn Độ tham gia và đầu tư vào BRI trên cơ sở ủy quyền thông qua Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á, Ngân hàng Phát triển mới và Tổ chức Hợp tác Thượng Hải. Ngoài ra, 7/13 quốc gia OPEC cũng đã tham gia hoặc đăng ký tham gia BRICS và tất cả các quốc gia đều được kết nối trong BRI. Một môi trường địa chính trị và kinh tế trong tương lai đang được hình thành, và Mỹ dường như không phải là một phần trong đó.

Khi sự phụ thuộc vào đô la Mỹ giảm đi, các ngân hàng trung ương sẽ bắt đầu bán phá giá dự trữ đô la của họ. Điều này sẽ dẫn đến tình trạng siêu lạm phát, lãi suất tăng đột biến để bù đắp cho thực trạng mất đi sức mua và giảm giá tài sản, đẩy nhanh hơn sự sụt giảm của nền kinh tế Mỹ. Xu hướng phi đô la hóa đang diễn ra- nhưng đây không phải là điều chưa từng xảy ra. Sự trỗi dậy và sụp đổ của các đế chế và đồng tiền dự trữ là các sự kiện quen thuộc trong lịch sử- từ Đế quốc Hà Lan và đồng guilder Hà Lan đến Đế quốc Anh và đồng bảng Anh và nay là Đế quốc Mỹ và đồng đô la. Chắc chắn sẽ có một sự thay đổi trong trật tự thế giới và đó có thể là thời điểm của BRICS.

Nguồn: The Interpreter

Từ khóa: BRICS, Mỹ, đồng đô la, phi đô la hóa, OPEC