Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Úc không phải bất lực đứng nhìn trước căng thẳng giữa các siêu cường quốc phá hủy hệ thống thương mại toàn cầu dựa trên quy tắc. Có những điều mà các đồng minh có thể làm.

Chưa bao giờ trong thời kỳ hậu chiến, sự ủng hộ dành cho thương mại tự do lại yếu thế ở các nước lớn. Hệ thống thương mại toàn cầu dựa trên các quy tắc đang bị phá vỡ, trở thành nạn nhân của sự cạnh tranh giữa các siêu cường quốc.

Trong những trường hợp như này, Úc và các quốc gia có cùng chí hướng nên làm gì?

Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, 28 quốc gia đã thành lập Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại - GATT - để bắt đầu cắt giảm thuế quan và các rào cản thương mại khác.

Nếu các quốc gia phụ thuộc nhau về kinh tế, thì sẽ ít có động cơ xâm chiếm nhau để giành quyền tiếp cận các nguồn tài nguyên. Những người sáng lập GATT đã tìm cách ngăn chặn Chiến tranh thế giới thứ hai.

Triết lý này được Mỹ ủng hộ, đã có tác dụng trong một thời gian dài, mở đường cho một kỷ nguyên hòa bình và thịnh vượng sau chiến tranh, khi các quốc gia thu được lợi nhuận từ thương mại.

Đáng buồn, trong một sự thể hiện hiếm hoi về chế độ lưỡng đảng giữa các đảng viên Cộng hòa và Dân chủ trong Quốc hội, Mỹ hiện là quốc gia dẫn đầu toàn cầu về bảo hộ thương mại.

Bắt đầu từ cuộc bầu cử của Cựu Tổng thống Donald Trump, người đã hứa sẽ “Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại” bằng cách xây dựng những bức tường để ngăn hàng hóa Trung Quốc và người dân Nam Mỹ vào Mỹ.

Ông Trump đã tuyên chiến thương mại chống Trung Quốc, và nước này đã sớm trả đũa bằng thuế quan, dẫn đến một cuộc chiến thương mại toàn diện giữa hai siêu cường quốc.

Mỹ đã cáo buộc hoạt động tư pháp của các thành viên của Cơ quan phúc thẩm WTO, cơ quan chịu trách nhiệm chung về giải quyết tranh chấp. Những cáo buộc đó có thể có cơ sở, nhưng nó không thực sự quan trọng, bởi vì Cơ quan phúc thẩm WTO không còn hoạt động nữa.

Do nhiệm kỳ của các thẩm phán được bổ nhiệm vào Cơ quan phúc thẩm đã hết hạn nên Mỹ đã phản đối việc bổ nhiệm người thay thế. Hiện tại Cơ quan phúc thẩm WTO không có thành viên.

Trung Quốc cũng không hành xử theo nội dung và quy tắc của WTO, sử dụng các khoản trợ cấp của riêng mình và áp dụng thuế quan đối với hàng hóa từ Mỹ, Úc và một số quốc gia khác.

Các bang Pennsylvania, Wisconsin và Ohio cũng là các bang "Rust Belt" (Vành đai rỉ sét). Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa sẽ không ủng hộ thương mại tự do khi họ cạnh tranh phiếu bầu trong cuộc bầu cử tổng thống vào năm tới.

Chủ nghĩa đa phương có thể đưa chúng ta đi bao xa khi hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang tranh giành quyền thống trị địa chính trị và ít nhất là trong tương lai gần sẽ không nhường bước cho bên kia?

Và nếu trong trường hợp nghiêm trọng, 162 quốc gia thành viên khác của WTO nên làm gì?

Chúng ta có thể là những người ngoài cuộc, chứng kiến sự cạnh tranh giữa các siêu cường quốc gia tăng.

Hoặc chúng ta có thể đi theo một con đường mới, đi theo con đường của riêng mình trong khi các siêu cường quốc thực hiện cuộc cạnh tranh kinh tế của họ.

Khi các quy tắc của WTO trao quyền phản đối cho bất kỳ thành viên nào khi mọi thành viên khác đạt được thỏa thuận, thì các thỏa thuận đa phương giữa các nhóm nhỏ giữa các thành viên WTO cũng được cho phép.

Một số thỏa thuận đa phương đã được đàm phán, bao gồm cả về mua sắm chính phủ với 48 quốc gia thành viên và công nghệ thông tin với 82 thành viên.

Bên lề các cuộc họp của WTO, Úc có truyền thống tổ chức tiệc rượu “giao hữu”. Đây là những quốc gia có cùng chí hướng cam kết tự do hóa thương mại.

Mặc dù tư cách thành viên của “các buổi tiệc giao hữu” có thể đã thay đổi theo thời gian, nhưng ý tưởng triển khai thì không.

Một số quốc gia có thể kể đến như New Zealand, Singapore, Brunei, Hàn Quốc, Nhật Bản, Việt Nam, Malaysia, Indonesia, Canada, Chile, Colombia, Mexico, Peru, Anh và Na Uy.

Tại WTO, Úc có thể hợp tác với “những quốc gia đồng minh” để phát triển các thỏa thuận đa phương.

Và tại Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), Úc có thể sử dụng vị thế của mình với tư cách là người sáng lập tổ chức để bắt đầu các cuộc đàm phán đa phương trong tư cách thành viên APEC.

Đây sẽ là những thỏa thuận đa phương mở, như vậy các quốc gia khác có thể tham gia thỏa thuận nếu thấy phù hợp với tham vọng của mình.

Bộ trưởng Thương mại, Thượng nghị sĩ Don Farrell và Trợ lý Bộ trưởng Thương mại, Thượng nghị sĩ Tim Ayres với tư cách là nhà đàm phán thương mại.

Thượng nghị sĩ Farrell đã đạt được tiến bộ đáng khích lệ với người đồng cấp Trung Quốc trong việc nới lỏng các hạn chế thương mại đối với Úc, nơi mà vài năm trước không có triển vọng đạt được.

Liệu Úc có thấy hứng thú với đề xuất này để hợp tác với “những quốc gia đồng minh” nhằm khởi động các cuộc đàm phán đa phương trong WTO và APEC hay không là vấn đề của họ.

Mục đích của bài nghiên cứu là đề xuất các giải pháp nhằm chống lại làn sóng bảo hộ đang tràn qua nước Mỹ và một số quốc gia khác.

Đẩy mạnh tự do hóa mà không có sự tham gia của một trong hai nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể không phải là điều lý tưởng.

Nhưng cũng không phải là bất lực chấp nhận quay trở lại bảo hộ thương mại thông qua sự tan rã của hệ thống thương mại dựa trên quy tắc.

Nguồn:  The Australian Financial Review

Từ khóa: Úc, thương mại, tự do, Trung Quốc, Mỹ, toàn cầu