Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Một sự phát triển rất quan trọng đang diễn ra sẽ giáng một đòn mạnh vào những người đã đặt hy vọng vào Mỹ. Việc thiết lập một trật tự thế giới công bằng hơn đang dần trở thành hiện thực, khi làn sóng nổi dậy chống lại sự thống trị kéo dài 8 thập kỷ của đồng đô la Mỹ trong thương mại toàn cầu đang dâng cao.

Ngai vàng của đồng đô la, được chế độ Bretton Woods sử dụng làm đồng tiền trao đổi quốc tế vào năm 1944, đang suy yếu.

Nhưng sự kết thúc quyền thống trị của đồng đô la không có nghĩa là quyền thống trị thuộc về một loại tiền tệ khác trong thương mại toàn cầu. Đồng USD đã thay thế đồng bảng Anh. Nhưng nền kinh tế toàn cầu không còn bị chi phối bởi đồng USD. Một trật tự kinh tế đa tiền tệ mới đang hình thành và một trật tự kinh tế đa phương đang thay thế trật tự kinh tế do đồng đô la thống trị.

Đối với sự phát triển thuận lợi này, có ba yếu tố nổi bật: giao dịch bằng các loại tiền tệ khác, giao dịch bằng tiền tệ của các nước đang phát triển thay vì đồng đô la hoặc đồng euro và các loại tiền tệ khác thay thế đồng đô la.

Giao dịch thương mại toàn cầu bằng các loại tiền tệ khác

Sự phát triển quan trọng nhất đang phá vỡ sự thống trị của đồng đô la chính là sự mở rộng thương mại bằng tiền tệ của các quốc gia khác, bao gồm cả một số nền kinh tế thị trường mới nổi. Trên thực tế, nhiều quốc gia hiện đang sử dụng đồng nội tệ của họ thay vì đồng đô la để giao dịch với nhau.

Mỗi ngày đều thấy tin tức về một giao dịch mới bằng tiền tệ của một quốc gia khác. Gần đây nhất, Iran và Indonesia thông báo rằng họ sẽ giao dịch bằng đồng tiền của mình. Tổng thống Iran Ebrahim Raisi đã đến thăm Indonesia vào ngày 23 tháng 5 và thông báo rằng đã đạt được thỏa thuận thương mại với Tổng thống Indonesia - Joko Widodo để giao dịch bằng tiền tệ của nhau.

Ngày nay, 60 quốc gia giao dịch bằng đồng nội tệ của họ thay vì đồng đô la. Ấn Độ, quốc gia ngày càng trở nên thân thiết với Mỹ, cũng đang tiến hành ngoại thương bằng đồng tiền của mình. Ấn Độ có thỏa thuận thương mại với 19 quốc gia để giao dịch bằng đồng nội tệ. Quan trọng hơn, Ấn Độ đã vượt qua áp lực của phương Tây, đặc biệt là áp lực của Mỹ, để tiếp tục thương mại với Nga bất chấp xung đột Nga - Ukraine. Để tránh các biện pháp trừng phạt của phương Tây, nước này thanh toán tiền nhập khẩu dầu từ Nga bằng đồng Rupi của Ấn Độ. Là nền kinh tế lớn thứ năm thế giới, Ấn Độ cũng đang cố gắng quốc tế hóa đồng Rupi để giảm sự phụ thuộc vào đồng đô la Mỹ trong thương mại toàn cầu.

Nga, nước có thương mại với Trung Quốc dự kiến sẽ vượt 200 tỷ đô la vào cuối năm nay, đã sử dụng đồng nhân dân tệ làm đơn vị thanh toán, giáng một đòn mạnh vào đồng đô la với tư cách là một loại tiền tệ trao đổi quốc tế. Thủ tướng Nga - Mikhail Mishustin đã nói rằng tỷ lệ thanh toán giữa hai nước bằng đồng tiền của họ đã tăng từ 1/4 vào năm 2021 lên 2/3 vào năm ngoái. Theo dữ liệu mới nhất từ Ngân hàng Trung ương Nga, tỷ trọng giao dịch của đồng nhân dân tệ đã tăng từ 4% vào tháng 1 năm 2022 lên 23% vào cuối năm 2022.

Theo một báo cáo của Bloomberg, đồng nhân dân tệ đã thay thế đồng đô la để trở thành đồng tiền được giao dịch nhiều nhất ở Nga về khối lượng giao dịch hàng tháng lần đầu tiên vào tháng 2 năm 2023. Khoảng cách đang nới rộng theo hướng có lợi cho đồng nhân dân tệ.

Điều này cũng đang diễn ra ở Brazil – quốc gia thành viên của BRICS. Trong chuyến thăm Bắc Kinh mới đây của Tổng thống Brazil - Luiz Inacio Lula da Silva, hai nước đã thống nhất kế hoạch giao dịch bằng đồng nhân dân tệ. Khối lượng thương mại Trung Quốc - Brazil trị giá 150 tỷ USD.

Argentina, nền kinh tế lớn thứ hai ở Nam Mỹ, cũng đã quyết định thanh toán hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc bằng đồng nhân dân tệ thay vì đồng đô la từ đầu năm 2023. Vào tháng 4, Tổng thống Bolivian - Luis Arce tuyên bố rằng chính phủ đang xem xét việc thông qua của đồng nhân dân tệ như một sự thay thế cho đồng đô la trong thương mại quốc tế.

Ngày 23/3, Tổng thống Nga - Vladimir Putin đã ký lệnh cấm các nền kinh tế “không thân thiện” (bao gồm Liên minh châu Âu, Mỹ và Nhật Bản) mua khí đốt của Nga bằng bất kỳ loại tiền tệ nào khác ngoài đồng rúp Nga, nhằm đáp trả lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Moscow sau cuộc xung đột Nga-Ukraine vào tháng 2 năm 2022.

Bên cạnh đó, vào tháng 8/2022, Turkiye và Nga đã đồng ý sử dụng đồng rúp trong giao dịch khí đốt tự nhiên. Turkiye cũng đang thực hiện một thỏa thuận thương mại với Iran bằng đồng tiền của hai nước.

Và tại Hội nghị thượng đỉnh Samarkand của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải vào ngày 16 tháng 9 năm 2022, các nhà lãnh đạo đã đồng ý thực hiện các biện pháp nhằm tăng cường sử dụng đồng nội tệ trong thương mại giữa các nước.

Tăng sử dụng đồng tiền thứ ba trong ngoại thương

Yếu tố thứ hai làm suy yếu sự thống trị của đồng đô la trong thương mại toàn cầu là việc sử dụng rộng rãi các loại tiền tệ khác ngoài đồng đô la. Ví dự như đồng nhân dân tệ của Trung Quốc, đồng rupee của Ấn Độ và đồng rúp của Nga. Các quốc gia giao dịch bằng bất kỳ loại tiền tệ nào khác ngoài đồng đô la phù hợp với lợi ích của họ. Ví dụ, Bangladesh đã đồng ý thanh toán hàng nhập khẩu từ Nga bằng đồng nhân dân tệ. Ấn Độ đã đề nghị sử dụng đồng tiền của mình như một giải pháp thay thế trong thương mại với các quốc gia không có đủ dự trữ ngoại tệ bằng đô la, đặc biệt là Sri Lanka, Bangladesh và Ai Cập.

Ả-rập Xê-út cũng đã bắt đầu chấp nhận thanh toán bằng đồng nhân dân tệ cho xuất khẩu dầu của mình. Các quốc gia vùng Vịnh khác cũng đang cân nhắc việc sử dụng đồng nhân dân tệ trong giao dịch dầu mỏ của họ. Trước đây, dầu chỉ được giao dịch bằng đồng đô la. Giờ đây, giao dịch bằng đồng nhân dân tệ đang có xu hướng gia tăng. Vào tháng 8 năm 2018, Venezuela thông báo rằng họ sẽ định giá dầu của mình bằng đồng euro, nhân dân tệ, đồng rúp và các loại tiền tệ khác.

Vào cuối năm 2022, Phó Tổng thống Ghana - Mahamudu Bawumia cho biết nước này đang nỗ lực mua dầu bằng vàng, nhấn mạnh rằng việc đổi vàng lấy dầu thể hiện một sự thay đổi lớn về cấu trúc.

Tỷ lệ dự trữ ngoại tệ bằng đô la Mỹ đang giảm dần. Theo Bloomberg, tỷ lệ dự trữ ngoại tệ của đồng đô la đã giảm từ 73% năm 2001 xuống còn 58% vào năm 2023. Sự suy yếu lớn đầu tiên của đồng đô la bắt đầu từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Nó đã tăng tốc vào năm 2016. Và sự suy yếu nhanh nhất xảy ra sau cuộc xung đột Nga-Ukraine.

Riêng năm 2022, tốc độ giảm tỷ trọng của đồng đô la trong dự trữ ngoại tệ là 8%. Theo tính toán của Bloomberg, tốc độ suy giảm đã tăng mạnh trong năm qua.

Nỗ lực tạo ra một loại tiền tệ quốc tế mới để thay thế đồng đô la đang được thúc đẩy. Hội nghị thượng đỉnh BRICS vào tháng 8 có thể mở đường cho việc sử dụng một loại tiền tệ mới để tạo thuận lợi cho thương mại giữa các thành viên BRICS. BRICS hiện chiếm 41% dân số thế giới và 31,5% hàng hóa và dịch vụ của thế giới. Một số quốc gia đã xếp hàng để trở thành thành viên mới của BRICS.

Ở Mỹ Latinh, một số quốc gia đã đồng ý sử dụng một loại tiền tệ mới gọi là “sur (south)” trong thương mại của họ. Hai gã khổng lồ của Mỹ Latinh là Brazil và Argentina muốn bắt đầu sử dụng đồng tiền này trong thương mại song phương để giảm bớt sự phụ thuộc vào đồng USD.

Sự phát triển quan trọng nhất có thể làm giảm thêm tầm quan trọng của đồng đô la là sự phổ biến của các loại tiền kỹ thuật số quốc gia. Trung Quốc đang dẫn đầu trong lĩnh vực này. Sẽ không cần ngân hàng giao dịch các loại tiền kỹ thuật số đang được phát triển trên cơ sở công nghệ chuỗi khối.

Trong các tranh chấp với các nước đang phát triển, Mỹ sử dụng sức mạnh tài chính của mình để tịch thu tài sản bằng đô la của các quốc gia, như cách họ đã làm với Nga và Afghanistan. Điều này cho thấy họ đang cố gắng sử dụng hệ thống tài chính của mình như một vũ khí để khuất phục Trung Quốc và Nga. Ngược lại, vũ khí hóa đồng đô la đã làm xói mòn vị thế của đồng đô la với tư cách là “tiền tệ có giá trị quốc tế”. Chính sách biến đồng đô la thành cây gậy lớn của Mỹ, mà về mặt lý thuyết được cho là có chức năng “nhân đạo”, đang phá hủy vị trí thống trị của đồng đô la.

Các hành động đơn phương của chính quyền Mỹ đã làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng đồng đô la trên thị trường quốc tế. Mỹ đã tăng lãi suất tám lần vào năm ngoái.

Điều này đã dẫn đến tỷ giá trao đổi ngoại tệ cao trên toàn thế giới. Ngay cả Fareed Zakaria, người dẫn chương trình GPS của CNN và là phát ngôn viên của Mỹ, đã nói rằng chính Mỹ phải chịu trách nhiệm về việc giảm sử dụng đồng đô la trong thương mại toàn cầu.

Như một câu nói của người Anatolia được truyền bá bởi nhà văn vĩ đại người Thổ Nhĩ Kỳ - Yasar Kemal: “Sự áp bức gia tăng sẽ dẫn tới sự diệt vong!”.

Nguồn: China Daily

Từ khóa: Mỹ, Trung Quốc, Nga, đồng USD, đồng nhân dân tệ, tiền tệ