Thuế carbon đối với hàng hóa nhập khẩu của EU: châu Phi có thể mất 25 tỷ đô la Mỹ mỗi năm

Quy định áp đặt thuế carbon mới của châu Âu đối với hàng hóa nhập khẩu trên thế giới có hiệu lực vào tháng 10 năm 2023. Quy định này sẽ được áp dụng dần trong ba năm tới trước khi được thực thi đầy đủ.

Thuế carbon là một loại thuế đánh vào lượng phát thải khí nhà kính. Nó nhằm khuyến khích các công ty áp dụng các phương pháp sản xuất sạch.

Tuy nhiên, các công ty có thể lách thuế bằng cách chuyển các cơ sở sản xuất ra bên ngoài EU sang các quốc gia có điều khoản ít nghiêm ngặt hơn, chẳng hạn như ở Châu Phi, sau đó xuất khẩu sản phẩm trở lại EU. Đó là lý do tại sao EU đã đưa ra Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM).

Hiện tại, chi phí cho các công ty hoạt động trong EU khoảng 80 € (tương đương 86 đô la Mỹ) để thải ra một tấn CO2. Theo quy định mới, các nhà nhập khẩu sẽ bị tính phí phát thải carbon giống như các nhà sản xuất trong nước.

Chính sách mới ban đầu sẽ áp dụng cho các mặt hàng bao gồm sắt, thép, xi măng, nhôm, phân bón, hydro và sản xuất điện.

Nhưng cơ chế này đã gây ra nhiều tranh cãi.

Ở khu vực Bắc bán cầu, cơ chế này được hoan nghênh như một hành động tích cực vì khí hậu. Các nhà hoạch định chính sách coi đây là cơ hội để EU đóng “vai trò lãnh đạo ở cấp độ toàn cầu” đối với hành động về khí hậu. Các nhà hoạt động khí hậu ở phía bắc bán cầu cũng rất hào hứng với điều này, mặc dù một nghiên cứu của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển đã kết luận rằng việc giảm phát thải từ cơ chế điều chỉnh biên giới carbon “chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ lượng khí thải CO2 toàn cầu”.

Ở phía Nam bán cầu, thuế carbon bị chỉ trích nặng nề. Các nhà phê bình coi đây là một biện pháp bảo vệ sẽ có tác động tiêu cực đến các khu vực như Châu Phi.

Câu hỏi đang được đặt ra là liệu hành động khí hậu như vậy có công bằng hay không.

Trong một báo cáo mới công bố chỉ ra rằng các ngành bị ảnh hưởng như xi măng, sắt thép, nhôm, phân bón và điện - là động lực chính của các nền kinh tế Châu Phi. Theo đó, việc áp thuế carbon sẽ xóa sạch 0,91% GDP tổng hợp của Châu Phi (tương đương với mức giảm 25 tỷ đô la Mỹ GDP năm 2021).

Đặt trong bối cảnh này, thiệt hại hàng năm từ thuế biên giới carbon, về giá trị, cao gấp ba lần ngân sách hợp tác phát triển mà EU cam kết với châu Phi vào năm 2021. Năm 2021, EU đã phân bổ 6,3 tỷ euro (tương đương 6,8 tỷ USD) cho châu lục này.

Nghiên cứu cho thấy rằng Châu Phi sẽ là khu vực bị ảnh hưởng nhiều nhất, tính theo tỷ lệ GDP. Điều này là do EU đại diện cho một thị trường trọng điểm đối với nhiều nền kinh tế châu Phi xuất khẩu các sản phẩm được điều chỉnh bởi quy định mới.

Theo đó, quy định này là một thách thức đáng kể đối với Châu Phi. Nó sẽ ảnh hưởng đến các nền kinh tế châu Phi - dù lớn hay nhỏ - mặc dù Châu Phi có lượng khí thải carbon ít. Nhưng chúng tôi cũng lưu ý rằng các biện pháp như thế này vẫn sẽ tồn tại: điều cần thiết từ phía EU là một cách tiếp cận khác biệt có thể tạo môi trường cho các quốc gia điều chỉnh, kết hợp với nguồn tài chính phù hợp.

Thách thức khu vực

Các mô hình của chúng tôi cho thấy rằng tác động của các quy định mới có thể được giảm thiểu nếu các nước châu Phi chuyển hướng xuất khẩu sang các thị trường khác, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ.

Nhưng việc đa dạng hóa thị trường là một thách thức đối với hầu hết các nền kinh tế Châu Phi.

Lấy trường hợp của Mozambique. Mô hình của chúng tôi cho thấy quốc gia này đặc biệt phải đối mặt với quy định mới do xuất khẩu nhôm sang EU trong khi giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc gần như không đáng kể.

Và có thể có nhiều rắc rối hơn nữa. Phản ứng trước luật mới của EU, các quốc gia khác có thể là thị trường của châu Phi đã tuyên bố có ý định đưa ra các cơ chế tương tự trong nỗ lực giảm thiểu thương mại carbon.

Vào tháng 3 năm 2023, Anh đã mở các cuộc tham vấn cho thuế carbon Châu Âu. Vào tháng 5 năm 2023, Ấn Độ tuyên bố sẽ trả đũa bằng cách áp dụng hệ thống thuế quan. Mỹ đưa ra biện pháp trả đũa của riêng mình thông qua Đạo luật giảm lạm phát.

Cố gắng xoa dịu những lời chỉ trích, Brussels và một số thủ đô châu Âu đã đưa ra ý tưởng “tái chế” doanh thu từ quy định mới để giúp các nước châu Phi ứng phó với thuế carbon. Tuy nhiên, EU cũng đưa ra cam kết ràng buộc về việc sử dụng doanh thu cho Quỹ đổi mới của riêng mình. Điều này sẽ tài trợ cho sự phát triển của các công nghệ mới trong khu vực.

Trong bất kỳ trường hợp nào, khoản doanh thu dự kiến 1 tỷ euro được tạo ra từ quy định mới khó có thể bù đắp cho khoản thất thoát doanh thu của các quốc gia châu Phi.

Châu Phi được cho là có thể vượt qua tác động của thuế carbon nếu châu lục này mở rộng quy mô năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, cho đến nay, châu lục này vẫn chỉ thu hút 2% đầu tư toàn cầu vào năng lượng tái tạo. Tài chính khí hậu đã được hứa hẹn sẽ không được thực hiện. Bản thân EU cũng đóng góp rất nhiều cho tài chính khí hậu quốc tế.

Lộ trình ứng phó

Các quốc gia sẽ cần khẩn trương đạt được các thỏa thuận xuất khẩu mới và mở ra các thị trường mới cho hàng xuất khẩu để giảm bớt cú sốc từ thuế carbon đối với hàng hóa nhập khẩu mới của EU. Đây sẽ là một yêu cầu cao mà hầu hết các quốc gia đều chưa sẵn sàng.

Việc tiếp cận các thị trường khác cũng sẽ phụ thuộc vào định hướng chính sách mà các quốc gia thực hiện khi họ đối diện với chiến tranh thương mại và chủ nghĩa bảo hộ gia tăng của EU.

Việc xem xét giảm lượng khí thải carbon của Châu Phi và thách thức đối với các ngành công nghiệp của EU là một cách tiếp cận khác biệt, cho phép các quốc gia điều chỉnh, kết hợp với nguồn tài chính phù hợp.

Chi phí cho quá trình chuyển đổi kết hợp với các điều chỉnh chính sách cần thiết sẽ tạo thành cơ sở để ứng phó với thuế carbon của châu Phi. Các biện pháp như thế này sẽ vẫn tồn tại. Do đó, các quốc gia châu Phi nên xem xét lộ trình xanh hóa và đầu tư nhằm thu hút sự ủng hộ xung quanh chương trình nghị sự vì sự phát triển bền vững.

Faten Aggad, Cố vấn cấp cao về ngoại giao khí hậu tại Tổ chức Khí hậu Châu Phi, đã đóng góp cho bài viết này.

Báo cáo này dựa trên nghiên cứu của dự án chung giữa Quỹ Khí hậu Châu Phi và Viện Firoz Lalji của Trường Kinh tế Luân Đôn tại Châu Phi.

Nguồn: The conversation

Từ khóa: châu Phi; thuế carbon; biên giới; CO2; EU; hàng hóa