Từ “tách rời” đến “giảm thiểu rủi ro” – có gì khác biệt trong chiến lược của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc?

HK TQ

Từ này bắt đầu phổ biến vào tháng 3 khi người đứng đầu Ủy ban châu Âu -Ursula von der Leyen sử dụng để giải quyết những lo ngại lâu dài của EU về an ninh quốc gia và thương mại với Trung Quốc.

Giờ đây, Hoa Kỳ dường như đã áp dụng, với việc Washington và các đồng minh lựa chọn “việc giảm tiểu rủi ro” để thể hiện sự thống nhất về chiến lược đối với Trung Quốc tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Nhật Bản vào tháng trước.

“Giảm thiểu rủi ro” – thay vì “tách rời” – hiện là từ được Hoa Kỳ ưa thích để chỉ cách tiếp cận quan hệ với Trung Quốc, một khái niệm có vẻ nhẹ nhàng hơn, có thể làm dịu đi nỗ lực kiềm chế sự phát triển công nghệ cao của Bắc Kinh.

Tuy nhiên các chuyên gia cho rằng bất kể thuật ngữ nào được sử dụng, Washington sẽ không thể che đậy những rạn nứt trong mối quan hệ với Bắc Kinh và sự chia rẽ vẫn còn giữa Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ về Trung Quốc.

Ý tưởng tách khỏi Trung Quốc đã nổi lên kể từ khi cựu Tổng thống Hoa Kỳ- Donald Trump khởi xướng cuộc chiến thương mại với Bắc Kinh vào năm 2018 và đe dọa chia cắt hai nền kinh tế bằng cách áp thuế đối với một số lượng lớn hàng hóa Trung Quốc.

Hầu hết các mức thuế vẫn được giữ nguyên, tuy nhiên cuộc chiến dần dần chuyển sang lĩnh vực công nghệ. Từ lệnh cấm thiết bị Huawei năm 2019 của Trump, chính quyền của Tổng thống Joe Biden hiện cũng nhắm mục tiêu xuất khẩu chất bán dẫn sang Trung Quốc, một yếu tố chính trong sự phát triển quân sự của Bắc Kinh.

Nhà Trắng đã nhiều lần nói rằng Hoa Kỳ không muốn cắt đứt hoàn toàn thương mại với Trung Quốc.

Vào tháng 4, cố vấn an ninh quốc gia Hoa Kỳ- Jake Sullivan lưu ý về chiến lược “giảm thiểu rủi ro”, cho rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với Trung Quốc là do lo ngại về an ninh quốc gia và đảm bảo “không được sử dụng công nghệ của Hoa Kỳ và đồng minh để chống lại họ”.

Bates Gill, Giám đốc điều hành Trung tâm Phân tích Trung Quốc của Viện Chính sách Xã hội Châu Á, cho biết sự thay đổi trong chiến thuật báo hiệu một cách tiếp cận thực tế hơn trong chính quyền Hoa Kỳ.

“Đó là dấu hiệu của một cách tiếp cận hợp lý và thực tế hơn từ phía Hoa Kỳ, một phần công nhận rằng việc “tách rời” với Trung Quốc là không thực tế và nói một cách đơn giản là thuật ngữ thể hiện chính xác hơn về những gì Hoa Kỳ và các đồng minh mong muốn đạt được,” Bates nói.

“Đó cũng là một thuật ngữ thông minh hơn so với từ “tách rời”. Tuy nhiên Bắc Kinh dường như không bị thuyết phục.

Đáp lại việc Ngoại trưởng Hoa Kỳ - Antony Blinken tập trung vào chiến lược “giảm thiểu rủi ro” tại cuộc họp thương mại Hoa Kỳ-EU ở Thụy Điển vào tuần trước, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết thực sự cũng là nguy cơ cảu “cuộc chiến tranh lạnh mới”.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao - Mao Ning cho biết: “Những rủi ro thực sự mà thế giới phải đối mặt là hành vi kích động đối đầu trong khối và gây ra một cuộc chiến tranh lạnh mới”.

Bà Mao Ning không nêu đích danh nước Hoa Kỳ, nhưng cho biết những nguy cơ này đã dẫn đến tình trạng hỗn loạn trong khu vực, chính trị hóa các vấn đề thương mại và khoa học công nghệ cũng như gây bất ổn cho chuỗi cung ứng và công nghiệp toàn cầu.

Tân Hoa Xã cũng đăng bài bình luận cáo buộc Hoa Kỳ “lừa dối” và “rượu cũ đổ mới bình mới”, nói rằng mục đích của chiến lược này vẫn là “ép buộc các nước khác” kiềm chế Trung Quốc.

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ định nghĩa “giảm thiểu rủi ro” là hành động của các tổ chức tài chính nhằm “chấm dứt hoặc hạn chế” các mối quan hệ kinh doanh với khách hàng hoặc danh mục khách hàng để “tránh rủi ro thay vì phải quản lý rủi ro”.

Tuy nhiên, các chuyên gia đánh giá rằng ý nghĩa của chiến lược trong thực tế còn mơ hồ và mức độ các biện pháp của Hoa Kỳ thực hiện có thể khác nhau tùy thuộc vào việc họ muốn “tránh” hay “quản lý” những rủi ro đó.

Zha Daojiong, Giáo sư kinh tế chính trị tại Đại học Bắc Kinh, cho biết dù cách diễn đạt của Hoa Kỳ là “giảm thiểu rủi ro” hay “tách rời”, thì vẫn có nghĩa là “Trung Quốc vẫn đặc biệt hơn bất kỳ điều gì khác”, điều này sẽ khiến Trung Quốc lo ngại.

“Vấn đề còn lại phải quan sát những thay đổi chính sách cụ thể sắp tới. Nếu một bên vượt quá giới hạn cuối cùng tự làm hại mình nhiều hơn,” Zha nói.

Hiện tại, Hoa Kỳ đang nghiên cứu các hạn chế dự án đầu tư ra nước ngoài mới đối với Trung Quốc, có thể bao gồm công nghệ các chip bán dẫn tiên tiến, AI và điện toán lượng tử, đồng thời thúc giục các đồng minh thực hiện điều tương tự.

EU cũng điều chỉnh chính sách đối với Trung Quốc phù hợp hơn trong những năm gần đây và đã tăng cường các biện pháp để giải quyết những lo ngại về kinh tế đối với Trung Quốc. EU đã thắt chặt sàng lọc đầu tư nước ngoài, với nhiều biện pháp được lên kế hoạch nhằm vào “sự ép buộc về kinh tế” và chuyển giao công nghệ của Trung Quốc.

Nhưng 27 quốc gia thành viên vẫn chưa đồng thuận về việc họ muốn đi bao xa với Hoa Kỳ. Trong khi Hà Lan chuẩn bị áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip đối với Trung Quốc, các quốc gia như Pháp đã yêu cầu châu Âu theo đuổi quyền tự chủ chiến lược hơn và không nên lệ thuộc trong cuộc cạnh tranh Hoa Kỳ-Trung.

Ông Gill cho biết Hoa Kỳ nhìn thấy nhiều rủi ro trong quan hệ với Trung Quốc hơn so với nhiều đối tác châu Âu nhưng việc thúc ép các đồng minh có lập trường cứng rắn hơn đối với Trung Quốc có thể dẫn đến một số "xung đột xuyên Đại Tây Dương".

Và Bắc Kinh “sẽ cố gắng hết sức để khai thác những bất đồng đó trên khắp Đại Tây Dương”, ông nói.

Nỗ lực nhằm chia rẽ Washington và Brussels, Bắc Kinh đã tăng cường tấn công ngoại giao với các quốc gia EU.

Trong chuyến công du châu Âu vào tháng trước, Ngoại trưởng Trung Quốc Qin Gang cho biết EU nên suy nghĩ về “rủi ro là gì và ở đâu” khi nói về “giảm thiểu rủi ro”. Rõ ràng là ám chỉ đến Hoa Kỳ, ông cho biết các động thái tách rời của “một số quốc gia” sẽ dẫn đến rủi ro về “một cuộc chiến tranh lạnh mới” sẽ hy sinh lợi ích của châu Âu.

Ding Yifan, một chuyên gia kinh tế thế giới tại Viện Taihe có trụ sở tại Bắc Kinh, cho biết cách tiếp cận “giảm thiểu rủi ro” của EU đối với Trung Quốc mang tính chất “phòng thủ” hơn là “tấn công” của Washington.

Ông cho biết bên cạnh việc phong tỏa công nghệ hiện có đối với Trung Quốc thông qua các hạn chế thương mại, Hoa Kỳ sẽ tăng cường khả năng phục hồi của mình trong các lĩnh vực như năng lượng mới, lĩnh vực vốn khó cắt giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc.

“Mục tiêu chiến lược của Hoa Kỳ vẫn không thay đổi. Chỉ có những thay đổi chủ yếu về chiến thuật và hùng biện,” ông nói.

“Chính phủ Trung Quốc nhìn thấy điều này rất rõ ràng, vì vậy sẽ không có bất kỳ ảo tưởng nào về nó. Chúng ta phải kiên định với hướng phát triển của chính mình, đó là tự chủ về công nghệ.”

Nguồn: SCMP

Từ khóa: quan hệ Hoa Kỳ- Trung Quốc, tách rời, giảm thiểu rủi ro, quan hệ EU – Trung Quốc, thương mại