Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hiện nay, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là hiệp định thương mại tự do (FTA) lớn nhất thế giới ngoài Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). RCEP bao gồm 10 quốc gia thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN): Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam cùng với 5 đối tác FTA của ASEAN bao gồm Úc, Trung Quốc, Nhật Bản, New Zealand và Hàn Quốc.  

Do đó, RCEP được coi là lớn hơn nhiều về mặt kinh tế và nhân khẩu học so với Cộng đồng Kinh tế Châu Âu (EEC) của Liên minh Châu Âu (EU) vốn được biết đến là tổ chức tiên phong trong hội nhập kinh tế khu vực sau Thế chiến II. Nhưng giờ đây trong thế giới hậu đại dịch, RCEP đã vượt qua EEC về mức độ bao phủ dân số và đóng góp vào Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu.   

Ngân hàng Thế giới khẳng định rằng RCEP là thị trường khổng lồ với 2,31 tỷ người, chiếm 1/3 dân số toàn cầu. Các hoạt động kinh tế giữa các thành viên RCEP có thể đóng góp gần 26 nghìn tỷ USD hay 30% GDP toàn cầu so với việc EU chỉ đóng góp dưới 20% GDP toàn cầu. Đóng góp của RCEP đối với thương mại hàng hóa và dịch vụ toàn cầu thậm chí có thể đạt khoảng 13 nghìn tỷ USD hay 31% dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu. Do đó, RCEP là một nhân tố rất mạnh mẽ thúc đẩy sự dịch chuyển kinh tế toàn cầu sang khu vực Châu Á Thái Bình Dương, khu vực hiện đang là tâm điểm của hội nhập kinh tế khu vực trên thế giới. 

Không còn nghi ngờ gì nữa, RCEP sẽ mang lại lợi ích cho các quốc gia thành viên. Thượng viện Philippines đã phê chuẩn RCEP vào ngày 21 tháng 2 năm 2023 với kỳ vọng rằng thỏa thuận kinh tế khu vực này có thể đóng góp vào khát vọng thịnh vượng kinh tế của đất nước khi nước này phục hồi sau những tác động khắc nghiệt của đại dịch COVID-19. 

Theo Viện Nghiên cứu Phát triển Philippines (PIDS), viện nghiên cứu do nhà nước điều hành, GDP của Philippines sẽ tăng 2% thông qua việc tham gia tích cực vào RCEP. Mặt khác, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tiết lộ rằng RCEP có thể tăng xuất khẩu của Philippines lên 3,7% vào năm 2030, trong khi Trung tâm Thương mại Quốc tế có trụ sở tại Geneva tiết lộ rằng nước này có giá trị ước tính 27,8 tỷ USD dư địa xuất khẩu chưa được xuất sang các nước thành viên RCEP trong 5 năm tới.

Mặc dù RCEP mang lại nhiều cơ hội kinh tế cho các thành viên hiện tại, Ngân hàng Thế giới nhấn mạnh rằng “hiệu ứng lan tỏa từ RCEP cũng có khả năng mang lại lợi ích cho các quốc gia tham gia và không tham gia.”  Do đó, RCEP cũng có thể đóng vai trò là động lực chính cho sự phục hồi kinh tế toàn cầu sau đại dịch và mang lại lợi ích cho người dân trên toàn thế giới.

Để đảm bảo đạt được những kỳ vọng kinh tế này từ RCEP, điều rất cần thiết là phải lưu ý đến hai vấn đề chính: ổn định chuỗi cung ứng và an ninh khu vực.

Có quan điểm cho rằng sự ổn định của chuỗi cung ứng đề cập đến “khả năng để chuỗi cung ứng đạt được các mục tiêu hoạt động chính trên cơ sở nhất quán”.  Điều này nhằm đo lường “mức độ hiệu quả của chuỗi cung ứng đối phó với những thăng trầm của biến động thị trường”. Do đó, sự ổn định của chuỗi cung ứng phụ thuộc rất nhiều vào hiệu quả và hiệu lực của quản lý chuỗi cung ứng, một quy trình phức tạp về “cách thức chế biến nguyên liệu thô trở thành sản phẩm hoàn chỉnh và được chuyển đến người dùng thông qua mạng lưới của doanh nghiệp và yếu tố về con người”.

Nếu chúng ta không quan tâm nghiêm túc đến sự ổn định của chuỗi cung ứng, điều này có thể làm gián đoạn việc đạt được mục tiêu kinh tế của RCEP mang lại không chỉ cho khu vực mà còn cho toàn thế giới. Các vấn đề an ninh và địa chính trị khu vực cũng có thể ảnh hưởng đến việc đạt được các mục tiêu hội nhập kinh tế khu vực của RCEP. An ninh khu vực gắn bó chặt chẽ với sự ổn định của chuỗi cung ứng.

Một vấn đề quan trọng là sự cạnh tranh quyền lực lớn đang diễn ra giữa Trung Quốc và Mỹ. Tình trạng hiện tại và định hướng tương lai của quan hệ Trung Quốc-Mỹ sẽ xác định không chỉ an ninh của khu vực RCEP mà còn của cộng đồng quốc tế. Mỹ hiện đang lo ngại về tầm ảnh hưởng kinh tế ngày càng tăng của Trung Quốc ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương vì tiềm năng to lớn của RCEP trong việc giải phóng sự thịnh vượng kinh tế khu vực. Do đó, vào tháng 5 năm 2022, Mỹ đã khởi động Khuôn khổ kinh tế Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương vì sự thịnh vượng (IPEF).

Mục đích chính của IPEF là tăng cường quan hệ của Mỹ với các quốc gia trong khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương nhằm đối phó với sự ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực ngày càng tăng cao. Điều thú vị là các bên tham gia IPEF trùng lặp với các quốc gia trong khu vực RCEP. Đứng đầu là Mỹ, khu vực IPEF bao gồm Úc, Brunei, Ấn Độ, Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, New Zealand, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam. IPEF chiếm 40% GDP toàn cầu, được cho là lớn hơn so với RCEP.

Rõ ràng, RCEP và IPEF phản ánh những cạnh tranh quyền lực lớn không cần thiết nhưng dường như không thể tránh khỏi giữa Trung Quốc và Mỹ. Nếu sự cạnh tranh phát triển lành mạnh và hòa bình thì điều đó có lợi cho an ninh khu vực và thậm chí là an ninh quốc tế. Nhưng nếu sự cạnh tranh xấu đi thành một cuộc xung đột quân sự, tình hình có thể phá vỡ không chỉ RCEP mà cả các thỏa thuận IPEF về hội nhập kinh tế khu vực. Do đó, lợi ích của các thành viên RCEP là minh chứng cho việc ​​Trung Quốc và Mỹ thiết lập một mô hình quan hệ cường quốc hòa bình hơn và hợp tác hơn.

Một vấn đề an ninh khu vực khác có thể ảnh hưởng đến RCEP là tình hình ở eo biển Đài Loan. Duy trì hòa bình ở eo biển Đài Loan là rất quan trọng đối với sự ổn định của chuỗi cung ứng trong khu vực RCEP. Căng thẳng an ninh kéo dài ở eo biển Đài Loan có thể làm gián đoạn thương mại và các hoạt động thương mại khác trong khu vực và hơn thế nữa. Do đó, các quốc gia tham gia RCEP cần thông qua một chương trình nghị sự an ninh khu vực đáng tin cậy để có thể thúc đẩy việc tránh xung đột và ngoại giao phòng ngừa ở eo biển Đài Loan. Các quốc gia RCEP có thể hỗ trợ những nỗ lực hiện có của Trung Quốc và Đài Loan hướng tới các giải pháp hòa bình cho các cuộc xung đột đang diễn ra.

Tình hình ở Biển Đông (SCS) cũng có thể ảnh hưởng đến tiến trình RCEP. Tất cả các bên trong SCS đều là thành viên của RCEP. Các thành viên RCEP khác là các bên liên quan và các quốc gia có sử dụng vùng SCS. Do đó, RCEP cần hòa bình và ổn định ở Biển Đông vì vùng biển này là một trong những “siêu xa lộ” hàng hải của thế giới, chuyên chở 1/3 vận tải biển toàn cầu. 

Sự thịnh vượng kinh tế của khu vực RCEP gắn chặt với Biển Đông. An ninh kinh tế của RCEP phụ thuộc vào an ninh của Biển Đông. Do đó, RCEP có thể cung cấp cách tiếp cận các nền kinh tế để quản lý các tranh chấp ở Biển Đông một cách bình ổn bằng cách hỗ trợ các nỗ lực hướng tới hợp tác theo quy định của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 và được tái khẳng định bởi Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông năm 2002 cũng như hỗ trợ trong quá trình đàm phán đang diễn ra để đạt được Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông.

RCEP cũng cần chú ý hơn đến tình hình ở Bán đảo Triều Tiên. Căng thẳng tại khu vực này tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu, ảnh hưởng đến các hoạt động kinh tế của RCEP. Tình hình an ninh ở Bán đảo Triều Tiên xấu đi có khả năng tạo ra thảm họa chuỗi cung ứng rất lớn. Do đó, RCEP cần theo đuổi cách tiếp cận khu vực có thể góp phần làm giảm leo thang xung đột trên Bán đảo Triều Tiên.

Các thành viên RCEP cũng cần phải giải quyết mối đe dọa dai dẳng của chủ nghĩa khủng bố quốc tế và tội phạm xuyên quốc gia đang bủa vây khu vực. Theo chỉ số khủng bố toàn cầu năm 2023, phần lớn các quốc gia RCEP nằm trong danh sách các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi chủ nghĩa khủng bố. Viện Hòa bình Quốc tế Stockholm cũng tiết lộ rằng tất cả các quốc gia trong khu vực RCEP cũng bị ảnh hưởng bởi tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, gây ra mối đe dọa đối với hàng hóa công cộng toàn cầu và sự ổn định của chuỗi cung ứng. Các mối đe dọa về cướp biển, buôn lậu và buôn bán người, ma túy và vũ khí bất hợp pháp cũng như sự gia tăng của tội phạm mạng trong thời đại kỹ thuật số/thương mại điện tử chỉ là một số tội phạm xuyên quốc gia có thể làm suy yếu các mục tiêu kinh tế của RCEP. Như vậy, RCEP cần theo đuổi cách tiếp cận khu vực mà có thể góp phần làm giảm leo thang xung đột trên Bán đảo Triều Tiên.

Quan trọng nhất, RCEP phải duy trì các nỗ lực của mình để giải quyết mối đe dọa của đại dịch. Đại dịch COVID-19 đã chứng minh rằng sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm thực sự có thể làm gián đoạn các hoạt động kinh tế lớn và gây hại cho cuộc sống của nhiều người. RCEP có thể ngăn chặn một đại dịch khác xảy ra bằng cách đảm bảo sự phục hồi nền kinh tế của các thành viên, và có thể đầu tư nhiều hơn vào sức khỏe và phúc lợi toàn diện của người dân.

Cuối cùng, RCEP cần đưa vào chương trình nghị sự của mình nhằm giảm nghèo toàn cầu bằng cách thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs). RCEP cần tạo điều kiện hài hòa ba yếu tố cốt lõi của SDG để đạt được các mục tiêu: tăng trưởng kinh tế, hòa nhập xã hội và bảo vệ môi trường. RCEP không cần phải lãng phí thời gian để tạo ra sáng kiến mới. RCEP chỉ cần duy trì guồng quay thông qua thuận lợi hóa thương mại tự do, cung cấp đầu tư và kết nối kinh tế giữa các thành viên và thậm chí cả những nước không phải là thành viên.

Tóm lại, RCEP là một yếu tố thay đổi cuộc chơi vì nó đưa ra một mô hình hội nhập kinh tế khu vực khác có thể thúc đẩy sự thịnh vượng chung không chỉ của các thành viên mà cả các nước không phải là thành viên. Để hiện thực hóa nhiều mục tiêu, các thành viên RCEP cần quan tâm đến sự ổn định của chuỗi cung ứng và các vấn đề an ninh khu vực. Thực sự, việc đối mặt với những vấn đề này nói thì dễ nhưng thực hiện thì rất khó. Tuy nhiên, thông qua những nỗ lực tập thể và quyết đoán của các thành viên, RCEP có thể vượt qua tất cả những thách thức này khi theo đuổi mục tiêu hội nhập kinh tế khu vực trong thế giới hậu đại dịch.

Nguồn: Eurasia Review

Từ khóa: RCEP, hội nhập quốc tế, chuỗi cung ứng, an ninh khu vực