Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nhật Bản đã phạm sai lầm về vấn đề cạnh tranh trong chính sách tiền tệ. Trong nhiều thập kỷ, cuộc chiến chống giảm phát của ngân hàng trung ương nhằm bình ổn lãi suất và tỷ giá hối đoái ở mức thấp và để phù hợp mức thâm hụt lớn và dai dẳng, chi tiêu của chính phủ đã phải tăng trợ cấp để đáp ứng nhu cầu.

Kết quả là các công ty không có khả năng cạnh tranh vẫn tồn tại, tước đi nguồn lực cần để phát triển của các công ty mới và có khả năng hơn. Nhật Bản đang bị các nước khác vượt mặt và các tiêu chuẩn sống đang dần bị xói mòn. Những người đi theo học thuyết kinh tế Keynes đã khiến kinh tế Nhật Bản trở nên kém hấp dẫn hơn ở hiện tại.

Hiện nay, lạm phát ở Nhật Bản đang ở mức cao nhất trong 4 thập kỷ qua. Tuy nhiên, gần đây ông Haruhiko Kuroda đã rời khỏi vị trí thống đốc Ngân hàng trung ương Nhật Bản; trước đó, ngày cựu thống đốc từng thề sẽ giúp Nhật Bản giảm lạm phát khi ông lên nắm quyền vào năm 2013. Lạm phát gây ảnh hưởng xấu đến nhu cầu của hộ gia đình.  

Trong ba thập kỷ qua, nhiều nhà kinh tế nổi tiếng đã tư vấn choTokyo nhiều cách phục hồi nền kinh tế.

Ý tưởng cơ bản là giảm phát làm suy giảm nhu cầu hộ gia đình bởi vì việc giữ tiền mặt sẽ an toàn hơn. Ngược lại, các công ty thì trở nên do dự khi đầu tư vốn- đây là một trong những yếu tố dài hạn qaun trọng cần cho tăng trưởng- do đó, việc này tạo ra một vòng luẩn quẩn.

Giải pháp là in đủ tiền để gây ra lạm phát, điều này sẽ đảo ngược tâm lý và hồi sinh nhu cầu hộ gia đình và đầu tư vốn gia tăng.

Ý tưởng về “trực thăng thả tiền” (helicopter money) để ngăn chặn hoặc chống giảm phát đã được Ben Bernanke đề xuất, một nhà lãnh đạo chính sách ở Hoa Kỳ năm 2008 khi ông còn là Chủ tịch Cục Dữ trữ Liên bang Mỹ. Người kế nhiệm ông đã thực hiện chính sách trên trong thời kỳ đại dịch. Tuy vậy, hậu quả tai hại từ quyết sách là rất rõ ràng.

Giải thích các vấn đề kinh tế của Nhật Bản chỉ đơn giản là một vấn đề tâm lý của người tiêu dùng là không đúng. Năm 1992, thu nhập bình quân đầu người của Nhật Bản gấp bốn lần Hàn Quốc, và cao hơn ¼ so với Mỹ. Hiện nay, thu nhập bình quân đầu người của Nhật Bản ngang bằng với Hàn Quốc và chưa bằng ½ của Mỹ.

Khi chẩn đoán sai những thách thức cạnh tranh, xem đây chỉ là một vấn đề tâm lý- tức là kỳ vọng giảm phát đang kìm hãm tiêu dùng, điều này đã kéo dài tình trạng giảm phát- và các ngân hàng trung ương quyết định áp dụng chính sách tiền tệ như một liều thuốc hữu hiệu.

Kết quả là chính sách lãi suất bằng 0 và thâm hụt tài khóa khổng lồ đã góp phần kéo dài tuổi thọ của nhiều công ty không có khả năng cạnh tranh và mắc nợ nhiều. Về vơ bản, Nhật Bản đã đóng băng cấu trúc doanh nghiệp của mình, khiến nước này không thể đối phó với cuộc cách mạng kỹ thuật số trong tương lai.

Nhật Bản đã thống trị ngành công nghiệp bán dẫn và điện tử tiêu dùng trong những năm 1980. Nước này ở một vị trí hoàn hảo để dẫn dầu cuộc cách mạng kỹ thuật số. Khi Nokia thống trị ngành công nghiệp điện thoại di động vào những năm 1990, các công ty Nhật Bản vẫn đang sản xuất những chiếc điện thoại tuyệt vời cho thị trường nội địa. Nhưng đến năm 2007, khi Apple ra mắt iPhone, sau đó nhanh chóng là điện thoại thông minh Android, các công ty Nhật Bản đã chùn bước. Sự suy giảm kinh tế của Nhật Bản đã trở nên cố hữu.

Nhưng Nhật Bản không chỉ mất đi vị thế thống trị trong lĩnh vực chất bán dẫn và điện tử tiêu dùng. Nhiều ngành công nghiệp mà Nhật Bản có thế mạnh truyền thống cũng đã bị Trung Quốc tiếp quản, chẳng hạn như hóa chất, luyện thép và đóng tàu. Trung Quốc cũng tái thiết nhiều ngành công nghiệp truyền thống ở quy mô chưa từng có, bằng cách kết hợp các công nghệ kỹ thuật số vào quy trình sản xuất.

Trong cả các ngành công nghiệp tiên tiến và truyền thống, Nhật Bản đều tụt hậu so với đối thủ. Đây là nguyên nhân khiến kinh tế Nhật Bản trì trệ- giảm phát chỉ là một triệu chứng. Với việc các ngân hàng trung ương như Kuroda được cho là đang tham gia “cuộc chiến” chống lại đà sụt giảm của Nhật Bản, các nhà lãnh đạo chính trị và doanh nghiệp kém cỏi lại không phải làm gì.

Giống như Nhật Bản, các tập đoàn công nghiệp lớn của Hàn Quốc chi phối nền kinh tế. Nhưng cuộc khủng hoảng năm 1997 đã loại bỏ nhiều tập đoàn kém hiệu quả phụ thuộc vào các mối quan hệ chính trị để tồn tại. Trong khi cựu thủ tướng Junichiro Koizumi cố gắng cải cách hệ thống ngân hàng Nhật Bản, doanh nghiệp nước này vẫn chưa chưa trải qua quá trình thanh lọc nào.

Khi ngân hàng trung ương cung cấp cho giới cầm quyền một cái cớ để không hành động, Nhật Bản đã không thực hiện các cuộc cải cách cần thiết để phát triển.

Sự đình trệ kéo dài đã gây ra tác động kinh tế xã hội sâu sắc. Tỷ lệ nghèo của Nhật Bản đã tăng từ 11% năm 1985 lên 16% năm 2020 và cứ bảy trẻ thì sẽ có một trẻ sống trong cảnh nghèo đói.

Mặc dù, tất cả các nước phát triển đều trải qua sự sụt giảm dân số, nhưng vấn đề này rất nhức nhối tại Nhật Bản. Năm ngoái, số người chết gần bằng gấp đôi số người được sinh ra. Nhiều người vừa không có con vừa sống trong cảnh nghèo đói.

Kinh tế học là một nhân tố lớn trong sự sụt giảm nhân khẩu ở Nhật Bản. Tình trạng sụt giảm trong tháp dân số sẽ tàn phá nền tài chính của đất nước, khiến việc sinh con càng khó khăn hơn.

Giờ đây, Nhật Bản phải đối mặt với một thách thức hiện hữu khác. Sự thay đổi toàn cầu đối với xe điện đang gây nguy hiểm cho ngành công nghiệp xe hơi của Nhật Bản, vốn chiếm 8% việc làm trong nước và ¼ kim ngạch xuất khẩu của nước này. Là nhà sản xuất xe động cơ trong (ICE) hàng đầu, Nhật Bản không muốn từ bỏ thế mạnh này.

Khi các chính sách xanh của chính phủ trên toàn thế giới ngày càng loại bỏ ô tô ICE, Nhật Bản đang chứng kiến thị trường của mình bị thu hẹp. Đây là một khoảnh khắc tương tự như khi iPhone xuất hiện. Nếu Nhật Bản không sớm điều chỉnh hướng đi của mình thì tương lai kinh tế sẽ vô cùng khó lường.

Nhật Bản là một ví dụ về những điều không nên làm khi một quốc gia đối mặt với những thách thức cạnh trnah. Những người đương nhiệm của công ty không bao giờ muốn công ty phá sản. Họ đã thiết lập các mối quan hệ chính trị để duy trì một môi trường cho sự sống còn của doanh nghiệp.

Đối với một ngân hàng trung ương độc lập, lựa chọn tốt nhất sẽ là giữ nguyên chính sách tiền tệ mới và loại bỏ những người chơi kém hiệu quả. Nếu một cuộc khủng hoảng tài chính xảy ra? Thì cuộc khủng hoảng cũng sẽ rất tốt khi giúp dọn chỗ cho những người chơi mới sáng tạo hơn.

Nguồn: SCMP

Từ khóa: Nhật Bản, kinh tế giảm phát, dân số