Nhật Bản nỗ lực cân bằng hành động các nước trong nhóm G7

nb g7

Nhật Bản hy vọng đóng góp vào việc xây dựng quy tắc toàn cầu khi Thủ tướng Fumio Kishida sẽ tiếp đón các nhà lãnh đạo của nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) tại Hiroshima vào ngày 19 - 21 tháng 5. Để là được như vậy, Nhật Bản phải thúc đẩy một chương trình nghị sự để làm thay đổi hành động của Trung Quốc theo chiều hướng tốt hơn, giữ cho Mỹ đang bị phân tâm đóng một vai trò tích cực trong nền kinh tế quốc tế và thu hút các nền kinh tế thị trường mới nổi.

Là nền kinh tế lớn thứ ba thế giới với chiến lược phụ thuộc sâu sắc vào các nguyên tắc trật tự kinh tế quốc tế để đảm bảo năng lượng và nguyên liệu thô của mình ở bên ngoài và đảm bảo cho thị trường mở đối với công nghệ, hàng hóa và vốn, Nhật Bản đang nỗ lực để không xảy ra những rạn nứt sâu sắc như trong hệ thống hiện tại. Trong quá khứ Nhật Bản đi theo sự dẫn dắt của Mỹ, hiện nay Nhật Bản đóng một vai trò tích cực vào việc xây dựng quy tắc toàn cầu khi Mỹ đi từ vị trí người dẫn đầu thực thi trở thành kẻ phá hoại cơ chế thương mại quốc tế.

Điểm nổi bật của giới lãnh đạo Nhật Bản là hồi sinh Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) dưới hình thức Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) sau khi cựu Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi TPP và chính quyền đương nhiệm của Tổng thống Joe Biden quyết định không tham gia CPTPP. CPTPP đã được mở rộng kể từ đó. Năm ngoái, Trung Quốc đã nộp đơn xin gia nhập CPTPP trong khi Anh vừa ký kết tham gia CPTPP vào tháng 3 năm 2023. Nhật Bản cũng đã khởi xướng quy tắc lưu thông dự liệu tự do với sự tin cậy (Data Free Flow with Trust - DFFT) để tạo ra một chiếc ô đa phương cho dữ liệu và các quy tắc kỹ thuật số bên lề Hội nghị thượng đỉnh G20 năm 2019 tại Osaka - mà Trung Quốc và Mỹ đã ký kết.

Lần cuối Nhật Bản tổ chức G7 tại Ise-jima vào năm 2016, nước này đã thúc đẩy các nguyên tắc để cải thiện đầu tư cơ sở hạ tầng chất lượng. Đầu tư cơ sở hạ tầng xuyên biên giới là một trong những lĩnh vực thiếu hụt sự quản trị toàn cầu để thiết lập các tiêu chuẩn và quy tắc đang gây ra căng thẳng địa chính trị, với việc Trung Quốc giới thiệu Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI). Chương trình nghị sự đó đã được đưa đến Hội nghị thượng đỉnh G20 Osaka, nơi Trung Quốc đã ký kết Nguyên tắc G20 về đầu tư cơ sở hạ tầng chất lượng, cùng với các dự án cơ sở hạ tầng chung giữa Trung Quốc và Nhật Bản được công bố vào năm 2018. Diễn đàn BRI lần thứ hai của Trung Quốc vào năm 2019 cũng tán thành các nguyên tắc được nêu rõ trong Ise –jima.

Chương trình nghị sự G7 ở Hiroshima sẽ đánh giá lại thành công này vào thời điểm mà Nhật Bản giữ vai trò lãnh đạo nhóm để cải cách là cần thiết hơn bao giờ hết.

Kinh tế, môi trường, năng lượng và an ninh lương thực là trọng tâm của chương trình nghị sự G7 tại Nhật Bản nhằm mục đích phù hợp với các nước “Nam bán cầu”. Lạm phát toàn cầu và các chính sách thắt chặt tiền tệ, sự phục hồi không đồng đều sau đại dịch COVID-19, khủng hoảng lương thực và năng lượng, cũng như hậu quả từ cuộc cuộc xung đột Nga - Ukraine, là những thách thức không chỉ có ở các nền kinh tế tiên tiến. Nhóm BRICS, bao gồm các quốc gia lớn ở Nam bán cầu, hiện lớn hơn G7 về quy mô kinh tế và năng động hơn, khiến G20 trở thành trung tâm quản trị kinh tế toàn cầu hơn G7.

Cạnh tranh chiến lược giữa hai cường quốc Mỹ - Trung Quốc và thái độ quyết đoán của Trung Quốc đã làm cho vấn đề cưỡng chế kinh tế trong chương trình nghị sự của G7 tăng lên. Trung Quốc đã cố gắng sử dụng sức mạnh kinh tế của mình để đạt được những nhượng bộ chính trị từ Nhật Bản và các nước khác, bao gồm Hàn Quốc, Philippines và gần đây nhất là Úc.

Để đối phó với những vấn đề mới này, Nhật Bản đã ban hành luật an ninh kinh tế nhằm bảo vệ tài sản trí tuệ và cơ sở hạ tầng quan trọng của mình, cũng như làm cho chuỗi cung ứng trở nên linh hoạt hơn. Đây là chính sách kinh tế hợp lý đồng thời cũng là yếu tố để bảo vệ Nhật Bản khỏi các hành động của Trung Quốc và nỗ lực tránh thiệt hại kinh tế từ cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Quốc. Cả Bắc Kinh và Washington đều đang buộc các nước phải chọn bên trong một cuộc cạnh tranh có tổng bằng không.

Úc và Ấn Độ đã được mời tham dự hội nghị thượng đỉnh G7 với tư cách khách mời. Cả hai đều là thành viên của nhóm chiến lược Quad với Nhật Bản và Mỹ. Ấn Độ giữ chức chủ tịch G20 năm 2023 và là nhà lãnh đạo quan trọng của các nước “Nam bán cầu”. Úc có nhiều kinh nghiệm để chia sẻ trong việc chống lại sự ép buộc kinh tế của Trung Quốc kể từ năm 2020.

Kinh nghiệm của Úc rất quan trọng để giúp Nhật Bản thúc đẩy nền kinh tế khu vực và toàn cầu an toàn và thịnh vượng hơn. Như Shiro Armstrong giải thích trong bài báo của tuần này, “hầu hết các nhà xuất khẩu [Úc] đã nhanh chóng tìm được các thị trường khác ngoài thì trường Trung Quốc để xuất khẩu lúa mạch, than và các hàng hóa khác không bị chậm lại và mở ra nhu cầu khác. Các thị trường linh hoạt của Úc đã hỗ trợ nhưng nguồn phục hồi quan trọng bên ngoài là một hệ thống thương mại đa phương mở”.

Nỗ lực ép buộc kinh tế của Trung Quốc hầu như đã thất bại hoàn toàn và trong mọi trường hợp, hành động của Trung Quốc đều phản tác dụng về mặt kinh tế và chính trị. Đó là nhờ một nền kinh tế toàn cầu mở. Chỉ giao dịch thương mại với “các đối tác đáng tin cậy”, sản xuất ở tại các quốc gia bạn hữu hoặc thậm chí là một “NATO kinh tế” như Mỹ đang thúc đẩy sẽ khiến thế giới trở nên nhỏ hơn nhiều về mặt kinh tế và giảm bớt các lựa chọn thương mại, khiến các nền kinh tế trở nên kém kiên cường hơn.

Phần lớn chương trình nghị sự của G7 sẽ nhắm vào Trung Quốc. Chương trình nghị sự đã được lên khung và triển khai sẽ quyết định liệu nó có mang lại hiệu quả trong việc làm thay đổi hành động của Trung Quốc theo chiều hướng tốt hơn như những nỗ lực trước đây Nhật Bản đã làm được hay không. Nếu chương trình nghị sự đạt được kết quả giữ cho thị trường quốc tế mở và củng cố hệ thống đa phương, thì sẽ hạn chế được xu hướng bảo hộ thương mại và cạnh tranh có tổng bằng không của Washington.

Ngoài việc đối phó với sự ép buộc kinh tế, Nhật Bản sẽ xem xét để cân bằng chương trình nghị sự về khả năng phục hồi chuỗi cung ứng và giải quyết các hành động kinh tế phi thị trường.

Một số nhà lãnh đạo G7 nghĩ rằng khả năng phục hồi chuỗi cung ứng từ Trung Quốc. Tuy nhiên, với vai trò ngày càng tăng của Trung Quốc trong chuỗi giá trị toàn cầu, bao gồm cả việc tiếp tục tăng đầu tư trực tiếp của Nhật Bản vào Trung Quốc, khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng phải gắn liền với Trung Quốc.

Việc giải quyết các hành động kinh tế phi thị trường là nhằm vào các khoản trợ cấp công nghiệp và các lĩnh vực thuộc sở hữu nhà nước của Trung Quốc, nhưng Mỹ cũng thông qua các chính sách tương tự để đối phó các khoản trợ cấp công nghiệp theo kiểu Trung Quốc, gồm Đạo luật Khoa học và CHIPS và Đạo luật Giảm lạm phát mà phần còn lại của G7 hiện đang cố gắng để thương lượng xung quanh vấn đề này.

Khi Mỹ trở nên giống Trung Quốc hơn với sự can thiệp kinh tế và những hạn chế hà khắc đối với luồng thông tin tự do khi họ xử lý TikTok, việc xây dựng các nguyên tắc quốc tế phù hợp để tham gia vào quy luật kinh tế là rất quan trọng đối với Nhật Bản và đóng góp đáng kể cho quản trị toàn cầu.

Ban Biên tập EAF được đặt tại Trường Chính sách Công Crawford, Đại học Châu Á và Thái Bình Dương, Đại học Quốc gia Úc.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Nhật Bản, G7