Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sau nhiều thập kỷ toàn cầu hóa chóng mặt, quả lắc đang quay trở lại đất nước.

Ngày nay, tất cả buổi nói chuyện về việc đưa chuỗi cung ứng về nhà. Quốc hội vừa thông qua dự luật trị giá gần 400 tỷ USD nhằm tăng sản xuất trong nước, hổ trợ quá trình chuyển đổi năng lượng xanh và giảm phụ thuộc vào nước ngoài. Các chuyên gia bình luận đã tuyên bố khởi đầu một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên của chủ nghĩa dân tộc kinh tế.

Nhưng chuyện gì sẽ xảy ra nếu toàn cầu hóa đã phát triển xa đến nổi nó tồn tại thậm chí ngay trong biên giới quốc gia, và chúng tôi đã không có lăng kính phù hợp để nhìn thấy điều đó?

Chúng tôi mắc sai lầm nếu chúng tôi xem thế giới chỉ trong bản đồ xếp hình của quốc gia, hoặc coi chủ nghĩa toàn cầu và chủ nghĩa dân tộc như hai đối tượng. Thế giới hiện đại đầy vết rỗ, đâm thủng, rách và cắt lởm chởm, bị xé nát và bị kim châm. Bên trong thùng chứa của các quốc gia là những khoảng trống pháp lý khác thường, lãnh thổ bất thường và thẩm quyền đặc biệt khác thường. Có thành bang, thiên đường, những vùng đất, bến cảng tự do, khu công nghệ cao, những khu miễn thuế và trung tâm đổi mới liên kết các thực thể tương tự toàn cầu và thường bỏ qua các hệ thống thông thường của kiểm tra hải quan. Nếu không hiểu những thực thể này, chúng tôi có nguy cơ không hiểu được không chỉ cách thức hoạt đông của chủ nghĩa tư bản mà còn tất cả sự tiếp diễn giữa các thời đại trong quá khứ và hiện tại.

Những điều kỳ lạ về địa lý đặt tên như trên có thể gom chung dưới nhãn chung của khu vực. Về vấn đề cơ bản nhất, khu vực là vùng được giải phóng khỏi các hình thức điều tiết thông thường. Thông thường quyền hạn của thuế khóa thường bị treo trong biên giới của họ, cho phép các nhà đầu tư đưa ra các quy tắc của riêng họ một cách hiệu quả. Khu vực đều có nhà nước chủ nhà và khác với họ. Họ đến trong nhiều biến dạng khác nhau – ít nhất là 82 theo một tính toán chính thức. Theo thông tin mới nhất, thế giới có 5400 khu vực, nhiều hơn khoảng 30 lần so với tổng số quốc gia có chủ quyền.

Các khu vực bắt nguồn từ các nhà kho của Hoa Kỳ trong những năm Chính sách kinh tế Mới, mà đã được chỉ định hợp pháp như là bên ngoài lãnh thổ trong nước, đã tránh thuế. Vào những năm 1950 và 1960, các khu này được thành lập riêng, biến Puerto Rico và Đài Loan thành những nơi sản xuất với mức lương thấp. Vào những năm 1980 và 1990, Nga đã cố gắng và thất bại để biến toàn bộ đất nước thành nền kinh tế tư bản chỉ trong một đêm, trong khi Trung Quốc sử dụng các khu vực để mở cổng và khóa lại cho các nhà đầu tư nước ngoài và thị trường – xác định giá, thay vì phá vỡ đê và để tất cả chìm trong lũ.

Chúng tôi xem các phiên bản khác của khu vực trong trung tâm tài chính tự chủ của thành phố Luân Đôn, nơi doanh nghiệp có phiếu bầu trong các cuộc bầu cử của địa phương, cũng như trong lãnh thổ hải ngoại của Anh như quần đảo Cayman, nơi các tập đoàn xuyên quốc gia tiết lộ thu nhập của họ sau thuế.

Các siêu dự án đô thị - như là khu đô thị mới Songdo ở Hàn Quốc và Neom, đang được xây dựng ở Ả Rập Xê-út là các khu vực được vận hành theo các quy tắc riêng của họ, như thành bang tư nhân. Vào năm 2021, các nhà lập pháp ở Nevada đưa ra một ý tưởng tương tự, đề xuất cho phép các tập đoàn chuyển đến tiểu bang để tự viết luật – sự trở lại thành phố công ty biên giới được coi là “khu vực đổi mới”. Elon Musk được cho là đang lên kế hoạch cho một thành phố hợp nhất bên cạnh Austin, Texas, điều đó cho phép ông đưa ra một số quy định riêng của ông.

Các khu vực đang xác định khoảng trống của thời đại toàn cầu hóa cao. Các nút liên kết với nhau cho phép quyền sở hữu và quản lý nước ngoài và thường thực hiện một cái kết xung quanh chính quyền trung ương. Điểm nóng khác cho khu vực là Dubai, đây là sự chấp vá mà nhà sử học Mike Davis gọi là “mái vòm bong bóng pháp lý” dành riêng cho các hoạt động khác nhau: Thành phố Chăm sóc sức khỏe nằm cạnh Thành phố Truyền thông nằm cạnh Thành phố Internet, mỗi thành phố có một bộ luật riêng được phác thảo ghi nhớ nhà đầu tư nước ngoài. Dubai đã vươn ra thế giới vào những năm 2000, có được các cảng dọc theo bờ biển châu Phi và vào Đông Nam Á, và mua hãng tàu P&O, niềm tự hào trước đây của Đế Quốc Anh. Một nước nhỏ trước đây phụ thuộc Anh hiện sở hữu vương miện của hạm đội thương mại của đế chế.

Nếu toàn cầu hóa được cho là sẽ giảm đi trong vài năm qua, thì ai đó đã quên nói với khu vực. Ở châu Phi, đã có 200 khu vực, với thêm 73 khu được công bố hoàn thành. Trước đây trong đại dịch, Trung Quốc tiến tới những kế hoạch biến đảo Hải Nam thành một đặc khu kinh tế với các ưu đãi thuế cho các nhà đầu tư, mua hàng miễn thuế và nới lỏng các quy định về dược phẩm và các thủ tục y tế. Thậm chí Taliban gần đây công bố ý định biến đổi các khu căn cứ quân sự cũ của Hoa Kỳ thành những đặc khu kinh tế.

Các khu vực đang nhân lên bên trong biên giới của các quốc gia được xác định nhiều nhất với chính trị cánh hữu. Thủ tướng Chính phủ Narendra Modi của Ấn Độ, thường được mô tả theo chủ nghĩa Sô vanh của Ấn độ giáo, đã và đang đẩy mạnh các đặc khu kinh tế để canh tranh với Singapore và Dubai về các nhà đầu tư. Hungary dưới thời Tổng thống Viktor Orban, người tự cho mình là người mang tiêu chuẩn “chủ nghĩa phi tự do”, đã tạo ra đặc khu kinh tế đầu tiên vào năm 2020 để bảo mật công nghệ Hàn Quốc của gã khổng lồ Samsung.

Những dự luật quan trọng của Tổng thống Donald Trump khi là tổng thống – năm 2017 cắt giảm thuế của ông – bao gồm một loạt các “khu vực cơ hội” mới, nơi các nhà đầu tư có thể giảm thuế của họ xuống mức mà ông Trump gọi là “một con số 0 rất lớn, béo, đẹp” và tới mức trợ cấp cho các nhà phát triển bất động sản và bạn bè như Anthony Scaramucci. Có lẽ nổi tiếng nhất của các khu gần đây là khu phát triển Hudson Yards của Thành phố New York, kiếm được từ giảm thuế khổng lồ bằng tài chính chia thành nhiều đơn vị nhỏ để gian lận phiếu bầu đường dẫn từ khu phố hoa lệ Chelsea đến East Harlem đang bị khốn đốn.

Những câu chuyện Cô bé lọ lem tư bản của Dubai và Thâm Quyến có thể biến các đặc khu trông có vẻ như một công thức kỳ diệu cho tăng trưởng kinh tế - chỉ cần vẽ ra một đường thẳng trên bản đồ, nới lỏng thuế và các quy định và chờ đợi các nhà đầu tư đổ xô vào. Nhưng “khu vực mơ ước” điều kì diệu hiếm khi xảy ra và thường có thể mang lại những hậu quả không mong muốn.

Trong bài phát biểu đầu tiên của Boris Johnson khi là thủ tướng Anh, vào tháng 7 năm 2019, ông đã giới thiệu một loạt khu vực dọc theo bờ biển được gọi là cảng tự do như một viên đạn thần kỳ cho sự trở về quá trình công nghiệp hóa ở phía bắc. Kế hoạch của ông đã dựa trên đề xuất năm 2016 của một chính trị gia ít người biết đến, hiện là thủ tướng, Rishi Sunak. Những người cổ vũ của Margaret Thatcher đã bán khu này là cách để cho phép các chủ doanh nghiệp quy mô nhỏ giải thoát khỏi sức nặng của các quy định. Thực tế lại khác: Trong ví dụ thành công duy nhất – Canary Wharf – các nhà phát triển bất động sản được lợi hàng tỷ USD trong việc giảm thuế và hỗ trợ của bang để chuyển giao tài sản đối với người mua láng giềng, những người tự đặt lợi nhuận của họ lên băng chuyền, rút ngay về nước.

Ở Anh, nguy cơ đánh đổi những mảnh vỡ của chủ quyền trở nên rõ ràng vào năm ngoái, khi toàn bộ 800 người lao động Anh của P&O Ferries bị sa thải mà không được báo trước. Các nhà quan sát bị sốc tự hỏi việc này xảy ra bằng cách nào. Câu trả lời: thông qua mẹo của khu vực. Các tàu khởi hành từ các cảng của Anh, nhưng họ treo cờ của quốc gia khác, bao gồm cả lãnh thổ hải ngoại Bermuda của Anh, và hoạt động theo luật lạo động của họ. Họ ở vùng biển của Anh nhưng không phải của Anh. Việc Sunak nhân rộng các cảng tự do sẽ mang lại nhiều trường hợp hơn. Diễn đàn của Anh rút khỏi liên minh châu Âu tuyên bố họ đã “lấy lại quyền kiểm soát” từ Brussels, nhưng các khu vực sẽ nhường quyền kiểm soát bằng phương pháp khác.

Những nổ lực nhằm kiềm chế những kẻ trốn thuế nhanh chân thông qua việc thực thi thuế toàn cầu đã va phải khẳng định bất bình về chủ quyền từ các quốc gia nhỏ của vùng Caribe. Trong số đó những người đang làm chậm lại việc thông qua thuế doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu cho đến gần đây có Hungary phi tự do. Những người theo chủ nghĩa dân tộc đứng về phe những gã khổng lồ siêu giàu của Davos, những người mà họ sử dụng như những chiếc túi đấm bốc – tiết lộ rằng các chính sách của những người theo chủ nghĩa dân tộc thể hiện tính liên tục hơn là phá vỡ phong cách toàn cầu hóa trong những năm 1990. Việc quan sát các khu vực cho thấy các lỗ hổng trong luận điệu của những người theo chủ nghĩa dân túy.

Ngay khi hệ tư tưởng về sự can thiệp của nhà nước thay đổi, điều quan trọng cần nhớ là khi nói đến những câu hỏi vô cùng quan trọng của phân phối – nhân loại nhận được gì – mức độ quốc gia hay thế giới hiếm khi là thang đo phù hợp nhất. Các tiểu bang và các quốc gia đang đấu tranh với nhau để đưa ra những ưu đãi lớn hơn theo những cách mà không phải lúc nào cũng mang đến kết quả tốt hơn cho người dân. Những khu vực lãnh thổ có hàng rào bao quanh với các bộ luật khác nhau vẫn là mô hình kinh tế học hàng ngày thậm chí trong thời đại chủ nghĩa dân tộc đang trỗi dậy. Theo dõi khu vục giúp chúng tôi hiểu rõ về những điều mới và những điều cũ trong Thời đại Dũng cảm Mới nhất.

Quinn Slobodian là giáo sư về lịch sử ý tưởng tại Đại học Wellesley. Cuốn sách gần đây nhất của ông là “Crack-Up Capitalism: Market Radicals and the Dream of a World Without Democracy.”

Nguồn: The New York Times

Từ khóa: khu vực, chủ nghĩa dân tộc, toàn cầu hóa, thuế, đặc khu kinh tế