Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trung Quốc đã thực hiện các bước để thúc đẩy đồng nội tệ của mình ở nước ngoài và trao quyền cho các hệ thống thanh toán và thanh toán dự phòng trong năm 2022, khi cuộc chiến Ukraine làm thay đổi đáng kể bối cảnh địa chính trị và cả tư duy chiến lược của Trung Quốc đối với các chế độ tài chính quốc tế.

Quyền bá chủ của đồng đô la Mỹ vốn đã là vấn đề được nhắc đến thường xuyên của Chính phủ Trung Quốc trong những năm gần đây, với cuộc chiến thương mại giữa Mỹ - Trung Quốc đang đẩy quan hệ song phương xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ và những nỗ lực tách rời công nghệ đang diễn ra của chính quyền Biden đã làm dấy lên lo ngại về một cuộc đụng độ toàn diện.

Theo các nhà phân tích, tác động đối với Nga từ hành động gây hấn ở Ukraine bao gồm chi phí tách rời tài chính có thể đo lường được và đối với Trung Quốc, đây là lời nhắc nhở rằng Bắc Kinh phải quản lý các mối quan hệ song phương và chuẩn bị cho điều tồi tệ nhất.

Các biện pháp trừng phạt của phương Tây đối với Nga - bao gồm đóng băng dự trữ của ngân hàng trung ương, loại bỏ các ngân hàng lớn ra khỏi dịch vụ nhắn tin tài chính Swift và áp đặt giá trần đối với xuất khẩu dầu thô - đã giáng một đòn nặng nề vào nền kinh tế nước này.

Nó cũng gây ra làn sóng chấn động trong giới làm chính sách của Bắc Kinh, khi lo ngại ngày càng tăng rằng Trung Quốc cũng có thể gặp khó khăn vì gần gũi về mặt ngoại giao với Nga, hoặc xung đột song phương leo thang có thể xảy ra.

Trao đổi với truyền thông, Bà Zhang Monan, Phó Giám đốc bộ phận nghiên cứu Mỹ và châu Âu tại Trung tâm trao đổi kinh tế quốc tế Trung Quốc (CCIEE) có trụ sở tại Bắc Kinh cho biết: “Việc vũ khí hóa đồng đô la Mỹ đã làm tổn hại nhiều nhất đến uy tín của chính nó, khiến đồng USD trở thành tài sản ngày càng có rủi ro cao”.

“Ngoài ra, sự không chắc chắn của các biện pháp trừng phạt tài chính thứ cấp đã tạo ra hiệu ứng đáng kể, buộc nhiều quốc gia phải suy nghĩ tìm cách tránh những rủi ro như vậy.”

Nhiều chuyên gia cố vấn chính sách, trong đó có Yu Yongding của Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, đã công khai bày tỏ lo lắng về sự an toàn của khối tài sản khổng lồ ở nước ngoài của Trung Quốc.

Ding Yifan, một thành viên cấp cao của Trung tâm Nghiên cứu Phát triển trực thuộc Hội đồng Nhà nước Nga cho biết vũ khí hóa đồng đô la cũng vi phạm các quy tắc quốc tế.

“Nếu Nga bị nhắm đến như một đối thủ thì sao?” ông Ding đặt câu hỏi.

Ông Ding đề xuất các nhà chức trách cần tăng cường khả năng đáp trả, chẳng hạn như xem xét các lựa chọn như bán phá giá các khoản nợ mà Mỹ đang nắm giữ trong các điều kiện khắc nghiệt.

Trong một báo cáo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Economics Letters vào tháng 11 năm 2022, Du Xiayi và Wang Zi, hai nhà nghiên cứu của Đại học Tài chính và Kinh tế Thượng Hải đánh giá các biện pháp trừng phạt kinh tế của phương Tây có thể khiến thu nhập thực tế của Nga giảm 11,98%, “chủ yếu bằng cách hạn chế khả năng tiếp cận của Nga với các sản phẩm trung gian nước ngoài” và có thể có “sự suy giảm vĩnh viễn” trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thực tế.

GDP của Nga, với quy mô tương đương với tỉnh Quảng Đông của Trung Quốc, đã giảm 22,3% kể từ khi các lệnh trừng phạt của phương Tây áp đặt sau khi nước này sáp nhập Crimea vào năm 2014.

Đồng thời, GDP của Nga đã giảm 2,1% năm 2022, so với dự báo trước chiến tranh của IMF về mức tăng 2,7%.

Randall Germain, giáo sư kinh tế chính trị quốc tế tại Đại học Carleton ở Ottawa, Canada cho biết: “Tôi không nghĩ nó gây hậu quả trực tiếp như nhiều người nghĩ, nhưng có những tổn thất về chi phí rất lớn. “Liên minh ủng hộ các biện pháp trừng phạt đối với Nga là rất lớn và mạnh mẽ.”

Tuy nhiên, Germain không thấy trước những ý định tương tự chống lại Trung Quốc, lưu ý rằng hai bên sẽ phải đối mặt với những tổn thất nặng nề do nền kinh tế Trung Quốc và Mỹ gắn bó sâu sắc như thế nào.

“Trung Quốc hoàn toàn khác. Một tình huống hoàn toàn khác,” Germain nói thêm.

Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã phải đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi hệ thống tài chính bằng đô la Mỹ vào mùa hè năm 2020, khi Washington trừng phạt 14 quan chức cấp cao của Trung Quốc, cũng như đặc khu trưởng Hong Kong lúc bấy giờ là Carrie Lam Cheng Yuet-ngor, để đáp lại luật an ninh quốc gia ở thuộc địa cũ của Anh.

Để chống lại quyền tài phán dài hạn như vậy, Trung Quốc đã đưa ra danh sách những cá nhân và doanh nghiệp không đáng tin cậy vào tháng 9/2020, ngăn cản các công ty Mỹ tiếp cận thị trường Trung Quốc và ban hành luật chống trừng phạt vào tháng 6 năm 2021.

Mặc dù cho đến nay không có biện pháp trừng phạt thứ cấp nào đối với Trung Quốc được tiết lộ, nhưng các quan chức Mỹ đã nhiều lần cảnh báo về cái giá phải trả nếu Bắc Kinh bị phát hiện đã giúp Moscow tránh các lệnh trừng phạt.

Thực tế, Bắc Kinh phụ thuộc rất nhiều vào năng lượng của Nga, một trong số đó đã rơi vào lệnh trừng phạt của phương Tây. Nước này đã mua 86,2 triệu tấn dầu thô vào năm 2022, tương đương 17% tổng lượng dầu thô nhập khẩu, giúp nâng giá trị thương mại song phương lên mức cao kỷ lục là 190,2 tỷ USD vào năm 2022.

Đồng Nhân dân tệ đã được hưởng lợi đáng kể từ những nỗ lực phi đô la hóa của Nga, với sự gia tăng đáng kể sử dụng đồng Nhân dân tệ trong hệ thống tài chính toàn cầu và các giao dịch ngoại hối.

Bộ tài chính Nga năm 2022 từng tuyên bố rằng họ đã tăng gấp đôi giới hạn tài sản bằng đồng nhân dân tệ trong Quỹ tài sản quốc gia trị giá 148 tỷ USD của mình, lên 60%. Và vào tháng 9 năm 2022, những gã khổng lồ năng lượng của cả hai nước đã đồng ý thanh toán một nửa giao dịch của họ bằng đồng nhân dân tệ và phần còn lại bằng đồng rúp.

Theo Swift, thị phần của đồng Nhân dân tệ trên thị trường tài chính thương mại toàn cầu đã tăng lên 3,91% trong tháng 12/2022 từ mức 2,05% vào năm 2020.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nâng tỷ trọng của đồng nhân dân tệ trong rổ tiền tệ SDR - Quyền rút vốn đặc biệt tăng 1,36 điểm % lên 12,28%, trong khi dự trữ Nhân dân tệ do các ngân hàng trung ương trên toàn thế giới nắm giữ tăng lên 2,76% vào cuối tháng 9/2022, tăng từ mức 2,66% vào năm 2021.

Quyền rút vốn đặc biệt là một tài sản dự trữ quốc tế và trọng lượng của đồng nhân dân tệ thể hiện sự công nhận vị thế của nó trong hệ thống tài chính quốc tế.

Tuy nhiên, đồng đô la Mỹ vẫn tiếp tục thống trị các giao dịch tài chính quốc tế khi chiếm 41,89% thanh toán toàn cầu, 88% giao dịch ngoại hối toàn cầu, 41,73% giỏ quyền rút vốn đặc biệt của IMF và 59,79% ngoại hối dự trữ toàn cầu.

Trong khi đó, khoảng 35 trong số 49 mặt hàng xuất khẩu chính được định giá bằng đồng đô la Mỹ, tiếp theo là 12 mặt hàng được định giá bằng đồng euro, cho thấy hầu hết giao dịch được thanh toán bằng đô la Mỹ hoặc Euro chứ không phải Nhân dân tệ.

“Có một chút dư địa để [nhân dân tệ] phát triển như một loại tiền tệ quốc tế, nhưng nó thực sự là một loại tiền tệ khu vực, chủ yếu là ở châu Á,” Germain nói.

Theo Germain, quá trình tự do hóa tài khoản vốn chậm lại và khả năng chuyển đổi của đồng nhân dân tệ, dự kiến sẽ tiếp tục diễn ra dưới sự lãnh đạo mới của Trung Quốc, cũng đã hạn chế triển vọng tăng trưởng của đồng tiền này.

“Để thuyết phục phần còn lại của thế giới sử dụng [nhân dân tệ], về cơ bản, Trung Quốc phải trả tiền cho họ để làm điều đó. Điều đó hơi tốn kém,” Germain nói thêm.

Các tài liệu của chính phủ Trung Quốc không đưa ra thời gian biểu cụ thể cũng như lộ trình quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ, nhưng họ đang hướng tới một sự “mở rộng có trật tự”.

Trong một văn bản chung được công bố vào đầu tháng 1/2023, các nhà chức trách đã khuyến khích các công ty đủ điều kiện đăng ký các khoản vay bằng Nhân dân tệ cho các dự án ở nước ngoài, trong khi các doanh nghiệp nhà nước được yêu cầu sử dụng đồng tiền Trung Quốc trong các giao dịch kinh doanh với các công ty con ở nước ngoài và mở rộng việc sử dụng đồng Nhân dân tệ trong các hoạt động kinh doanh.

Bà Zhang của CCIEE nhận xét việc sử dụng đồng Nhân dân tệ ở nước ngoài chủ yếu phục vụ nhu cầu phát triển trong nước, đồng thời lưu ý rằng Trung Quốc có ít đại diện trong hệ thống tài chính quốc tế.

Tỷ trọng của đồng Nhân dân tệ trong các khoản thanh toán, dự trữ và giao dịch ngoại hối toàn cầu đều thấp hơn tỷ trọng GDP khoảng 18%.

Vấn đề không phải là liệu đồng Nhân dân tệ có thể thách thức đồng đô la Mỹ hay không, mà là quyền bá chủ của đồng đô la Mỹ có thể kéo dài bao lâu.

Bà Zhang nói rằng uy tín của đồng đô la Mỹ đã giảm sút kể từ năm 2008, nguyên nhân là do việc in tiền quá mức của Washington, nợ nần chồng chất, sự biến động và lạm dụng sự thống trị của đồng đô la Mỹ.

Ngoài ra, những nỗ lực của Mỹ nhằm hồi sinh ngành sản xuất - phù hợp với mục tiêu giảm thâm hụt thương mại song phương - có thể đảo ngược dòng chảy của đô la Mỹ và hàng hóa được giao dịch bằng đồng đô la.

Bà nói thêm: “Những gì Trung Quốc làm là để trốn tránh những rủi ro của đồng đô la Mỹ và tăng cường khả năng tự vệ của mình”.

Trong khi đó, nỗi lo sợ bị từ chối tiếp cận với đồng đô la Mỹ hoặc tài sản ở nước ngoài bị đóng bang của Trung Quốc – đã đẩy nhanh tốc độ đa dạng hóa tài sản ngoại hối hiện đang thống trị bằng đồng đô la Mỹ, và trang bị cho mình các lựa chọn độc lập như Hệ thống thanh toán liên ngân hàng biên giới (CIPS) và liên doanh với Swift.

Chính quyền Trung Quốc đã giảm lượng nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ xuống còn 867,1 tỷ USD vào cuối năm 2022 – giảm 173,2 tỷ USD so với năm 2021 và là mức thấp nhất trong 12 năm qua.

Thay vào đó, họ đã tăng dự trữ vàng trong ba tháng liên tiếp kể từ tháng 11/2022, nâng tổng số lên 65,12 triệu ounce. Trung Quốc đã tăng dự trữ vàng lần đầu tiên kể từ tháng 9 năm 2019 vào tháng 11 thêm 1,03 triệu ounce để nâng lượng vàng nắm giữ lên 63,67 triệu ounce.

Các khoản thanh toán bằng đồng Nhân dân tệ xuyên biên giới thông qua hệ thống CIPS được phát triển trong nước, đã tăng khoảng 20% so với cùng kỳ năm ngoái, lên 25 nghìn tỷ Nhân dân tệ (tương đương 3,62 nghìn tỷ đô la Mỹ) trong ba quý đầu năm 2022 và có hàng trăm người tham gia toàn cầu, thông qua các ngân hàng khách hàng và trung tâm thanh toán bù trừ.

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cũng nhanh chóng mở rộng chương trình thí điểm Nhân dân tệ kỹ thuật số tới 5,6 triệu thương nhân tại 26 thành phố lớn. Cùng với đó, các dự án hợp tác quốc tế, bao gồm dự án tiền kỹ thuật số mBridge của ngân hàng trung ương đa quốc gia đã được triển khai, để thúc đẩy tiềm năng sử dụng đồng nhân dân tệ xuyên biên giới.

Nỗ lực mới nhất được thể hiện qua việc Chủ tịch Tập Cận Bình vận động các nước Ả Rập sử dụng đồng Nhân dân tệ, thay vì đồng đô la Mỹ, trong các thỏa thuận năng lượng song phương, trong chuyến thăm Ả Rập Saudi vào tháng 12/2022.

Trước những hành động gấp rút của Bắc Kinh, một số nhà nghiên cứu khuyến nghị, các cuộc thảo luận về phi đô la hóa tại Trung Quốc có phần cảm tính, khuyên Bắc Kinh không nên đưa ra bất kỳ quyết định vội vàng nào mà không cân nhắc trước các chi phí và lợi ích.

“Nga buộc phải từ bỏ hệ thống đô la Mỹ… Có một thực tế là bằng cách nào đó, chúng ta đang sống trong hệ thống đô la Mỹ và nó sẽ không thay đổi trong thời gian ngắn,” một nhà kinh tế học nổi tiếng giấu tên cho biết. “Nhìn chung, Trung Quốc hưởng lợi nhiều hơn từ hệ thống đô la Mỹ.”

Nhà kinh tế cho biết Trung Quốc cần xem xét những gì có thể xảy ra trong những trường hợp tiêu cực, nhưng nói thêm rằng một kịch bản phân tách tài chính toàn diện như đã từng xảy ra giữa Nga và phương Tây là rất khó xảy ra đối với Trung Quốc trong ngắn hạn.

“Tại sao Trung Quốc phải đối đầu với Mỹ? Trung Quốc sẽ nhận được gì nếu làm như vậy? Nhiều điều như trừng phạt tài chính sẽ không xảy ra khi hai nước chọn hòa giải,” nhà kinh tế học nói thêm.

Ngân hàng đầu tư Morgan Stanley đã nhận thấy hướng xoay trục của Trung Quốc trong việc giải quyết các mối quan hệ bên ngoài.

Morgan Stanley cho rằng “Vào thời điểm hiện tại, Trung Quốc cũng có rất ít động lực để theo đuổi việc tách rời cứng rắn”.

Hiện Trung Quốc đang mở rộng thị trường chứng khoán và trái phiếu, đồng thời cam kết giữ chân các nhà đầu tư nước ngoài ở lại và thu hút nhiều hơn với những lời hứa tiếp cận thị trường dễ dàng hơn.

Theo Bộ Thương mại Mỹ, thương mại hàng hóa của Trung Quốc với Mỹ cũng đạt mức cao mới là 690 tỷ USD vào năm 2022.

Qu Qiang, một nhà nghiên cứu của Viện Tiền tệ Quốc tế thuộc Đại học Rennin, cơ quan theo dõi chặt chẽ tiến trình quốc tế hóa của đồng Nhân dân tệ cho biết Mỹ đã củng cố vai trò của mình khi thành lập một mặt trận thống nhất với các đồng minh chống lại Nga. Nhưng ông cũng tỏ ra thận trọng, thay vì bi quan, về quan hệ Mỹ - Trung.

Ông cho biết các biện pháp trừng phạt tài chính khó có thể xảy ra vì mối quan hệ của nước này với Mỹ khác với quan hệ Mỹ - Nga.

Thay vào đó, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới nên chung tay ngăn chặn suy thoái kinh tế toàn cầu, thay vì đối đầu nhau.

“Hai nước ràng buộc với nhau về kinh tế và tài chính. Việc tách rời là không thực tế”, ông cho biết thêm.

Nguồn: SCMP

Từ khóa: Mỹ; Trung; đồng USD; Nhân dân tệ; tài chính; Nga.