Biến đổi khí hậu đe dọa sản xuất lương thực toàn cầu như thế nào?

Khi trái đất nóng lên, an ninh lương thực càng suy yếu và mối đe dọa của nạn đói càng gia tăng.

bđkh

Trong những năm gần đây, những đợt nắng nóng kỷ lục, hạn hán và lũ lụt ngày càng trở nên phổ biến trên toàn cầu. Những diễn biến thời tiết khắc nghiệt này đã tác động đến chuỗi cung ứng, cơ sở hạ tầng được xây dựng, sinh kế của người dân - và sản xuất lương thực.

Trong những thập kỷ qua, thế giới đã trải qua nhiều giai đoạn thiếu hụt năng suất cây trồng ở các khu vực trồng trọt chính, các khu vực được gọi là 'vựa lúa mì'.

Nhưng vì hoạt động thương mại về lương thực toàn cầu ngày càng mở rộng nên một vụ mùa bội thu ở một vùng có thể bù đắp cho một vụ mùa kém ở một vùng khác. Điều này giữ cho giá lương thực toàn cầu ổn định và đảm bảo rằng phần lớn thế giới có thể tiếp cận với đủ lượng thực phẩm bổ dưỡng và giá cả phải chăng.

Tuy nhiên, ngày càng có nhiều nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng khi trái đất ấm lên, khả năng xảy ra các sự kiện thời tiết khắc nghiệt đã gây thiệt hại nhiều vựa lúa mì cùng một lúc ngày càng tăng, một tình huống đang liên tiếp gây ảnh hưởng trên toàn cầu.

Điều này đặt ra một thách thức rất quan trọng đối với hệ thống lương thực toàn cầu, đặc biệt là khi kết hợp với các cuộc khủng hoảng toàn cầu khác.

Một Mùa hè khắc nghiệt

Vào năm 2022, chúng ta hãy điểm qua sự phân bố của các điều kiện thời tiết khắc nghiệt cùng lúc trên các vựa bánh mì toàn cầu sẽ như thế nào?

Điều kiện thời tiết khắc nghiệt và hạn hán khắc nghiệt kéo dài đã thống trị các điều kiện thời tiết ở phần lớn bán cầu bắc trong suốt mùa hè. Mùa xuân với lượng mưa nhiều đã trì hoãn việc trồng trọt trên nhiều vùng đất trồng trọt của Bắc Mỹ. Sau đó, các kỷ lục về nhiệt độ đã bị phá vỡ ở Bắc Mỹ, Tây Âu, Nam Á và Trung Quốc, phá hủy mùa màng hoặc làm giảm sản lượng của khu vực.

Đông Phi bước vào năm hạn hán thứ tư liên tiếp, đe dọa hàng triệu người bị nạn đói. Châu Âu và Trung Quốc chứng kiến những dòng sông khô cạn và đất đai khô hạn dưới những đợt hạn hán khắc nghiệt, gây hậu quả nghiêm trong đến việc vận chuyển lương thực. Và những trận mưa lớn không ngừng đã gây ra lũ lụt nghiêm trọng ở Nigeria và vùng vành đai ngô của Mỹ, đồng thời nhấn chìm một phần lớn diện tích lúa của Pakistan.

Ngoài tính chất thường xuyên phá kỷ lục, các điều kiện thời tiết cực đoan năm 2022 liên tục ảnh hưởng đến một số khu vực cùng một lúc, một đặc điểm đang trở nên phổ biến hơn trong những thập kỷ qua.

Tình hình địa chính trị toàn cầu cũng góp phần gây nhiều khó khăn. Giá nguyên liệu đầu vào của nông dân tăng cao do lạm phát toàn cầu do hậu quả của Covid-19 cộng với sự gián đoạn xuất khẩu ngũ cốc và phân bón do cuộc xâm lược của Nga vào Ukraine - cả hai quốc gia đều là nhà xuất khẩu nông sản lớn.

Liên quan đến 'mùa hè khắc nghiệt' này, vụ thu hoạch toàn cầu năm 2022 có thể đã tránh được thảm khốc. Tổng sản lượng cây trồng dự kiến chỉ giảm 1,4% vào năm 2022 so với năm 2021, với một số vụ thu hoạch bội thu ở một số vựa lúa mì, một phần bù đắp cho những tổn thất nghiêm trọng ở những vựa lúa mì khác.

Nhưng với giá lương thực toàn cầu vào năm 2022 caoở mức kỷ lục, sự thiếu hụt này sẽ vẫn góp phần gây ra khủng hoảng lương thực tại địa phương.

Nguy cơ biến đổi khí hậu ngày càng tăng

Với sự nóng lên của khí hậu, diễn biến thời tiết khắc nghiệt xảy ra đồng thời trên nhiều nền kinh tế dự kiến sẽ trở nên phổ biến hơn. Sự thay đổi này có thể xảy ra một cách ngẫu nhiên: nhiều sự kiện khắc nghiệt hơn xảy ra trên toàn cầu có thể chỉ đơn giản là làm tăng khả năng ảnh hưởng đến cây trồng trong nhiều vựa lúa mì cùng một lúc.

Nhưng các cơ chế khí hậu khác có thể thúc đẩy sự khắt nghiệt này hơn nữa. Các đợt sóng mặt trời, nghĩa là một luồng không khí được tìm thấy ở các vùng cực và cận nhiệt đới, được liên kết với các đợt nắng nóng cùng lúc và gây ra tổn thất trên nhiều vành đai sản xuất lúa mì.

Khi một mô hình như vậy xảy ra trong hai tuần trở lên trong mùa hè, sản lượng có xu hướng giảm 4% trên khắp trung tâm Bắc Mỹ, Đông Âu và Đông Á.

Một ví dụ khác là El Niño, trong đó sự nóng lên định kỳở khu vực Thái Bình Dương gây ra hạn hán, lũ lụt và sóng nhiệt ở các khu vực đặc biệt khác trên thế giới.

Sự kiện El Niño năm 1983 đã gây ra vụ mùa thất bát tồi tệ nhất được ghi nhận đối với nhiều vựa lúa mì, đồng thời năng suất ngô bị giảm từ 10%-50% ở Brazil, Hoa Kỳ, miền Nam và miền Tây của châu Phi.

Vẫn chưa rõ làm thế nào biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng đến các cơ chế này, nhưng các nghiên cứu gần đây đã phát hiện ra rằng các dự báo về khí hậu hiện tại có thể chưa đánh giá hết tầm quan trọng của các đợt sóng mặt trời trong việc tạo ra các sự kiện thời tiết cực đoan, nghĩa là rủi ro thực sự có thể cao hơn so với dự kiến hiện tại.

Ví dụ: các sự kiện thời tiết cực đoan gần đây như đợt nắng nóng Tây Bắc Thái Bình Dương năm 2021 và lũ lụt Trung Âu năm 2021 nằm ngoài ngưỡng mà các dự báo khí hậu cho là có thể xảy ra.

Những sự kiện này cho thấy thời tiết khắc nghiệt có thể ngày càng tăng với sự nóng lên liên tục cùng với tốc độ thậm chí còn nhanh hơn so với ước tính trước đây.

Trên thế giới, các khu vực đất liền đã ấm lên trung bình khoảng 1,8oC kể từ thời kỳ tiền công nghiệp. Các loại cây trồng đã trải qua áp lực về nhiệt độ nền và hạn hán cao hơn, khiến chúng dễ bị tổn thất năng suất hơn khi các kiểu thời tiết cực đoan toàn cầu xảy ra.

Một hệ thống lương thực mới trong kỷ nguyên của nhiều cuộc khủng hoảng

Hệ thống lương thực toàn cầu hoạt động một cách khó khăn giữa nhiều cuộc khủng hoảng đang diễn ra mà thế giới phải đối mặt, trong đó sự nóng lên của khí hậu chỉ là một trong số đó.

Căng thẳng địa chính trị, đặc biệt là sau cuộc xâm lược Ukraine của Nga, đã làm suy yếu sự hợp tác giữa các quốc gia trong cải cách lương thực và các phản ứng kinh tế đối với Covid-19 đã làm gia tăng lạm phát và làm gián đoạn chuỗi cung ứng.

Ngoài ra, nạn đói đang gia tăng. Sau khi giảm đều kể từ những năm 1960, tỷ lệ suy dinh dưỡng toàn cầu đã tăng hàng năm kể từ năm 2018 với tổng cộng 2%.

Những cuộc khủng hoảng này ảnh hưởng đến sự ổn định của mạng lưới lương thực toàn cầu để thích ứng với những cú sốc khí hậu chắc chắn sẽ gia tăng trong thập kỷ tới. Các xu hướng toàn cầu khác có thể góp phần làm cho hệ thống thực phẩm dễ bị tổn thương.

Ví dụ, tiêu thụ thịt gia tăng sẽ làm căng thẳng nguồn cung cấp thực phẩm, bởi vì mỗi calo ngũ cốc cung cấp cho động vật chỉ tạo ra một phần calo thực phẩm cho con người.

Bên cạnh việc tăng cường nỗ lực giảm thiểu phát thải khí nhà kính để ngăn chặn các hiện tượng cực đoan vượt quá khả năng thích ứng, một số biện pháp can thiệp rõ ràng có thể giúp hệ thống lương thực trở nên chống chịu tốt hơn trước các cú sốc khí hậu diễn ra cùng lúc.

Một trong số đó là đầu tư nhiều nỗ lực hơn vào hợp tác quốc tế. Các chính sách về thương mại lương thực và dự trữ cần phải được xem xét lại cho một thế giới có nguy cơ cao hơn do mất mùa đồng thời. Cũng cần củng cố mạng lưới lưu trữ và buôn bán lương thực để giảm thiểu rủi ro cũng như tạo điều kiện tốt hơn cho việc cứu trợ lương thực khẩn cấp.

Sự hợp tác như vậy có thể mang các quốc gia lại gần nhau vào thời điểm chủ nghĩa bè phái ngày càng gia tăng. Nhưng sự cân bằng phù hợp phải được tạo ra giữa chủ nghĩa khu vực và toàn cầu.

Ở cấp độ địa phương, nhiều quốc gia có thể hưởng lợi từ khả năng tự túc lương thực lớn hơn. Nhiều thập kỷ thực hiện các chính sách tân tự do đã khiến phần lớn thế giới phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực và hơn thế nữa, chịu ảnh hưởng của các điều kiện khí hậu cực đoan và giá cả toàn cầu tăng đột biến.

Về cơ bản nhất, hệ thống lương thực cần phải thích ứng tổng thể với biến đổi khí hậu. Các giống cây trồng mới và cải tiến cũng như cách thức canh tác có thể hữu ích, đặc biệt nếu họ xem xét nhu cầu của các hộ sản xuất nhỏ dễ bị tổn thương hơn mà các công ty nhân giống cây trồng lớn có xu hướng bỏ qua.

Nhưng với khả năng xảy ra các điều kiện thời tiết cực đoan cùng lúc và ngày càng tăng, việc thích ứng với nông nghiệp địa phương chỉ là một phần giải pháp. Nếu sự cân bằng giữa mùa màng bội thu và mùa màng thất bát không còn được coi là điều hiển nhiên, thì cần phải cónhiều hơn nữa các biện pháp thích ứng bổ sung cho hệ thống lương thực toàn cầu để duy trì nguồn cung cấp lương thực ổn định.

Để đạt được mục tiêu này cần có sự hợp tác giữa nhiều bên như chính phủ, cơ quan quốc tế, tổ chức phi lợi nhuận, tổ chức nông dân, nhà nghiên cứu học thuật và công ty nông sản. Sự hợp tác đó sẽ là một thách thức, nhưng sự ổn định lương thực toàn cầu là mối quan tâm của tất cả mọi người.

Nguồn: Eco- Business

Từ khóa: Biến đổi khí hậu, an ninh lương thực, toàn cầu