Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Thế giới đã và đang diễn ra những thay đổi lớn và những bước phát triển nhảy vọt về kỹ thuật số vốn đang làm thay đổi cách sống và hoạt động kinh doanh của chúng ta. Với sự tác động của biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng ngày càng nghiêm trọng, bước nhảy vọt tiếp theo đang được chú trọng: chuyển đổi từ nền kinh tế tuyến tính sang nền kinh tế tuần hoàn. Mong rằng, điều này sẽ có ý nghĩa gì trong cuộc sống hàng ngày, đối với cơ sở hạ tầng và mô hình kinh doanh của chúng ta? Chúng ta có thể học được gì từ nền kinh tế tuần hoàn ở Bắc Cực?

Mô hình kinh tế tuần hoàn, lần đầu tiên được phổ biến nhờ công trình của Kate Raworth về Kinh tế Donut, dựa trên tiền đề đơn giản: tài nguyên duy trì trong vòng lặp trong thời gian lâu hơn, giúp giảm thiểu phát thải khí nhà kính và giảm sự phụ thuộc vào tài nguyên hóa thạch và chất thải công nghiệp trong quá trình sản xuất.

Điều này liên quan đến sự thay đổi văn hóa từ các hoạt động kinh doanh riêng lẻ, đơn lẻ khuyến khích tuổi thọ sản phẩm ngắn, sang một môi trường kinh tế bao gồm sự phối hợp, cộng tác, đồng phụ thuộc, tái sử dụng, phục hồi và chất lượng đều được quản trị trong một vòng lặp.

Laura Puttkamer - Nhà báo chuyên viết về phát triển bền vững đô thị điều tra nghiên cứu  xem bước phát triển về tính tuần hoàn dưới cái nhìn cận cảnh hơn về những gì chúng ta có thể học được từ thị trấn Rovaniemi của Phần Lan ở Lapland – nơi tiên phong trong Nền kinh tế tuần hoàn ở Bắc Cực.

Nền kinh tế tuần hoàn ở Bắc Cực là gì?

Giảm thiểu khủng hoảng khí hậu là một thách thức đặc biệt cấp bách ở khu vực Bắc Cực, một khu vực thời tiết khắc nghiệt, nơi các tác động của biến đổi khí hậu đã được cảm nhận rõ ràng.

Chiến lược 2021 của Phần Lan cho Khu vực Bắc Cực đặt ra mục tiêu thiết kế lại nền kinh tế địa phương theo nền kinh tế tuần hoàn và khả năng phục hồi biến đổi khí hậu.

Theo Sanna Tyni, một nhà nghiên cứu và giảng viên từ Đại học Khoa học Ứng dụng Lapland, Nền kinh tế tuần hoàn ở Bắc Cực là việc “thực hiện kinh doanh bền vững trong khu vực bằng các hoạt động thông minh, hữu ích. Chúng ta cần sử dụng các nguồn lực một cách khôn ngoan, tìm giải pháp cho những thách thức như khoảng cách xa, phát triển các luồng công nghiệp hỗ trợ và hợp tác với khu vực công.”

Chương trình Thỏa thuận xanh của hội đồng khu vực Lapland được xem như một ví dụ về cách tái tạo khu vực thành một trung tâm kinh doanh bền vững với nền kinh tế carbon thấp linh hoạt và thân thiện với khí hậu.

Rovaniemi thực hiện việc chuyển đổi tuần hoàn như thế nào?

Erkki Lehtoniemi, quản lý môi trường tại văn phòng thị trưởng Rovaniemi, giải thích những thách thức cố hữu tạo cơ sở cho quá trình chuyển đổi tuần hoàn trong khu vực: “Do vị trí ở Bắc Cực, chúng tôi phải tính đến thời tiết lạnh, khoảng cách xa và nguồn guyên liệu khá ít kể từ đó chúng tôi không có các ngành công nghiệp lớn. Ví dụ, khi nói đến việc thu gom chất thải sinh học, việc ủ phân hữu cơ có thể hợp lý hơn là thu gom chất thải sinh học đối với những người sống xa trung tâm.

“Nếu không, khoảng cách đến điểm thu gom địa phương có thể lên tới 90 km và chất thải sau đó được vận chuyển đến Oulu, cách đó vài giờ lái xe, điều này không có ý nghĩa gì khi nghĩ đến khí thải vận chuyển.

Ông cũng cho biết: “Một số thách thức liên quan đến việc sử dụng thực phẩm địa phương, một số là do quan liêu và một số là do hành vi.

Thật vậy, giống như sự phát triển nhảy vọt về kỹ thuật số, bước nhảy vọt hướng tới nền kinh tế tuần hoàn đòi hỏi những thay đổi về hành vi và cơ sở hạ tầng từ các doanh nghiệp cũng như từ các cá nhân và khu vực công.

Ở Rovaniemi, động thái quan trọng là hội đồng thành phố thuê chuyên gia về kinh tế tuần hoàn để đảm bảo chuyển đổi tuần hoàn được xem xét và ưu tiên hàng đầu trong bất kỳ quá trình ra quyết định kinh tế và chính trị – ví dụ như hiệu quả sử dụng tài nguyên trong xây dựng, giảm lãng phí thực phẩm, thúc đẩy kinh tế chia sẻ và văn hóa sử dụng đồ cũ phát triển mạnh.

Lộ trình chuyển đổi nền kinh tế tuần hoàn của Rovaniemi tập trung vào du lịch bền vững, du lịch và thiên nhiên. Ví dụ, thành phố đang hợp tác chặt chẽ với các cộng đồng Sámi địa phương trên một mạng lưới tiếp thị cho các sản phẩm văn hóa Sámi theo đúng nguyên tắc và bền vững.

Sự hợp tác khu vực rộng lớn hơn mang lại lợi ích to lớn vì việc này tạo ra một mạng lưới hỗ trợ và nhiều mối liên quan hơn cho tính tuần hoàn, giúp các công ty địa phương dễ dàng thực hiện chuyển đổi hơn. Ví dụ, tại đô thị lân cận Kemi-Tornio của Rovaniemi, các ngành công nghiệp lớn cũng đang nỗ lực phát triển cách tiếp cận theo định hướng tuần hoàn hơn. Dự án Green Kemi lấy sự hợp tác giữa các thành phố của Phần Lan và Thụy Điển cũng như các hoạt động của thành phố làm trọng tâm. Những sáng kiến ​​này có tác động tích cực cho toàn khu vực; định hướng mở rộng hơn sẽ hướng tới việc tích hợp tính tuần hoàn vào kết cấu của nền kinh tế và lối sống.

Lộ trình hướng tới nền kinh tế tuần hoàn: từ những bước nhỏ đến những bước nhảy vọt

Sự chuyển đổi tuần hoàn không diễn ra trong một sớm một chiều – và đây là một thông điệp quan trọng: hãy xác định những bước nhỏ có thể thực hiện ngay bây giờ để hướng đến bức tranh lớn hơn về tương lai. Những hành động nào có thể được thực hiện ngay bây giờ để mở đường tạo bàn đạp cho một bước nhảy vọt thực sự?

Sự thay đổi về văn hóa và hành vi là một trong những điều có thể được bắt đầu ngay bây giờ với sự hỗ trợ về giáo dục và kinh doanh nhằm hướng tới những cách suy nghĩ và hành động mới.

Ví dụ, ở Phần Lan, các tổ chức tư vấn như Trung tâm Kinh tế Tuần hoàn hỗ trợ Nền kinh tế Tuần hoàn Bắc Cực bằng cách phát triển các khái niệm kinh doanh, giúp các công ty tìm ra những cách cộng tác mới, đồng thời giáo dục sinh viên và nhân viên về chuyển đổi tuần hoàn.

“Giáo dục kinh tế tuần hoàn cần phải trở thành một phần bổ sung cho giáo dục kinh doanh, đó là lý do tại sao chúng tôi đã cập nhật chương trình giảng dạy của mình trong bảy lĩnh vực nghiên cứu khác nhau. Chúng tôi muốn mọi sinh viên tốt nghiệp đại học ít nhất phải có kiến ​​thức cơ bản về nền kinh tế tuần hoàn,” Tyni nói.

Lehtoniemi chỉ ra rằng chìa khóa chỉ là bắt đầu, ngay cả với kiến ​​thức và nguồn lực hạn chế – cam kết trở nên bền vững hơn và tuân thủ các nguyên tắc của nền kinh tế tuần hoàn, đồng thời tích cực nuôi dưỡng sự hợp tác, là điều sẽ dẫn đến những bước tiến lớn hơn theo thời gian.

 “Ví dụ, nguồn lực của chúng tôi khi nói đến nhân sự là rất nhỏ. Tuy nhiên, điều này có thể thay đổi trong tương lai khi nền kinh tế tuần hoàn được đề cập trong chiến lược của chúng tôi.”

Các thành phần chính của quá trình chuyển đổi tuần hoàn

Rovaniemi là công ty đi đầu trong nền kinh tế tuần hoàn do có sự hỗ trợ chính trị cho các mô hình kinh doanh tuần hoàn. Theo Lehtoniemi, mô hình của thành phố có thể nhân rộng ra các thành phố nhỏ khác. Ông nhấn mạnh rằng các giải pháp đa chiều là chìa khóa cho những thách thức phức tạp. “Ví dụ, khi nói đến năng lượng tái tạo, chúng ta không nên phụ thuộc vào một dạng ví dụ như cối xay gió. Thay vào đó, chúng ta cần nhiều nguồn năng lượng.”

Làm thế nào để thực hiện bước nhảy vọt và đạt được sự chuyển đổi tuần hoàn? Tyni giải thích rằng điều này luôn phụ thuộc vào ngành cũng như bối cảnh và nói thêm: “Tính toán lượng khí thải carbon của một sản phẩm có vẻ như là một bước nhỏ, nhưng đó là bước đầu tiên rất quan trọng. Điều quan trọng nữa là làm cho bước nhảy vọt về tính tuần hoàn trở nên dễ dàng nhất có thể đối với các công ty. Chúng ta đã biết sản xuất theo tuấn hoàn từ ngày xưa, nhưng bây giờ chúng ta cần nhớ lại.”

Không còn nghi ngờ gì nữa, bước nhảy vọt về tuần hoàn là rất lạc quan.

Tyni nói: “Đó không phải là vật lý thiên văn, nó chỉ thay đổi quan điểm về cách chúng ta suy nghĩ về mọi thứ. Tại một thời điểm nào đó trong lịch sử loài người, chúng ta bắt đầu đi đường tắt và làm mọi thứ kém thông minh hơn. Đã đến lúc làm mọi thứ theo cách mới đồng thời phục hồi những cách cũ – điều này có nghĩa là thiết kế cái mới và sửa chữa quá khứ.”

Về lời khuyên từ bài học của Rovaniemi, Tyni và Lehtoniemi đồng ý rằng chìa khóa là đưa ra lộ trình riêng biệt. Học hỏi từ những người đã mở đường là điều hợp lý, nhưng mọi công ty, mọi đô thị và thậm chí mọi hộ gia đình đều có những thách thức riêng cần xem xét. Mỗi chiến lược nhảy vọt của nền kinh tế tuần hoàn cần phải được điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh tương ứng đó. Nhưng bằng cách chia sẻ bài học từ các thành phố như Oakland và Rovaniemi, bằng cách cộng tác và học hỏi lẫn nhau, chúng ta có thể tạo ra bước nhảy vọt vềtuần hoàn, tạo ra sự chuyển đổi vĩ đại trong thập kỷ tới – và thành công trong việc để lại một hành tinh tốt đẹp hơn cho con em chúng ta.

Nguồn: WEF

Từ khóa:  kinh tế tuần hoàn, bài học kinh nghiệm, khu vực Bắc Cực