2023: Năm đầy thách thức đối với thế giới

Năm tới đặt ra những thách thức phải đối mặt cùng với sự khó lường chưa dự đoán được bởi sự kết hợp giữa COVID-19 và chiến tranh Nga-Ukraine.

tg2023

Trên khắp thế giới, năm 2023, đặt ra một thách thức đối với các nhà lãnh đạo, những người phải đối mặt với thách thức khó lường do hậu quả của đại dịch vi-rút corona và sự trỗi dậy của cuộc chiến Nga-Ukraine.

Mặc dù người ta kỳ vọng rằng sự ổn định sẽ được khôi phục vào năm 2022 sau các đợt phong tỏa chưa từng có do COVID-19, nhưng cuộc chiến Nga-Ukraine đã tạo ra nhiều biến động hơn, ảnh hưởng không chỉ đến các nền kinh tế và thị trường năng lượng mà còn cả an ninh toàn cầu, với cuộc xung đột chưa từng có về mức độ và quy mô kể từ Thế chiến II.

Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), hơn 100 triệu người hiện nay đang chạy trốn khỏi xung đột, thảm họa và 340 triệu người được dự đoán cần sự hỗ trợ nhân đạo vào năm 2023. Cùng với Somalia, Ethiopia và Afghanistan, Diễn đàn đã xác định 20 các quốc gia nằm trong danh sách theo dõi năm 2023 là những cộng đồng phải đối mặt với tổn thất và bị ảnh hưởng bởi khủng hoảng trên toàn thế giới.

Các quốc gia này, vốn chiếm 13% dân số toàn cầu và 1,6% GDP toàn cầu, đại diện cho 81% số người buộc phải di dời, 80% số người phải đối mặt với khủng hoảng hoặc mức độ mất an ninh lương thực thảm khốc và 90% những người cần sự hỗ trợ nhân đạo của toàn cầu.

Các quốc gia trong danh sách cần được quan tâm

Trong số các quốc gia trong danh sách cần được quan tâm, nhóm nhân đạo của Ủy ban Cứu hộ Quốc tế (IRC) tin rằng Ukraine là quốc gia duy nhất thu hút được sự hưởng ứng của toàn cầu ở quy mô lớn, giúp nước này giảm thiểu tác động của chiến tranh tốt hơn. Tuy nhiên, các chuyên gia tin rằng ngay cả khi cuộc chiến ở Ukraine tạm dừng, sự thù địch giữa Nga và phương Tây sẽ tiếp tục đặt ra những thách thức đối với ngoại giao đa phương.

Afghanistan đã bị loại khỏi danh sách đáng quan tâm vào năm 2023. Nhưng điều này không phải vì điều kiện đã được cải thiện mà vì tình hình ở Đông Phi đã được ưu tiên ở mức độ cao hơn.

"Hơn một năm kể từ khi chuyển giao quyền lực, người Afghanistan vẫn ở trong tình trạng suy sụp kinh tế. Mặc dù viện trợ tăng nhanh đã giúp ngăn chặn nạn đói vào mùa đông năm ngoái, nhưng nguyên nhân gốc rễ của cuộc khủng hoảng vẫn tồn tại. Những nỗ lực liên tục nhằm thu hút sự tham gia của chính phủ và cải thiện nền kinh tế đã thất bại. Toàn bộ dân số hiện đang sống trong cảnh nghèo đói và chuẩn bị cho một mùa đông dài nữa," IRC cho biết.

Hơn nữa, dưới chế độ do Taliban lãnh đạo, phụ nữ và trẻ em gái Afghanistan vẫn có nguy cơ bị bạo lực và bóc lột, nhiều người không có tiếng nói khi chính phủ hạn chế giáo dục, trang phục, đi lại và tham gia chính trị đối với phụ nữ.

Ngoài những quốc gia này, các quốc gia đáng quan tâm khác bao gồm Burkina Faso, Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC), Ethiopia, Haiti, Somalia, Nam Sudan, Syria và Yemen.

Những lo ngại cũng đang gia tăng về làn sóng vỡ nợ có thể xảy ra trên khắp Châu Phi, Châu Á và Nam Mỹ vào năm 2023 khi nhiều nền kinh tế đang phải đối mặt với tác động kép của sự phục hồi kinh tế suy yếu, giá lương thực và năng lượng tăng cao cũng như nợ công vốn đã cao.

Quỹ Giám sát Quốc tế (IMF) đã cảnh báo rằng nợ khu vực đang "tiến gần đến mức cuối cùng trước tác động của sáng kiến HIPC- sáng kiến giảm nợ cho các nước nghèo có nợ cao." Được IMF và Ngân hàng Thế giới khởi xướng vào năm 1996, sáng kiến về các nước nghèo mắc nợ cao (HIPC) đã xác định 39 quốc gia đang phát triển có mức độ nghèo đói và nợ cao. Sáng kiến này nhằm cung cấp các khoản vay giảm nợ và lãi suất thấp để xóa bỏ hoặc giảm các khoản trả nợ nước ngoài xuống mức bền vững để các quốc gia đó có thể trả nợ đúng hạn.

Nhưng giờ đây, nhiều quốc gia có thu nhập trung bình đang rơi vào bẫy nợ. Pakistan và Sri Lanka, không nằm trong số 39 quốc gia đó, hiện đang phải đối mặt với căng thẳng nợ nần và sẽ đặc biệt cần sự giám sát của thị trường khi chính phủ bắt tay vào tái cơ cấu nợ vào năm 2023.

Ngay cả khi hội nghị thượng đỉnh G-20 vào tháng 11 tại Bali - Indonesia đề xuất tiếp tục tập trung vào việc phân phối lại Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) trị giá 100 tỷ đô la cho các quốc gia có nhu cầu lớn nhất, mọi sự quan tâm sẽ đỗ dồn vào hội nghị thượng đỉnh năm 2023 ở Ấn Độ để cung cấp một cấu trúc để ít phụ thuộc vào các tổ chức tài chính quốc tế như là các kênh chính về hỗ trợ tài chính.

Nguy cơ biểu tình chính trị ở châu Phi và châu Á

Trong số 54 quốc gia ở Châu Phi, có 17 quốc gia sẽ tổ chức bầu cử tổng thống, thủ tướng hoặc cơ quan lập pháp quốc gia vào năm 2023, trong khi 13 quốc gia dự kiến tổ chức bầu cử vào năm 2024 sẽ được chuẩn bị và vận động. Điều này sẽ đánh dấu nguy cơ cao xảy ra các cuộc biểu tình chính trị, biểu tình rầm rộ và đình công ở hàng loạt quốc gia. Các cuộc bầu cử sắp tới ở Algeria, Ai Cập, Ethiopia, DRC, Libya, Madagascar, Nigeria, Nam Phi và Zimbabwe có nguy cơ trở thành điểm nóng của tình trạng bất ổn dân sự gây rối vào năm 2023.

Tại châu Á, như dự kiến sau Đại hội Đảng lần thứ 20, Trung Quốc có kế hoạch tái tập trung vào tăng trưởng kinh tế vào năm 2023, sau khi làn sóng mới của COVID-19 gióng lên hồi chuông cảnh báo khắp thế giới.

Vào cuối năm 2022, mặc dù được khen ngợi về chiến lược Ukraine, nhóm của Tổng thống Hoa Kỳ- Joe Biden phải đối mặt với tình huống không khôn ngoan – trang bị vũ khí cho Ukraine trong mùa đông khắc nghiệt và sau đó chuẩn bị bảo vệ Đài Loan để ngăn cản Trung Quốc thực hiện bất kỳ cuộc chiến quân sự nào trên hòn đảo này.

Mặc dù Washington và Bắc Kinh đã cam kết duy trì quan hệ đối thoại, kể cả giữa quân đội hai nước, để ngăn chặn bất kỳ sự leo thang ngoài ý muốn nào có thể dẫn đến khủng hoảng, các chuyên gia tin rằng căng thẳng ở Đài Loan và Biển Đông sẽ tiếp tục âm ỉ.

Các quan chức Hoa Kỳ đang tìm kiếm một thỏa thuận ba bên với Hà Lan và Nhật Bản để tăng cường các nỗ lực rộng lớn hơn nhằm hạn chế khả năng phát triển của ngành công nghiệp chip Trung Quốc. Các quyết định về những vấn đề này có thể sẽ được đưa ra vào năm 2023 và sẽ trở thành chủ đề thảo luận tại Nhóm công tác kiểm soát xuất khẩu của Hội đồng Công nghệ và Thương mại EU-Hoa Kỳ (TTC) vào năm 2023.

Trên tạp chí Chính sách đối ngoại, Zongyuan Zoe Liu, thành viên về kinh tế chính trị quốc tế tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, cho biết biến đổi khí hậu và an ninh lương thực là hai lĩnh vực cụ thể mà Hoa Kỳ và Trung Quốc nên duy trì đối thoại. Bà cho biết việc tách rời tương quan, đặc biệt là liên quan đến công nghệ, sẽ có tác động ngắn hạn đối với Trung Quốc.

"Nhìn vào những thành tích của Trung Quốc, sự phát triển của khoa học và công nghệ nội địa của chính Trung Quốc đã được thiết lập dưới sự tách rời. Vì vậy, nếu chúng ta đang nói về sự quay trở lại thời kỳ Chiến tranh Lạnh hoặc thậm chí là sự ngăn chặn công nghệ nghiêm ngặt hơn nhằm cố gắng bóp nghẹt khoa học và công nghệ bản địa của Trung Quốc không phải là chưa từng có ở Trung Quốc. Tuy nhiên, chi phí sẽ rất cao đối với Trung Quốc,"

Ở khu vực Nam Á, Pakistan và Bangladesh sẽ tiến hành bầu cử để chọn chính phủ mới. Ở Ấn Độ, mặc dù các cuộc tổng tuyển cử được lên kế hoạch vào năm 2024, quốc gia này sẽ chuyển sang chế độ bầu cử vào năm 2023 khi 9 bang chọn chính quyền cấp tỉnh để lấy tín nhiệm của Thủ tướng Narendra Modi.

Biến động thị trường khí đốt

Thái Lan và Campuchia dự kiến tổ chức bầu cử vào năm 2023; và các ứng cử viên tham gia bầu cử tổng thống Indonesia vào năm 2024 – vốn sẽ có tác động đáng kể đến triển vọng chính trị và khu vực, cũng được đề cử vào tháng 10 năm 2023.

Nhật Bản sẽ tổ chức hội nghị thượng đỉnh G7 năm 2023 tại Hiroshima, quê hương của Thủ tướng Fumio Kishida, vào tháng 5. Hơn nữa, Hàn Quốc, Nhật Bản và Hoa Kỳ có kế hoạch tăng cường hợp tác khi Triều Tiên tiếp tục tiến hành các vụ thử tên lửa và vũ khí hạt nhân cho đến khi nước này đạt được mục tiêu phát triển công nghệ.

Sự biến động và bất ổn của thị trường dầu khí, cùng với sự cạnh tranh để đảm bảo chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng, vốn sẽ củng cố quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu, có thể sẽ là vấn đề nóng nhất liên quan đến thị trường năng lượng và địa chính trị vào năm 2023 và những năm tiếp theo.

Ở châu Âu, các đảng cầm quyền sẽ đấu tranh để tái bầu cử ở Estonia, Hy Lạp, Türkiye, Ba Lan và Tây Ban Nha, trong khi ở Anh, đảng bảo thủ sẽ nỗ lực để thể hiện sự ổn định sau một năm với ba thủ tướng khác nhau, chuẩn bị tiền đề cho cuộc tổng tuyển cử dự kiến vào năm 2024.

Thử thách lớn nhất của khu vực Mỹ Latinh đối với khả năng phục hồi thể chế vào năm 2023 có thể tập trung vào Mexico và Trung Mỹ. Thách thức trước mắt đối với chính quyền sắp tới của Tổng thống vừa đắc cử Luiz Inacio Lula da Silva, người nhậm chức vào tháng 1 năm 2023, sẽ là việc giải quyết các vấn đề về kinh tế. Vẫn phải cho xem liệu Luiz Inacio Lula da Silva có ủng hộ các liên minh chính trị với các quốc gia Bolivar - những quốc gia có chính phủ dân túy cánh tả như Venezuela hay Nicaragua - và cũng bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc trước sự bất bình của Hoa Kỳ hay không.

Cuộc bầu cử quan trọng nhất của khu vực sẽ diễn ra tại Argentina vào tháng 10. Ngay cả khi quốc gia này đã giành được Giải vô địch bóng đá thế giới thì vẫn phải vật lộn với rối loạn chính trị và khủng hoảng tài chính trong những thập kỷ gần đây.

Thay đổi cách tiếp cận đối với các vấn đề khủng bố

Cựu thư ký -Vivek Katju tin rằng phản ứng thờ ơ gần đây đối với lời mời của Ngoại trưởng Ấn Độ-Subrahmanyam Jaishankar tới cuộc họp của Liên Hợp Quốc để thảo luận về chủ nghĩa khủng bố cho thấy rằng trong khi các cường quốc khẳng định tầm quan trọng của việc loại bỏ chủ nghĩa khủng bố, họ đã thực sự chuyển sang các vấn đề khác liên quan đến hòa bình và an ninh quốc tế.

Ông cho biết vào năm 2023, ngày càng nhiều quốc gia đồng tình hướng đến việc giải quyết "các nguyên nhân gốc rễ", được phản ánh trong tuyên bố của Ngoại trưởng Ireland Simon Coveney.

"Cách hiệu quả nhất để giải quyết khủng bố là ngăn chặn nó ngay từ đầu... chúng tôi biết rằng các cộng đồng bị ảnh hưởng bởi xung đột, nghèo đói, bất bình đẳng, quản trị kém và vi phạm nhân quyền dễ bị cực đoan hóa và tuyển mộ hơn", ông cho biết.

Do đó, cộng đồng quốc tế đã nhận ra rằng chủ nghĩa khủng bố không thể bị loại bỏ chỉ bằng vũ lực. Những vấn đề liên quan đến quyền con người, công lý và phát triển kinh tế xã hội phải được tính đến để đáp ứng thách thức của nó. Điều này có nghĩa là cộng đồng quốc tế sẽ có một sự thay đổi lớn về vấn đề này, vốn sẽ trong quá trình thiết lập các chính sách mới để giải quyết vấn đề khủng bố vào năm 2023.

Nguồn: The Express Tribune

Từ khóa: năm 2023, toàn cầu