Thuế carbon hay thị trường mua bán carbon?

Trong bài báo trước đó, chúng ta đã tìm hiểu về sáng kiến “định giá carbon” khi Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Phát triển đề cập tới các chính sách liên quan sẽ được xem xét ở Trinidad và Tobago (T&T). Bài báo đã phân tích sâu vào việc sử dụng thuế carbon như một công cụ để góp phần giảm thiểu biến đổi khí hậu và tạo ra doanh thu. Tiếp theo bài báo đó, bây giờ chúng ta sẽ khám phá khái niệm “Cơ chế mua bán phát thải” (ETS), một công cụ khác được dùng để định giá carbon.

carbon

Cơ quan Năng lượng Quốc tế đã định nghĩa ETS là các công cụ dựa trên cơ chế thị trường nhằm khuyến khích giảm lượng khí thải để đem lại tính hiệu quả về mặt chi phí. Hầu hết chính phủ các nước đều đặt giới hạn phát thải cho các doanh nghiệp thông qua việc cấp giấy phép phát thải. Có 02 cơ chế EST: (1) Hệ thống giới hạn carbon và giao dịch, hay còn gọi là mua bán carbon (cap and trade) và (2) Hệ thống đường cơ sở và tín dụng (baseline and credit).

Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), (1) giới hạn carbon và giao dịch là hệ thống có mức giới hạn trên về lượng khí thải; giấy phép phát thải được đấu giá hoặc phân phát không mất phí theo các tiêu chí cụ thể. Những giấy phép này cũng có thể được gọi là tín dụng carbon, là một thuật ngữ chung để chỉ bất kỳ giấy chứng nhận hoặc giấy phép nào có thể dùng để giao dịch, đại diện cho quyền phát thải một lượng CO2 nhất định hoặc một lượng khí nhà kính khác tương đương.

Còn (2) đường cơ sở và tín dụng, hệ thống này không có giới hạn cố định về lượng khí thải, nhưng những doanh nghiệp có thể kiểm soát và giảm lượng khí thải xuống dưới một mức nhất định có thể kiếm được “tín dụng carbon” hay nói cách khác là giấy phép phát thải. Họ có thể bán giấy phép này lại cho những doanh nghiệp khác có nhu cầu để doanh nghiệp đó vẫn được phát thải theo đúng quy định của chính phủ.

Đối với việc đánh thuế carbon, hiện chưa có chính sách ETS nào được triển khai tại T&T và vì vậy, chúng ta phải xem các quốc gia khác đã thực thi như thế nào để học hỏi và đánh giá thành công của họ. Báo cáo năm 2022 của Hiệp định Đối tác Hành động Carbon Quốc tế (ICAP) cho thấy, thế giới hiện có 25 ETS đang hoạt động, xử lý khoảng 17% lượng phát thải khí nhà kính (GHG) toàn cầu, tương đương lượng phát thải của 1/3 dân số toàn cầu.

Tại Liên minh Châu Âu (EU), mỗi giấy phép mua bán phát thải ETS đã lên mức hơn 100 USD vào cuối năm 2021, mặc dù mức trung bình trong năm 2021 chỉ có 62,61 USD và mang về doanh thu hơn 36,7 tỷ USD từ các cuộc đấu giá. Đây là ETS được thành lập vào năm 2005 và là hệ thống lâu đời nhất còn hiệu lực, bao gồm các lĩnh vực điện, công nghiệp chế tạo và hàng không. Doanh thu mua bán phát thải được chuyển vào ngân sách các quốc gia thành viên EU và 50% được sử dụng cho các vấn đề khí hậu và năng lượng.

Tại California, giấy phép mua bán phát thải ETS bắt đầu được triển khai từ năm 2012 và mức đấu giá trung bình năm 2021 là 22,43 USD, mang về doanh thu 3,99 tỷ USD. Đây hiện là hệ thống định giá carbon lớn nhất tại Mỹ và bao gồm các lĩnh vực năng lượng, công nghiệp, cơ sở hạ tầng giao thông. Phần lớn doanh thu từ bán đấu giá giấy phép phát thải của California được chuyển đến quỹ giảm phát thải nhà kính. Quỹ này dùng ít nhất 35% số tiền thu được để hỗ trợ cho các hoàn cảnh khó khăn và thu nhập thấp; đồng thời dùng vào các dự án giảm phát thải khí nhà kính.

Các số liệu thống kê trên rất bắt mắt nhưng thực tế, như các chính sách định giá carbon khác, “thất thoát carbon” là hậu quả tiềm tàng không lường trước được khi thực hiện các chính sách này. Ủy ban châu Âu định nghĩa thất thoát carbon “xảy ra khi hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp chuyển dịch từ những nơi có quy định chặt chẽ về các biện pháp bảo vệ môi trường đến những khu vực có các quy định nới lỏng hơn nhằm làm giảm chi phí sản xuất, điều này sẽ khiến lượng phát thải carbon tổng thể tăng lên”. Ngoài ra, có thể phát sinh liên quan các vấn đề liên quan đến biến động giá và quản trị, điều hành của chính phủ.

Tuy nhiên, như đã thấy ở EU và California, ETS rất có tiềm năng đi vào thực thi và trở thành một công cụ để tạo ra doanh thu nhằm hỗ trợ các sáng kiến xanh. Mặc dù vẫn chưa có kế hoạch giới thiệu ETS tại T&T, nhưng vấn đề về thị trường mua bán carbon đã được giải quyết tại cuộc Tham vấn bên lề Hội nghị lần thứ 27 các Bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP27) được tổ chức gần đây tại thủ đô Port of Spain của T&T. Sự kiện này được tổ chức với sự hỗ trợ của Trung tâm phân tích khí hậu Caribe và Chương trình Phát triển của Liên Hợp Quốc (UNDP).

Ông Kishan Kumarsingh, Trưởng phòng Hợp tác đa phương về môi trường thuộc Bộ Kế hoạch và Phát triển đã phát biểu tại sự kiện rằng, chủ đề về thị trường carbon nằm trong Điều 6 của Thỏa thuận Paris; trong đó T&T cũng là một thành viên tham gia ký kết. Viện Phát triển Bền vững Quốc tế cho biết, điều khoản này hiện đã nằm trong thỏa thuận nhưng trước đó, các nhà đàm phán đã mất nhiều năm mới thống nhất được vì tính đa dạng của nội dung này khi đi vào thực thi. Rất may, tại Hội nghị COP26 ở Glasgow, các Bên cuối cùng cũng đã đạt được một thỏa thuận chung và một lộ trình để đưa thỏa thuận này đi vào thực thi.

Tại thời điểm viết bài này, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Phát triển đã dẫn đầu phái đoàn T&T tham gia Hội nghị COP27 diễn ra tại Sharm-el-Sheikh, Ai Cập. Bộ trưởng sẽ tham gia một số nội dung trong diễn đàn, trong đó trọng tâm là gia tăng khả năng tiếp cận tài chính cho các hành động chống biến đổi khí hậu tại vùng Caribe.

Mặc dù chủ đề về ETS có thể sẽ không được đề cập sâu trong diễn đàn này nhưng gần đây, một Thành viên của Nghị viện Châu Âu, Ông Peter Liese đã đề cập đến việc ít nhất 10% doanh thu từ các cuộc đấu giá ETS của EU nên được phân bổ để tài trợ cho hành động chống biến đổi khí hậu tại các quốc gia nghèo hơn. Và vấn đề này sẽ được giải quyết ngay tại COP27.

Nguồn: Daily Express

Từ khóa: COP27, EST, EU, định giá carbon, thuế carbon, môi trường, biến đổi khí hậu