Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

“Hãy hoàn tất Brexit” là câu khẩu hiệu mà Thủ tướng Anh Boris Johnson đã nêu trong cuộc chạy đua bầu cử vào hai năm trước của mình.

Kể từ đó đến nay, Vương Quốc Anh đã hoàn tất thủ tục rút khỏi Liên minh châu Âu sau hơn bốn thập kỷ là thành viên và sau khoảng thời gian dài tranh cãi về việc “ly hôn” với khối này.

Tuy nhiên, nhiều tranh cãi vẫn tiếp diễn cho đến tận nay. Vương quốc Anh và EU-27 thành viên một lần nữa công kích nhau về vấn đề thương mại trong khi cả hai đang cố giải quyết những bất đồng tồn đọng trong quan hệ hai bên.

Vậy vấn đề là gì?

Cuộc tranh cãi gần đây xoay quanh vấn đề về Bắc Ireland, đây là một phần lãnh thổ mà Vương quốc Anh có chung đường biên giới trên đất liền với Ireland- thành viên của EU.

Khi Anh là một phần của thị trường chung EU, con người và hàng hóa được phép di chuyển xuyên biên giới và không có bất kỳ rào cản nào.

Một đường biên giới mở đã giúp củng cố tiến trình hòa bình và kết thúc nhiều thập kỷ bạo lực Công giáo- Tin lành ở khu vực Bắc Ireland bởi vì nó cho phép người dân ở đây, bất kể họ là người Ireland hay Anh đều cảm thấy như đang ở nhà.

Việc Vương quốc Anh rời khỏi trật tự kinh tế của EU, thỏa thuận Brexit đang tạo ra nhiều rào cản và công tác kiểm tra hàng hóa thương mại hơn. Cả Anh và EU đều nhất trí những hoạt động kiểm soát này không thể diễn ra trên biên giới của Ireland và Bắc Ireland bởi nguy cơ ảnh hưởng đến tiến trình hòa bình giữa các bên.

Một giải pháp thay thế được đưa ra là đặt biên giới hải quan ở Biển Ireland, vùng biển giữa Bắc Ireland và phần còn lại của Vương quốc Anh. Tuy nhiên, biên giới biển này đang gây ra nhiều vấn đề đau đầu và nguy cơ tạo ra nạn quan liêu cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu muốn đi qua đây. Đồng thời, giải pháp trên cũng gây bất bình cho những người theo đạo Tin lành ở Bắc Ireland, làm suy yếu vị thế của Bắc Ireland ở Anh và đe dọa bản sắc Anh của họ.

Tại sao xung đột Vương quốc Anh- EU lại diễn ra như hiện nay?

Nhiều vấn đề đã nảy sinh từ khi Anh rời khỏi “mái nhà chung” EU, bao gồm thị trường chung của khối vào cuối năm 2020 sau cuộc bỏ phiếu thông qua thỏa thuận Brexit vào năm 2016.

Theo thỏa thuận rời khỏi, chính phủ Anh sẽ buộc phải kiểm tra hải quan đối với hàng hóa nhập cảnh từ phần còn lại của Vương quốc Anh vào khu vực Bắc Ireland. Điều khoản này đã nhiều lần bị hoãn thực thi trước sự phản đối từ phía EU.

Các vấn đề phát sinh xoay quanh các mặt hàng nông sản và thực phẩm- đặc biệt là lệnh cấm nhập khẩu các loại thịt đông lạnh từ lục địa Anh vào Bắc Ireland, đã làm dấy lên một “cuộc chiến xúc xích”.

Sự phản đối từ các công đoàn Bắc Ireland đối với thỏa thuận này đã trở nên gay gắt. Hôm 12/10, ông Jeffrey Donaldson, lãnh đạo của Đảng Liên hiệp Dân chủ Bắc Ireland cho biết “nếu không có giải pháp thay thế, Bắc Ireland sẽ bị kết tội là gây tổn hại và bất ổn đối với việc lưu thông hàng hóa giữa Anh và EU.”

Những thỏa thuận mới đã làm dấy lên tình trạng bao lực kéo dài nhiều đêm ở Bắc Ireland vào tháng 4, phần lớn xảy ra ở khu vực theo đạo Tin lành, những thanh niên ở đây đã ném gạch, pháo sáng và bom xăng vào cảnh sát.

Điều đó đã khiến chính phủ Anh cho rằng bản thân thỏa thuận Brexit do Anh và EU đàm phán và nhất trí đang phá hoại tiến trình hòa bình giữa hai bên.

Liên minh châu Âu đánh giá thế nào?

EU đồng ý rằng các thỏa thuận Bắc Ireland đã không vận hành theo mong muốn. Ngày 13/10, khối này đưa ra các đề xuất nhằm giảm bớt gánh nặng thương mại bằng cách cắt giảm 80% kiểm tra hải quan đối với mặt hàng thực phẩm, sản phẩm động, thực vật và một nửa thủ tục giấy tờ cho các công ty vận tải.

Trước động thái đó, Anh cũng đã yêu cầu EU loại bỏ Tòa án Công lý châu Âu với tư cách là trọng tài cuối cùng trong thỏa thuận Brexit và chỉ cần tuân theo phán quyết từ trọng tài quốc tế.

EU rất khó chấp nhận yêu cầu này. Tòa án tối cao của khối được xem là cơ quan quan trọng của thị trường chung EU, Brussels đã cam kết sẽ không phá hủy trật tự của chính mình.

Yêu cầu của Anh đã khiến một số nước ở EU nghi ngờ về hành động tuân thủ các quy định của EU mà chính phủ Thủ tướng Johnson thực hiện trước đây.

Diễn biến tiếp theo sẽ thế nào?

EU và Anh cho biết cả hai sẽ tổ chức một vài tuần hội đàm “chuyên sâu” về các đề xuất mới nhất.

Các cuộc hội đàm có thể dẫn đến một bước đột phá mới hoặc phá vỡ những thỏa thuận hiện có. Mặc khác, trước đây, Vương quốc Anh cũng đã từng đe dọa sẽ rời đi mà không có thỏa thuận và chỉ đồng ý thỏa hiệp với EU vào phút chót. Vì thế, diễn biến hiện nay rất có thể sẽ khiến Anh lặp lại lịch sử.

Tuy nhiên, nếu chính phủ Anh kiên quyết loại bỏ vai trò của tòa án châu Âu thì sẽ rất khó đạt được sự thỏa hiệp giữa hai bên.

Trong trường hợp đó, Anh cho biết nước này sẽ kích hoạt điều khoản phá vỡ khẩn cấp, điều khoản cho phép một trong hai bên đơn phương đình chỉ thỏa thuận Brexit nếu nó gây ra tổn thất cho một trong hai bên.

Động thái trên chắc chắn sẽ vấp phải phản ứng dữ đội từ phía EU, Liên minh châu Âu có thể sẽ đáp trả bằng các hành động pháp lý và áp dụng các biên pháp trừng phạt kinh tế đối với Vương quốc Anh.

Việc này có thể dẫn đến một cuộc chiến tranh thương mại toàn diện- một cuộc chiến có khả năng tác động nặng nề đến nền kinh tế Anh.

Trong khi đó, những người thuộc Liên hiệp Dân chủ Bắc Ireland đang đe dọa sẽ lật đổ chính quyền thành phố Belfast nếu thỏa thuận không được thực hiện, động thái này có thể sẽ khởi động các cuộc bầu cử và đẩy khu vực vào tình trạng bất ổn mới.

Nguồn: SCMP

Từ khóa: Brexit, quan hệ Anh- EU