Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mặc dù, thỏa thuận AUKUS chủ yếu là một liên minh quân sự, nhưng EU và ASEAN lại chỉ tập trung vào các vấn đề an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu

Ngày 15/9/2021, Mỹ, Vương quốc Anh và Úc đã thiết lập liên minh quân sự AUKUS nhằm thúc đẩy trật tự dưa trên nguyên tắc ở khu vực Ấn Độ- Thái Bình Dương. Nội hàm của hợp tác ba bên này hướng đến việc mở rộng vùng hoạt động của tàu ngầm hạt nhân ở vùng biển Ấn Độ- Thái Bình Dương, với mục đích thể hiện sức mạnh quân sự và chuẩn bị các biện pháp đối phó với vị thế ngày càng tăng của Trung Quốc ở vùng biển này. Thỏa thuận quân sự giữa ba nước sẽ có tác động sâu rộng ở khu vực Ấn Độ- Thái Bình Dương.

Mặc dù, việc thành lập liên minh gây bất ngờ cho cộng đồng thế giới và giới quan sát, động thái cũnghoàn toàn ko mới mẻ, những quan sát về chính sách đối ngoại của ba bên đã được dự đoán trước. Việc Mỹ nhấn mạnh lại sự quan tâm đối với châu Á- Thái Bình Dương và đặc biệt là Ấn Độ-Thái Bình Dương mới được hình thành thể hiện rõ ngay cả trong chính sách Xoay trục sang châu Á của chính quyền Tổng thống Obama hay chính sách Tái cân bằng của Mỹ. Dướithời Tổng thống Trump, khu vực này đã được xướng tên nhiều lần về tầm quan trọng của “một Ấn Độ- Thái Bình Dương tự do và mở cửa”. Tuy nhiên, cũng dưới thời chính quyền Trump, quan hệ Mỹ- Trung cũng xảy ra nhiều xung đột, bắt nguồn từ chiến tranh thương mại và những khó khăn kinh tế trong giai đoạn hậu Covid-19. Tương tự, nước Úc sau đại dich cũng cho thấy tình trạng căng thẳng thương mại song phương với Trung Quốc, từ đó đã mở đường cho Úc thiết lập mối quan hệ chặt chẽ hơn với các đồng minh lâu đời như Mỹ. Úc đã không còn thái độ lưỡng lự ban đầu như khi mới gia nhập Quad vào năm 2007 mà đã thể hiện sự tương tác mạnh mẽ hơn với Bộ tứ này vào năm 2017. Bên cạnh đó, thỏa thuận AUKUS là bằng chứng rõ ràng về cam kết lâu dài của Úc đối với liên minh phương Tây của mình. Đối với Vương quốc Anh, chính sách đối ngoại hậu Brexit nhắm đến việc thúc đẩy tầm nhìn về một nước Anh toàn cầu, một vai trò mà trong đó nước Anh xem mình là thành viên trung tâm của khối liên minh NATO. Tầm nhìn trên cũng nhấn mạnh lại tầm quan trọng của lĩnh vực hàng hải trong chính sách đối ngoại của Vương quốc Anh, tập trung vào viêc đảm bảo các tuyến thông thương biển (SLOC). Chiến lược chính của sự dịch chuyển đó là xem Ân Độ- Thái Bình Dương là khu vực trung tâm, điều này đã được khẳng định lại trong báo cáo chính sách có tiêu đề “Nước Anh trong Kỷ nguyên cạnh tranh”. Báo cáo đưa ra ba yếu tố dựa trên các dòng cơ hội kinh tế, các vấn đề an ninh và cách tiếp cận theo giá trị- trong đó xem việc duy trì trật tự thế giới là nhu cầu cốt lõi. Kết quả là các lĩnh vực trọng yếu có trong thỏa thuận AUKUS đã kéo dài chiến tranh thương mại Mỹ - Trung trong khu vực và có khả năng dẫn đến một cuộc “chiến tranh lạnh mới”. Việc này không hề có lơi với cách tiếp cận chính sách đối ngoại tổng thể của EU hoặc bất kỳ quốc gia thành viên ASEAN nào.

Liên minh AUKUS có ảnh hưởng ở cả châu Âu và khu vực Ấn Độ Dương- Thái Bình Dương. Vào tháng 4/ 2021, chính Liên minh châu Âu đã đưa ra Chiến lược Hợp tác của EU ở Ấn Độ- Thái Bình Dương và một Cộng đồng chung được thành lập một tháng sau ngày thỏa thuận AUKUS được công bố. Măc dù, báo cáo của EU chỉ ra 7 lĩnh vực cốt lõi mà khối này đang tìm cách hợp tác với các nước khác để giải quyết những thách thức chung, nhưng chiến lược cũng đã vô thức thừa nhận vai trò không thể thiếu của Trung Quốc. Quan trọng hơn, chiến lược nhắm đến các vấn đề an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học, Covid-19 và tác động kinh tế của đại dịch, vv. Điều này tạo ra khác biệt giữa cách tiếp cận của EU và AUKUS: trong khi AUKUS hướng nguồn lực trở lại việc cân bằng quyền lực về quân sự truyền thống, thì cách tiếp cận của EU lại xem xét việc hợp tác giữa nhiều quốc gia nhằm giải quyết các vấn đề an ninh mềm mỏng hơn và có tác động lâu dài đến an ninh con người. Đối với Đông Nam Á, AUKUS gây khó khăn trong việc lựa chọn cách tiếp cận khu vực đối với những thay đổi nhanh chóng, hiện đang tạo ra sự cạnh tranh giữa các cường quốc trong khu vực. Tiến trình mở rộng ASEAN ra bên ngoài khu vực châu Á- Thái Bình Dương vẫn là vấn đề trọng tâm của kế hoạch đa phương trong khu vực. Tuy nhiên, thỏa thuận AUKUS cũng phản ánh động thái giatăng về một cuộc “chiến tranh lạnh mới” mặc dù điều đó vẫn còn đang gây nhiều tranh cãi do Trung Quốc là nước có mức độ hội nhập kinh tế cao cả trong khu vực và toàn cầu.

ASEAN xem xét động thái này theo nhiều khía cạnh khác nhau- ở mức độ trong khối, một số quốc gia có thể tìm lý do để lặng lẽ “chấp nhận” do một số nước trong khu vực xem Mỹ là đối tác an ninh lâu dài. Nhìn chung, động thái này làm phức tạp thêm vai trò của AUKUS theo hai cách: thứ nhất, ASEAN coi việc thiết lập các chương trình nghị sự là trọng tâm cho các chức năng khu vực của mình. Tương tự EU, ASEAN tập trung vào các vấn đề như biến đổi khí hậu, môi trường và hiện nay là đánh giá tác động của đại dịch Covid. Trong khi Bộ tứ Quad do Mỹ dẫn đầu lại không chú trọng lắm vào các vấn đề trên. Còn thỏa thuận AUKUS thì tập trung vào các vấn đề an ninh. Thứ hai là câu hỏi về việc xem vấn đề nào là trọng tâm. Trong suốt lịch sử hình thành, ASEAN được các nước đánh giá là khối có một vị thế trung tâm và dùng cơ chế thể chế để dẫn dắt khu vực của mình. Ngày càng có nhiều câu hỏi về việc liệu ASEAN có khả năng giải quyết một cách độc lập những thay đổi trong động lực phát triển của khu vực hay không, đây cũng là vấn đề cần suy ngẫm. Lập trường trung lập của ASEAN nhiều lần bị xem là phản ứng yếu ớt trước hành động hung hăng của Trung Quốc trong khu vực. Tháng 1/2021, báo cáo Nhà nước Đông Nam Á của ISEAS, Singapore đã công bố EU là khối liên minh nhận được sự tin tưởng cao nhất của các nước ASEAN. Thỏa thuận AUKUS rất có thể sẽ củng cố thêm niềm tin này giữa hai bên.

Nguồn: The New Indian Express

Từ khóa: thỏa thuận AUKUS, ASEAN, Mỹ, Trung Quốc