Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sự chia rẽ dân tộc và phân biệt chủng tộc, giới tính, vùng miền hiện nay tại nhiều quốc gia đã dẫn tới những thách thức xã hội, kinh tế và chính trị kéo dài. Đại dịch COVID-19 lại càng làm bộc lộ thêm sự bất bình đẳng rõ rệt giữa các nhóm xã hội.

Tuy nhiên, nhiều phong trào xã hội vì công bằng chủng tộc ở Hoa Kỳ đã truyền cảm hứng và lan rộng ra các quốc gia khác. Phong trào #MeToo là một phong trào chống quấy rối và lạm dụng tình dục, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong đời sống kinh tế, xã hội và chính trị. Trong khi đó, một số chính phủ đang phải đối mặt với làn sóng chỉ trích về cách đối xử đối với người Bản địa (Indigenous) cả trong lịch sử và hiện tại.

Xét trong bối cảnh hiện tại, hệ thống thương mại toàn cầu cần một tầm nhìn mới bao gồm cả việc tiếp cận các lợi ích thương mại công bằng cho tất cả các thành phần trong xã hội. Đây là một khía cạnh quan trọng khixây dựng các yếu tố hỗ trợ chothương mại. Các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng những nhóm thiểu số thường chịu ảnh hưởng tiêu cực bởi các cú sốc thương mại hoặc không được tiếp cận công bằng với các cơ hội mà thương mại toàn cầu mang lại.

Ở một số quốc gia, vấn đề này đang trở nên nổi cộm. Lần đầu tiên, mục tiêu bình đẳng chủng tộc được đưa vào chương trình thương mại của Hoa Kỳ. Canada, Chile và New Zealand đã ký Thỏa thuận Thương mại Toàn cầu và Giới vào tháng 8 năm 2020. Mối quan hệ giữa thương mại và quyền của người bản địa ngày càng được ghi nhận trong các hiệp định kinh tế quốc tế, bao gồm cả Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Canada-Hoa Kỳ-Mexico (CUSMA).

Đặt vấn đề

Ảnh hưởng của thương mại lên sự bất bình đẳng giữa các quốc gia đã được đề cập kỹ trong nhiều tài liệu kinh tế. Sự khác biệt về tác động thương mại trong các quốc gia giữa các nhóm thu nhập khác nhau, giữa các doanh nghiệp nhỏ và lớn, cũng như đối với người lao động đã được nghiên cứu và thảo luận kỹ lưỡng.

Tác động của thương mại lên nhóm xã hội khác nhau trong các quốc gia thường ít được lưu ý trước đây, dù là về chủng tộc, sắc tộc, quốc tịch, bản sắc bản địa hay giới tính. Thông thường, cách trực tiếp nhất để giải quyết bất bình đẳng là ban hành chính sách trong nước. Tuy nhiên, thương mại chiếm 58% GDP toàn cầu và là một khía cạnh quan trọng giúp nâng cao vị thế kinh tế. Trong khi các chính sách trong nước có thể giúp giải quyết bất bình đẳng do thương mại tạo ra nếu được thiết kế phù hợp, thì các cải cách đối với chính sách thương mại cũng có thể có tác động đáng kể đến bất bình đẳng kinh tế trong nước.

Xây dựng và thực hiện chính sách bao trùm

Việc hoạch định chính sách tốt hơn là nhờ dữ liệu đầu vào tốt hơn. Các chính phủ nên hiểu thật tường tận những ngành công nghiệp mà nhóm yếu thế có nhiều khả năng sở hữu và làm việc hoặc phụ thuộc yếu tố đầu vào và sản phẩm đầu ra. Ví dụ, vào năm 2016, các doanh nghiệp do thiểu số sở hữu chiếm19% trong tổng số doanh nghiệp ở Hoa Kỳ, nhưng lại chỉ chiếm 12,8% doanh nghiệp sản xuất Hoa Kỳ. Chính phủ nên kiểm tra các dòng thuế để xác định xem có sự phân biệt đối xử với nhóm thiểu số ở đây hay không.

Các nhóm thiểu số cần được mời tham gia tích cực vào quá trình xây dựng chính sách thương mại, được xuất hiện trên các bàn đàm phán. Ví dụ, trong các hiệp định thương mại ở Canada, quyền tham gia này đã được thể hiện rõ ràng ở những điều khoản dành cho người bản địa. Hay như New Zealand đã bổ sung thêm ngoại lệ trong các thỏa thuận như một cách tôn trọng các cam kết với người Maori.

Ngoài ra, các hiệp định thương mại cũng có thể cải thiện những tiêu chuẩn lao động và xóa bỏ sự phân biệt đối xử đối với lao động thiểu số, dân nhập cư và lao động nữ thông qua các cam kết thuộc chương lao động. Những điều khoản này cần thêm các cam kết của những quốc gia tiên tiến về hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng năng lực cần thiết giúp các đối tác thương mại thực hiện cải cách trong nước.

Các nỗ lực hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực thường đi kèm trong các hiệp định thương mại cần tính đến những yếu tố liên quan tới công bằng. Các tổ chức nên chủ động đo lường tác động của những sáng kiến dành cho phụ nữ và cho các nhóm thiểu số.

Thương mại bao trùm trên thực tế

Các doanh nghiệp đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại bao trùm. Nhiều doanh nghiệp đã công khai ủng hộ các phong trào đòi quyền lợi của nhóm thiểu số. Đầu tư vào các doanh nghiệp thiểu số có thể giúp nâng cao phúc lợi tổng thể của các cộng đồng yếu thế. Bên cạnh đó, đa dạng hóa nguồn cung ứng có thể hỗ trợ các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ hoặc do người thuộc nhóm thiểu số sở hữu đáp ứng các tiêu chuẩn mua sắm, tiếp cận nguồn tài chính cũng như các yêu cầu về xuất khẩu và nhập khẩu.

Tiếp cận tài trợ thương mại dành cho các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs) có thể mang lại lợi ích lớn cho những nhóm thiểu số nói riêng và cho nền kinh tế rộng lớn nói chung. IFC ước tính rằng 70% MSMEs do phụ nữ làm chủ ở các nước đang phát triển hiện nay không được các tổ chức tài chính bảo đảm (hoặc không được phục vụ), với khoảng trống tài trợ ước tính là 285 tỷ USD.

Công nghệ mới và số hóa cũng có thể giúp thương mại trở nên bao trùm hơn. Nó cho phép các MSME kết nối và giao dịch với người mua quốc tế, cung cấp các phần mềm xử lý ngôn ngữ tự nhiên hay tự động hóa các quy trình thương mại để tránh dẫn đến những hành vi phân biệt đối xử.

Hợp tác công tư thúc đẩy hòa nhập kinh tế

Sự tham gia tích cực của tất cả các bên liên quan ở tất cả các giai đoạn của quá trình sẽ là điều cần thiết để thực hiện tiếp cận thương mại một cách thực sự bao trùm - từ nghiên cứu, tham vấn và phát triển chính sách đến thực hiện và xây dựng năng lực.

Các doanh nghiệp và các tổ chức xã hội dân sự sẽ có cơ hội lên tiếng và ủng hộ hành động của chính phủ thông qua Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về các vấn đề trên trong giai đoạn trước khi diễn ra Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ 12. Hơn nữa, các chính phủ có thể cùng làm việc với khu vực tư nhân và các tổ chức xã hội dân sự để tạo ra các chương trình như đảm bảo tài trợ thương mại dành cho các nhóm dân cư yếu thế.

Thương mại quốc tế đã hiện thực hóa lý tưởng trong việc giúp hàng triệu người thoát khỏi đói nghèo, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và khuyến khích hội nhập quốc tế, đồng thời giảm bớt xung đột vũ trang giữa các quốc gia. Thời điểm hiện tại chính là thời điểm lý tưởng để giải quyết những chia rẽ về kinh tế xã hội trong nước.

Nhiều người đặt niềm tin rằng Tổ chức Thương mại Thế giới, với các chính sách và thông lệ thương mại nói chung, nên thay đổi để phản ánh quan điểm về công bằng kinh tế. Thời điểm thay đổi chính là lúc này đây.

Nguồn: WEF

Từ khóa: thương mại quốc tế, bất bình đẳng