Mỹ đang nhắm đến một nước cờ mà có thể khơi lại cuộc chiến thương mại với Trung Quốc

trung my

Cuộc chiến thuế quan giữa Mỹ và Trung Quốc đã có dấu hiệu hạ nhiệt trong những tháng đầu Biden nhậm chức. Tuy nhiên, ngay cả khi nhà lãnh đạo hai nước đã có một cuộc điện đàm “thẳng thắn” và “tôn trọng” vào tuần trước, chất xúc tác cho một cuộc đối đầu thương mại khác bắt đầu sôi sục ở phía sau.

Cuộc điện đàm, được các quan chức Mỹ mô tả là “một cuộc thảo luận chiến lược về nhiều vấn đề”, rõ ràng là không đề cập đến, ít nhất là bất kỳ chi tiết nào, mức thuế mà chính quyền Trump đã áp đặt lên khoảng 360 tỷ USD (489 tỷ USD) hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ. Thuế quan là lựa chọn đầu tiên của Donald Trump trong cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc do ông phát động.

Ngay cả khi chính quyền Bidenđang xem xét lạithuế quan của Trumpdo sức ép từ các công ty Mỹ, các quan chức cấp cao trong chính quyền Bidenđã họp vào thứ Sáu tuần trước tại Mỹ để quyết định xem có nên khởi động một cuộc điều tra màcó thể mở ra một mặt trận mới trong cuộc chiến thương mại.

Cuộc họp của Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Katherine Tai và Bộ trưởng Thương mại Gina Raimondo – đưa tin bởi Bloomberg - là để thảo luận về việc có nên bắt đầu một cuộc điều tra về trợ cấp của Trung Quốc đối với các ngành công nghiệp của nước này và tác động của các khoản trợ cấp đó đối với nền kinh tế Hoa Kỳ.

Cuộc họp cũng thảo luận về thỏa thuận đình chiến thương mại năm ngoái đã được Trump và Tập Cận Bình nhất trí và xem xét liệu Trung Quốc có tuân thủ các cam kết đi kèm theo thoả thuận hay không. Theo thỏa thuận, Trung Quốc cam kết trong năm 2020 và 2021sẽmua thêm 200 tỷ USD các sản phẩm của Mỹ, so với mức cơ sở lànăm 2017.

Mức mua hàng trên thực tế của Trung Quốc đã không theo kịp mức cam kết trong thoả thuận. Theo Viện Petersen, cơ quan theo dõi việc tuân thủ thỏa thuận, Trung Quốc chỉ mới đáp ứng 60% cam kết vào năm ngoái và khoảng 70% cam kết của năm nay.

Biden đã giữnguyên các mức thuế quan, mặc dù đã rõ ràng ngay từ đầu (bất chấp lời khẳng định của Trump) rằng các mức thuế quan đang được trả bởi các công ty và người tiêu dùng Mỹ thay vì là Trung Quốc và các mức thuế này không có nhiều tác dụng trong việc giảm thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc.

Mỹ đang tiến hành một cuộc đánh giá để xác định xem liệu Mỹ nên thúc đẩy Trung Quốc thực thi thoả thuận giai đoạn 1 hiện có, hay nên nỗ lực đàm phán lại một mối quan hệ thương mại mới với Trung Quốc.

Tuy nhiên, một loạt các biện pháp trừng phạt mới mà chính quyền Biden đã áp dụng đối với các công ty và cá nhân Trung Quốc, việcmối quan hệ giữa các nước tiếp tục xấu đi, và sự thù địchcủa cả hai Đảng (Dân chủ và Cộng Hoà) đối với Trung Quốc, đãlàm phức tạp bất kỳ nỗ lực nào nhằm dỡ bỏ hoặc định hình lại các mức thuế.

Mối quan hệ thương mại sẽ trở nên phức tạp hơn và thù địch hơn nếu chính quyền Mỹ đưa ra hành động chống lại việc Trung Quốc trợ cấp cho các ngành công nghiệp của họ, vì sự chỉ đạo và hỗ trợ tài chính của Nhà nước trung ương đã là bản chất của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung của Trung Quốc.

Việc Trung Quốc gần đây tăng cường vai trò của chính quyền trung ương trong nền kinh tế - ví dụ như việc nước này đàn áp các công ty công nghệ lớn và khu vực tư nhân ở Trung Quốc, cùng câu thần chú “thịnh vượng chung” – đãphản ánhmộtsự thay đổi đột ngột sang hướng nhà nước kiểm soát nhiều hơn. Ở Trung Quốc, việc nhắm vào các khoản trợ cấp của nhà nước sẽ được coi là một cuộc tấn công vào điểm cốt lõi của mô hình kinh tế và chính trị của nước này.

Trung Quốc luôn sử dụng các khoản trợ cấp trực tiếp và gián tiếp để hỗ trợ các doanh nghiệp nhà nước hoặc các lĩnh vực được coi là có tầm quan trọng chiến lược quốc gia. Hiện tại, các ưu tiên của nước này bao gồm chất bán dẫn, xe điện, trí tuệ nhân tạo và điện toán lượng tử.

Việc Hoa Kỳ đánh thêm các đòn thuế quan mới, hoặc tăng thuế đối với các đòn thuế quan có sẵn, sẽ có nhiều tác động như các mức thuế hiện tại, có nghĩa là chúng sẽ không hiệu quả và bổ sung thêm thiệt hại cho các nhà nhập khẩu Hoa Kỳ và người tiêu dùng Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, các đòn đánh thuế mới có thể sẽhiệu quả hơn nếu Biden có thể thuyết phục các quốc gia khác tham gia vào nỗ lực. Các mức thuế có thể sẽkhông buộc Trung Quốc thay đổi mô hình kinh tế và chính trị, nhưng có thể khiến các công ty của nước này kém cạnh tranh hơn trên thị trường toàn cầu.

Mỹ gần như chắc chắn sẽ tìm cách lôi kéo các đồng minh của mình cùng hành động, đặc biệt là châu Âu và Nhật Bản, nếu Mỹ quyết định nhắm vào các khoản trợ cấp của Trung Quốc.

Gần đây, châu Âu bắt đầu để ý đển các khoản đầu tư của các doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc tại châu Âu. Đầu năm nay, Liên minh châu Âu đã ban hành dự thảo các quy tắc mới về đối xử với các công ty nước ngoài được nhà nước trợ cấp; mặc dù dự luật không đề cập đến Trung Quốc nhưng rõ ràng là nhằm vào Trung Quốc.

Mối quan hệ giữa EU và Trung Quốc đang phát triển nhanh chóng. Vào ngày 31/12/2020, phớt lờ lời cầu xin từ chính quyền Biden khi đó, EU đã ký một hiệp ước đầu tư toàn diện với Trung Quốc. Số phận của thoảthuận này còn tuỳ thuộc vào sự chấp thuận của Nghị viện châu Âu, tuy nhiên, có vẻ như Nghị viện châu Âu sẽ phê chuẩn nó.

Chính quyền Biden đã quyết tâm xây dựng lại các mối quan hệ với các đồng minh truyền thống mà Trump từng coi thường và ngay từ những ngày đầu nhậm chức, Biden đã ưu tiên khôi phục các mối quan hệ đó và tạo thành một liên minh rộng lớn có cùng mối quan tâm trong việc đối phó với Trung Quốc.

Vào tháng 3, EU đã cùng với Mỹ, Anh và Canada trừng phạt các cá nhân và công ty Trung Quốc vì cách họ đối xử với người Duy Ngô Nhĩ.

Trung Quốc đã đáp trả bằng các lệnh trừng phạt của riêng mình đối với các quan chức và tổ chức củaEU. Kể từ đó, việc phê duyệt thỏa thuận đầu tư bị rơi vào tình trạng lấp lửng, và sẽ không được xem xét lại cho đến khi các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ. Tình trạng đó được duy trì cho đến nay.

Nếu Biden có thể tập hợp một liên minh gồmcác đối tác quan trọng - EU, Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc và có lẽ là Ấn Độ - để giải quyết việc Trung Quốc cố chấp sử dụng trợ cấp nhà nước, thì cách làm đó không những không thể khiến Trung Quốc thay đổi mô hình kinh tế của mình mà còn làm cho mục tiêu đưa Mỹ trở thành cường quốc kinh tế lớn nhất thế giới trở nên khó khăn hơn rất nhiều nếu khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu của nước này bị hạn chế và tốn kém hơn.

Nguồn: Sydney Morning Herald

Từ khóa: quan hệ mỹ- Trung