Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Việc áp thuế các-bon đối với nhập khẩu, nếu được thực hiện đúng, có thể góp phần cắt giảm lượng khí thải toàn cầu và làm chậm quá trình biến đổi khí hậu. Liên minh châu Âu (EU) đã đưa ra đề xuất đầu tiên về vấn đề này, và những lợi ích cũng như rủi ro tiềm năng của đề xuất này sẽ được thể hiện rõ nhất tại châu Á - đối tác thương mại lớn của EU và là khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất từ sự kiến trái đất ấm lên.

Việc thực thi đề xuất đánh thuế carbon của EU sẽ góp phần giảm hàm lượng các-bon cao trong thương mại quốc tế ở khu vực châu Á, nâng cao phúc lợi của người dânvà cải thiện sức khỏe của hành tinh. Nhưng đề xuất trên sẽ trở thành một dự án gâytốn kém về kinh tế, nếu như bị biến tướngthành một cuộc chiến thương mại mang màu sắc bảo hộ giữa các khu vực với nhau.

Lập luận đầu tiên cho việc đánh thuế các-bon biên giới là vì việc tính toán trách nhiệm của cácquốc gia đối với lượng khí thải toàn cầu thường bỏ qua lượng phát thải nằmtrong hàng hóa xuất nhập khẩu, thường chiếm đến 1/5 tổng lượng phát thải. Đánh thuế các-bon biên giới vào lúc này được cho là hợp lý, bởi vì sự khác biệt giữa phát thải dựa trên tiêu thụ và phát thải dựa trên sản xuất ngày càng gia tăng. Trong khi lượng phát thải dựa trên sản xuất của Hoa Kỳ từ năm 1990 đến nay chỉ tăng 3%, thì lượng phát thải dựa trên tiêu thụ lạităng đến 14%.

Ngoài việc giải quyết hàm lượng các-bon trong thương mại toàn cầu, đề xuất đánh thuế các-bon biên giới của EU còn là nhằm giải quyết mối quan tâm riêng của khốii này. Vì khu vực EU đã áp dụng định giá các-bon thông qua cơ chế buôn bán khí thải trong nước, nên cần phải có sự điều chỉnh mức phí các-bon biên giới để đảm bảo một sân chơi bình đẳng cho hàng nhập khẩu và hàng hoá sản xuất nội địa. “Rò rỉ các-bon” là thuật ngữ để mô tả quá trình các nhà sản xuất ở EU di chuyển sản xuất sang châu Á, nơi các tiêu chuẩn môi trường được nới lỏng hơn, để né tránh các biện pháp kiểm soát ô nhiễm ở EU.

Để đảm bảo công bằng cho các ngành công nghiệp nội địa, các cơ sở công nghiệp có lượng phát thải thấpvà có nguy cơ “rò rỉ các-bon” thấpsẽ nhận được tín chỉ miễn phí. Tuy nhiên, điều này sẽkhông còncần thiết sau khi thuế các-bon biên giới có hiệu lực.

Theo“Cơ chế điều chỉnh các-bon biên giới” mới,EU sẽ áp thuế đối với hàng nhập khẩu sử dụng nhiều hàm lượng các-bon, một kế hoạch đã gây được tiếng vang trong ĐảngDân chủ ởHoa Kỳ. Việc đánh thuế các-bonnhập khẩu là một phần trong hệ thống thương mại khí thải của EU, nhằm kiểm soát ô nhiễm. Xi măng, sắt, thép, nhôm, phân bón và điện sẽ nằm trong số các mặt hàng bị ảnh hưởng nhiều nhất, vàtất cả các mặt hàng này đều là nhữngmặt hàng xuất khẩu quan trọng củakhu vực châu Á.

Ví dụ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Hoa Kỳ và Đức chiếm hơn 1/4 lượng sắt và thép nhập khẩu toàn cầu. Thổ Nhĩ Kỳ, Nga và Hàn Quốc là những nước xuất khẩu sắt thép hàng đầu sang EU. Úc xuất khẩu 20 tỷ đô la Úc (14,6 tỷ đô la Mỹ) hàng hóa sang EU, bao gồm vàng và than đá, nhưng có thể không nằm trong 10 quốc gia bị ảnh hưởng hàng đầu.

Đề xuất của EU có sự phân biệt giữa hàng hóa nhập khẩu dựa trên việc có định giá các-bon ở nước xuất khẩu hay không. Sự phân biệt này có thể chấp nhận được, so với quy định tối huệ quốc của Tổ chức Thương mại Thế giới với lý do bảo vệ môi trường. Theo đề xuất của EU, nếu các nhà xuất khẩu đã trả một mức giá các-bon tại quốc gia của họ, họ sẽ đủ điều kiện nhận được một khoản tín chỉ tương đương để bù đắp thuế các-bon nhập khẩu. Nhưng hiện nay, đây không phải là lập luận mà các công ty Úc có thể thực hiện, vì kế hoạch định giá các-bon năm 2014 của nước này đã bị loại bỏ và không có phương án thay thế tương đương nào.

So với các khu vực kháctrên thế giới, Châu Á được cho là khu vực có sự pha trộn lớn nhất giữa các nền kinh tế có thu nhập cao, trung bình và thấp. Vìsự khác biệt về mức thu nhập này, cũng hợp lý khi hỗ trợ cho các quốc gia có thu nhập thấp bằng cách mức thuế suất các-bon thấp hơn hoặc kéo dài khung thời gian áp dụng. Các quốc gia thu nhập thấp cũng nênđược hỗ trợ tài chính từ các quốc gia có thu nhập cao cho quá trình chuyển đổi năng lượng.

Bên cạnh lợi ích,việc đánh thuế các-bon biên giới có nhiều rủi ro. Quan trọng là, thuế quan của EU không nên áp dụng ở mức cao để bảo hộ ngành công nghiệp nội địa, cũng như không nên để chính sách này biến thành một cuộc chiến thương mại mà không đạt được mức cắt giảm đáng kể lượng khí thải cácbon – mục tiêu chính của đề xuất.

Thuế quan cũng không nên sử dụng như một công cụ đánh thẳng vào hàng nhập khẩu từ một quốc gia mà nên được thiết kế để nhắm đến mục tiêu phát thải các-bon của hàng nhập khẩu, thúc đẩy nhà xuất khẩu chuyển sang các phương thức sản xuất ít ô nhiễm hơn. Kết quả mong muốn về môi trường là kêu gọi sự chuyển sang sử dụng các nhiên liệu ít gây ô nhiễm hơn là chuyển hướng xuất khẩu sang các nước khác, bỏ qua việc giảm thiểu ô nhiễm.

Một kịch bản được kỳ vọng sẽ là châu Á, cùng với các khu vực phát thải khác, cắt giảm lượng khí thải các-bon đủ để việc áp thuế các-bon của hàng nhập khẩu không còn hiệu lực. Thuế các-bon nội địa, tín chỉ các-bon hoặc cả hai có thể làm giảm lượng khí thải các-bon ở châu Á. Lý tưởng nhất là việc áp dụng mức thuế các-bon tương đương đối với tất cả mọi quốc gia, bao gồm cả các nền kinh tế thương mại lớn như Úc, Trung Quốc và Ấn Độ, sẽ làm cho việc áp thuế các-bon hàng nhập khẩu trở nên dư thừa.

Châu Á dễ bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi sự nóng lên toàn cầu. Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đã đặt mục tiêu không phát thải các-bon vào năm 2050 hoặc 2060 – mặc dù đây là một mục tiêu khiêm tốn nếu so với quy mô phát thải của các nước này, nhưng vẫn là dấu hiệu tích cực Vì lợi ích lớn hơn, Úc cam kết một thời gian biểu để đạt mức phát thải các-bon thuần bằng 0. Nếu có thể, các nền kinh tế lớn ở châu Á nên cắt giảm “dấu chân các-bon” của họ thông qua quy định trong nước, có như vậy, họ sẽ không phải lo lắng về thuế quan đánh trên hàm lượng các-bon trong hàng xuất khẩu của họ.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: thuế carbon toàn cầu