Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Ngay từ năm 2018, Hồng Kông đã bày tỏ sự quan tâm mạnh mẽ đến việc tham gia Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và nhận được những phản ứng tích cực từ các quốc gia thành viên RCEP.

RCEP, thường được gọi là “hiệp định thương mại tự do lớn nhất” trên thế giới, đã khởi động các cuộc đàm phán vào tháng 11 năm 2012 với mục đích tạo điều kiện thuận lợi cho sựra đời củamột thị trường hội nhập, và làm cho hàng hóa, dịch vụ dễ tiếp cận hơn đối với các quốc gia ký kết. Vòng đàm phán đầu tiên nhằm chuẩn bị cho hiệp định giữa 10 quốc gia ASEAN, Australia, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand và Hàn Quốc đã bắt đầu vào tháng 5 năm 2013 và thỏa thuận được ký kết vào tháng 11 năm 2020.

Ấn Độ cuối cùng đã chọn không tham gia RCEP do một số “lo ngại trọng yếu” . RCEP có thể khiến cho hàng hóa từ New Zealand và Trung Quốc tràn ngập thị trường Ấn Độ, từ đó gây hại cho ngành nông nghiệp và sữa của nước này. Xung đột biên giới Ấn Độ - Trung Quốc cũng góp phần khiến Ấn Độ rút lui khỏi thỏa thuận. Việc thiếu bảo vệ trước sự gia tăng nhập khẩu và trao quy chế Tối huệ quốc cho các quốc gia mà Ấn Độ có xung đột khiến nước này không hài lòng. Mặt khác, Nhật Bản gần đây đã phê chuẩn RCEP với hy vọng tăng cường quan hệ kinh tế với khu vực Châu Á Thái Bình Dương và kỳ vọng rằng hiệp định này sẽ góp phần tăng GDP của Nhật Bản lên 2,7%.

RCEP dĩ nhiên sẽ là một phần mở rộng trong chính sách đầu tư và thương mại quốc tế chủ động của Hồng Kông. Nước này đang tích cực làm việc theo hướng mở rộng mạng lưới hiệp định thương mại tự do của mình để tạo điều kiện tốt hơn cho hàng hóa và dịch vụ thâm nhập vào các thị trường khác. Cho đến nay, nước này đã ký 8 hiệp định FTA và duy trì 19 hiệp định đầu tư song phương (BIT).

Đặc biệt, việc Hồng Kông tham gia RCEP là một điều hợp lý vì nước này đã có một hiệp định thương mại tự do với ASEAN và có hiệu lực vào năm 2019; đồng thời Hồng Kông cũng có một số hiệp định đầu tư song phương riêng lẻ với các quốc gia thành viên ASEAN. Hồng Kông cũng đã ký hiệp định thương mại tự do với 13 quốc gia thành viên trong RCEP. Các hiệp định thương mại tự do này bao gồm hiệp định với Trung Quốc (2003) và New Zealand (2010).

Hồng Kông được xem một trung tâm tài chính, là một nguồn đầu tư quan trọng ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương. Năm 2019, các nền kinh tế thành viên RCEP đã nhận được hơn một nửa tiền đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của Hồng Kông. Trung Quốc đại lục và ASEAN là đối tác thương mại hàng hóa lớn thứ nhất và thứ nhì của Hồng Kông vào năm 2020; đồng thời cũng là đối tác thương mại dịch vụ lớn nhất và lớn thứ tư của nước này vào năm 2018. Giá trị thương mại giữa Hồng Kông và 15 nền kinh tế thành viên của RCEP đạt 770 tỷ USD trong năm 2020, chiếm 73% tổng thương mại của Hồng Kôngvới nước ngoài. Sau khi tham gia RCEP, nhiều doanh nghiệp Hồng Kông sẽ được hưởng thêm ưu đãi khi đầu tư vào các quốc gia thành viên RCEP, hỗ trợ cho sự phát triển của các doanh nghiệp.

Trở thành thành viên RCEP không gây ra nhiều khó khăn về mặt pháp lý cho Hồng Kông. Điều 20.9 của hiệp ước RCEP về vấn đề gia nhập có ghi: hiệp định mở cửa cho bất kỳ tiểu bang hoặc vùng lãnh thổ hải quan riêng biệt nào sau 18 tháng kể từ ngày hiệp định được thực thi. Chương này cũng chỉ định một Cơ quan lưu chiểu sẽ chịu trách nhiệm về tất cả các thủ tục liên quan đến việc gia nhập. Thủ tục này bao gồm các nhiệm vụ như tiếp nhận và phổ biến các tài liệu liên quan đến yêu cầu gia nhập, văn kiện phê chuẩn và nhiều thông báo khác tới tất cả các quốc gia ký kết và gia nhập.

Ngoài Hồng Kông, Đài Loan và Ma Cao cũng thể hiện sự quan tâm đến việc tham gia RCEP, nhưng Trung Quốc đã ngăn cản nỗ lực tham gia của Đài Loan. Hồng Kông đã không bị gạt ra ngoài lềdo chấp nhận mô hình “một quốc gia hai hệ thống”. Nước này cũng là một thành viên của WTO, độc lập với Trung Quốc Đại lục và được hưởng sự độc lập về kinh tế trên phạm vi toàn cầu.

Việc gia nhập RCEP có thể mang lại lợi ích to lớn cho Hồng Kông. Việc này sẽ giúp các công ty Hồng Kông phát triển và mở rộng thị trường trên khắp khu vực ASEAN. RCEP sẽ đơn giản hóa hơn nữa thương mại giữa Hồng Kông và toàn bộ khu vực Châu Á Thái Bình Dương bằng cách gộp nhiều hiệp định thương mại tự do vào một hệ thống thống nhất. Ngoài ra, việc dỡ bỏ các hàng rào thuế quan có thể giúp hội nhập sâu rộng hơn nữa các chuỗi cung ứng khu vực vốn đã bị ảnh hưởng do đại dịch COVID-19.

RCEP cũng có thể mang lại lợi ích cho công ty cung cấp dịch vụ logistics của Hồng Kông ở hải ngoại. Hiệp định này cũng có thể thúc đẩy mối quan hệ thương mại và đầu tư mạnh mẽ giữa Hồng Kông và các quốc gia thành viên RCEP. Các quốc gia này có thể bắt đầu có nhu cầu về các dịch vụ tài chính và các dịch vụ chuyên nghiệp khác mà Hồng Kông vốn có thế mạnh.

RCEP có tiềm năng đóng vai trò là một nền tảng thương mại toàn cầu quan trọng, đặc biệt là trong thế giới hậu đại dịch COVID-19. Nhưng việc giấc mơ này trở thành hiện thực còn phụ thuộc vào việc các quốc gia phê chuẩn có thành công trong việc phát huy tinh thần và mục đích của hiệp định hay không. Tạo điều kiện thuận lợi cho Hồng Kông gia nhập hiệp định sẽ là cách để thể hiện mục đích đó.

Julien Chaisse là Giáo sư tại Trường Luật thuộc Đại học Thành phố Hồng Kông và là Chủ tịch của Mạng lưới FDI Châu Á Thái Bình Dương.

Nguồn: Diễn đàn Đông Á

Từ khoá: RCEP, WTO, mở rộng thị trường, dịch vụ tài chính, quy chế