Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mỹ đang cố gắng thiết lập một hiệp định thương mại kỹ thuật số (DTA) ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương.

Theo Wendy Cutler và Joshua P. Meltzer, chiến lược này của Mỹ sẽ “quy tụ một nhóm các quốc gia ủng hộ những tiêu chuẩn và chuẩn mực chung, bao gồm các nguyên tắc cởi mở, bao trùm, công bằng, minh bạch và chuyển dữ liệu tự do có độ tin cậy”.

Tuy nhiên, một số bài báo gần đây đã chỉ ra rằng điều này có thể làm gia tăng căng thẳng Mỹ - Trung, nhất là khi có nhiều người tin rằng chiến lược nói trên của Mỹ là một phần trong nỗ lực chung nhằm kiềm chế sự trỗi dậy về kinh tế và công nghệ của Trung Quốc.

Vậy DTA hay Hiệp định Kinh tế Kỹ thuật số (DEA) là gì và tại sao các quốc gia lại muốn thiết lập?

Theo thông tin từ trang web của Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore, các DTA/DEA được coi là phương tiện nhằm tạo thuận lợi cho thương mại kỹ thuật số và kích hoạt các dòng chảy kỹ thuật số bằng cách thiết lập những quy tắc chung nhằm thúc đẩy khả năng tương tác giữa các hệ thống kỹ thuật số của các quốc gia khác nhau.

Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ hai vào năm 1998 đã công nhận sự phát triển và tầm quan trọng của thương mại điện tử trong việc tạo ra các cơ hội thương mại mới, thông qua Tuyên bố về Thương mại Điện tử Toàn cầu.

Năm 2017, các nhà lãnh đạo đã tiếp tục thông qua Lộ trình kinh tế số và Internet APEC (AIDER). Công việc vẫn đang tiếp tục.

Khi đại dịch Covid-19 bùng phát, hàng loạt biện pháp hạn chế được áp dụng, dẫn tới thương mại bị gián đoạn và các hoạt động kinh tế truyền thống bị sụt giảm nghiêm trọng. Kinh tế kỹ thuật số được coi là một trong những trụ cột giúp cho các doanh nghiệp trụ vững và nền kinh tế phát triển.

Theo Hội nghị của Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển, thị phần thương mại điện tử trong ngành thương mại bán lẻ toàn cầu đã tăng từ 14% vào năm 2019 lên 17% năm 2020.

Tuy nhiên, bên cạnh việc tạo điều kiện cho thương mại điện tử, các thỏa thuận cũng cần giải quyết những vấn đề liên quan tới bảo vệ dữ liệu, bản địa hóa dữ liệu hoặc tiết lộ mã nguồn.

Nhìn chung, nhiều sáng kiến có thể giúp giảm chi phí kinh doanh, tăng hiệu quả và nâng cao khả năng dự đoán cho các doanh nghiệp quốc tế.

Tuy nhiên, một số điều khoản khiến không ít người lo ngại việc thương mại kỹ thuật số sẽ vượt ra ngoài phạm vi tạo thuận lợi thương mại, nhất là ở khía cạnh liên quan tới đó tiềm năng phát triển cơ sở hạ tầng trong nước và các hệ sinh thái AI trong tương lai.

Ví dụ, các quy định liên quan đến nội địa hóa có sự phân nhánh về độ hiệu quả của quản trị và hành chính theo luật trong nước.

Các DTAs được coi là công cụ giúp định hình khuôn khổ toàn cầu trong tương lai, theo đó các công nghệ mới nổi sẽ được phát triển, do đó sẽ có một cuộc chạy đua đáng kể.

Cả Mỹ và Trung Quốc đều đang theo đuổi những chiến lược riêng, và có lẽ thế giới công nghệ trong tương lai sẽ phân mảng thành các nền tảng khác nhau về ý thức hệ và đạo đức.

Những vấn đề tương tự đã từng được nêu ra trong quá trình đàm phán các Hiệp định Thương mại Tự do khác trước đó và luôn là những vấn đề đầy thách thức.

Những vấn đề này sẽ phần nào chi phối suy nghĩ của các nhà hoạch định chính sách, các nhà đàm phán khi xem xét ra quyết định xem có nên theo đuổi DTA như một công cụ để hội nhập sâu rộng với nền kinh tế toàn cầu hay không.

Malaysia là nước ủng hộ mạnh mẽ các cuộc đàm phán nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho công cuộc đàm phán thương mại điện tử chung trong WTO và đóng một vai trò quan trọng trong việc thành lập AIDER.

Theo Kế hoạch chi tiết của Malaysia đầu năm nay, việc kết hợp kinh tế kỹ thuật số vào các hiệp định thương mại quốc tế được xác định là một trong những chiến lược cần theo đuổi. Khi đó, chúng ta có thể thành lập các DTA/DEA hoặc chỉ đơn thuần là kết hợp những điều khoản liên quan đến kinh tế kỹ thuật số trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) hiện có.

Tuy nhiên, để phát triển, Malaysia cần lưu ý ít nhất bốn vấn đề chính đã được nêu bật trong báo cáo IDEAS 2019 về thương mại kỹ thuật số, gồm: (1) quyền riêng tư của dữ liệu; (2) an ninh quốc gia; (3) tác động đến nền kinh tế trong nước; và, (4) tác động đến các nguồn tài chính, ví dụ: thuế hải quan.

Nhìn chung, các lập luận đã nêu phần nào nói lên tầm quan trọng của nền kinh tế kỹ thuật số đối với các quốc gia như Malaysia và mối quan tâm của họ. Nền kinh tế kỹ thuật số có thể mang lại cơ hội lớn, nhưng đồng thời cũng phải chịu sự tác động của cạnh tranh không đồng đều.

Đối với các quốc gia có khu vực DNVVN khá lớn thì điều này khó mà chấp nhận được nếu chọn kinh tế kỹ thuật số như một công cụ để đạt được sự phát triển kinh tế xã hội và khuyến khích nền kinh tế toàn diện hơn.

Ngoài ra, các quốc gia cũng thường không muốn bị phụ thuộc vào thị trường nước khác do cam kết ràng buộc bởi các FTA truyền thống về hàng hóa và dịch vụ.

Tóm lại, các DTAs sẽ tiếp tục được nhiều bên cân nhắc. Tuy nhiên, việc thiết lập các nhóm DTAs như thế nào sẽ không chỉ đơn thuần là kết quả của địa kinh tế. Điều này tùy thuộc vào cách mỗi quốc gia nhìn nhận thế nào về nền kinh tế kỹ thuật số (tức là cơ hội hay mối đe dọa) và mức độ sẵn sàng thúc đẩy kinh tế kỹ thuật số để tạo sự phát triển kinh tế xã hội.

Ngoài ra, cũng có những dấu hiệu cho thấy việc DTA trở thành chuẩn mực mới có lẽ chỉ là vấn đề thời gian. Hiện tại, Việt Nam cũng đang hướng tới thiết lập mối quan hệ hợp tác với Singapore về lĩnh vực này.

Nguồn: NST

Từ khóa: kỹ thuật số, quyền riêng tư, công cụ, cơ hội lớn, cam kết