Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Ở Ấn Độ, Thủ tướng Narendra Modi kêu gọi tự chủ kinh tế và tăng cường các rào cản thương mại.

Trung Quốc thì áp dụng chiến lược lưu thông kép, trong đó chú trọng nhiều đến nhu cầu trong nước và giảm thiểu vai trò của thương mại.

Liên minh châu Âu cũng đạt đồng thuận về chính sách đối ngoại “quyền tự chủ chiến lược” - thừa nhận sự cần thiết phải tăng cường khả năng sản xuất trong nội khối và giảm phụ thuộc vào thương mại.

Tại Hoa Kỳ, chính quyền Biden đang theo đuổi chính sách thương mại lấy người lao động làm trung tâm, đồng thời tiếp tục duy trì nhiều hạn chế thương mại từ thời chính quyền Trump.

Sự hoài nghi về thương mại càng gia tăng khi đại dịch Covid-19 bùng phát. Các quốc gia và công ty hiện đang tích cực tìm cách giảm thiểu rủi ro thương mại thông qua việc đưa sản xuất về lại trong nước và hạn chế giao thương.

Mặc dù diễn biến kinh tế toàn cầu thay đổi theo chiều hướng bất lợi nhưng thương mại đã tăng trưởng một cách đáng ngạc nhiên.

Do hậu quả của đại dịch và chủ nghĩa bảo hộ đang gia tăng, tháng 6/2019 Tổ chức Thương mại Thế giới đã ước tính thương mại toàn cầu có thể giảm tới 32% vào năm 2020. Tuy nhiên, mức giảm thực tế chỉ vào khoảng 5%. Xét trên bình diện kinh tế vĩ mô, tổng cầu bị suy giảm do GDP toàn cầu giảm 3,8%, còn thương mại vẫn tăng trưởng.

Tất nhiên, đối với một số quốc gia thì hoạt động thương mại vẫn giảm khá nặng. Xuất khẩu Nhật Bản năm 2020 giảm xuống mức thấp nhất trong 11 năm qua và xuất khẩu của Đức giảm 9,3%.

Với diễn biến trên thì lý do nào giải thích khả năng thương mại quốc tế phục hồi đáng ngạc nhiên như vậy?

Hàng rào thuế quan và phi thuế quan song phương đang gia tăng. Chúng có hiệu quả trong việc giảm nhập khẩu từ quốc gia mục tiêu. Nhưng trong nhiều trường hợp, tác dụng tổng thể của các hạn chế trên là chuyển hướng thương mại thay vì chặn đứng.

Cụ thể, Trung Quốc đã gia tăng đáng kể các hạn chế thương mại đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Úc. Ban đầu điều này tạo ra sự gián đoạn, nhưng các nhà xuất khẩu của Úc đã lập tức điều chỉnh. Sản phẩm bông của Úc đã không còn xuất hiện nhiều tại thị trường Trung Quốc mà thay vào đó là các quốc gia Đông Nam Á. Các lô hàng lúa mạch trước đây thường được vận chuyển đến Trung Quốc cũng đang được chuyển sang Ả Rập Xê Út.

Ở phía bên kia phương trình, các nhà nhập khẩu lúa mạch Trung Quốc không bị chao đảo do mất nguồn cung từ Úc, mà thay vào đó Argentina đã vào cuộc để lấp đầy khoảng trống. Xuất khẩu lúa mạch của Argentina sang Trung Quốc đã tăng đáng kể đến mức nông dân Argentina có kế hoạch mở rộng công suất thêm 28% để đáp ứng nhu cầu mới.

Đối với mặt hàng than, xuất khẩu than của Mỹ sang Trung Quốc tăng vọt và đang làm căng năng lực của các công ty Mỹ để đáp ứng nhu cầu.

Các hạn chế thương mại làm đóng cánh cửa này nhưng lại mở ra một cánh cửa khác.

Mặc dù thương mại vẫn tiếp tục diễn ra, nhưng nó sẽ kém hiệu quả hơn.

Thứ nhất, các nhà nhập khẩu đang bị buộc phải mua sản phẩm từ các nhà cung cấp mà họ sẽ không chọn nếu không có các hạn chế thương mại.

Thứ hai, không phải lúc nào các nhà xuất khẩu cũng tìm được thị trường mới một cách nhanh chóng. Ví dụ: Các nhà xuất khẩu rượu vang Úc vẫn đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm thị trường mới thay thế Trung Quốc.

Các mô hình thương mại mới tạo ra do sức ép của các rào cản có thể làm gia tăng sự phân tách và căng thẳng quan hệ thương mại toàn cầu. Các hạn chế thương mại được đưa ra còn liên quan đến các tính toán về địa chính trị, các vấn đề nhân quyền và môi trường. Điều này có thể thúc đẩy sự hình thành các khối thương mại chính thức hoặc không chính thức giữa các đối tác có chung quan điểm về hệ tư tưởng, xã hội và địa chính trị.

Tại thời điểm này, vẫn chưa rõ liệu một kịch bản như vậy có được hiện thực hóa hay không. Vì vẫn có rất nhiều trường hợp tiếp tục giao thương bất chấp căng thẳng đang gia tăng và sự khác biệt trong hệ tư tưởng.

Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung vẫn chưa lắng xuống, Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden đang thiết lập mối quan hệ kinh tế song phương trong khuôn khổ giữa chủ nghĩa dân chủ và chủ nghĩa độc tài.

Ngoại trừ các lĩnh vực công nghệ nhạy cảm, thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn không bị lệch nhịp, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ vẫn đang tăng đáng kể.

Mỹ không phải là ví dụ duy nhất về trường hợp thương mại có khởi sắc bất chấp quan hệ căng thẳng. EU đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Trung Quốc và nghiêm khắc chỉ trích các điều kiện lao động ở Tân Cương, thậm chí EU đã bỏ qua việc xem xét Hiệp định Toàn diện về Đầu tư Trung – Âu. Bất chấp các lệnh trừng phạt và hành động trên, nhập khẩu của EU từ Tân Cương vẫn tăng vọt.

Trung Quốc đã cho thấy họ có thể tham gia vào một cuộc chiến ngôn từ mà vẫn không làm ảnh hưởng nhiều đến thương mại.

Australia đã phải đối mặt với một loạt các tố cáo gay gắt từ Trung Quốc về lập trường của nước này liên quan đến các vấn đề Biển Đông và nguồn gốc của Covid-19.

Tuy nhiên, sức mạnh của Trung Quốc dường như bị cũng hạn chế bởi kinh tế. Khi không thể dễ dàng tìm thấy nguồn cung từ nơi khác, xuất khẩu sắt của Australia sang Trung Quốc chỉ giảm nhẹ vào năm 2020 so với năm kỷ lục 2019.

Bất chấp thay đổi về chính sách thương mại, sự gia tăng của chủ nghĩa bảo hộ, các hạn chế đo Chính phủ ban hành, doanh nghiệp và người tiêu dùng vẫn tiếp tục duy trì hoạt động của mình.

Một cách én không làm nên mùa xuân. Chưa có quốc gia nào đạt hiệu quả cao nhất nếu thực hiện bế quan toả cảng. Vì vậy thương mại xuyên biên giới sẽ tiếp tục diễn ra một cách mạnh mẽ.

Điều quan trọng là chân dung thương mại thế giới sẽ đổi khác khi các mối quan hệ thương mại ngày càng trở nên khó khăn hơn. Nhiều hoạt động thương mại có thể được tiến hành trên cơ sở “sự thay thế tốt nhất” và giữa các đối tác phù hợp hơn là sự khác nhau về các quan điểm triết học hay địa chiến lược.

Nguồn: South China Morning Post

Từ khoá: Thương mại toàn cầu, xuất nhập khẩu, tăng tưởng, quan hệ quốc tế, chính sách đối ngoại.