Thỏa thuận thương mại kỹ thuật số do Mỹ hậu thuẫn làm nóng lên mâu thuẫn mới với Trung Quốc

Sáng kiến của Mỹ về một hiệp định thương mại kỹ thuật số nhằm thắt chặt mối quan hệ với các nền kinh tế châu Á sẽ khó có được kết quả tốt đẹp khi một số quốc gia trong khu vực lo ngại việc này sẽ dẫn đến tình thế đối đầu với Trung Quốc, quốc gia vốn coi thỏa thuận này là một nỗ lực nhằm kiềm chế họ.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã úp mở chỉ trích sáng kiến của chính quyền Tổng thống Biden trong hội nghị thượng đỉnh khu vực vào tháng trước.

“Các quốc gia nên tạo ra một môi trường kinh doanh kỹ thuật số cởi mở, công bằng và không phân biệt đối xử”, ông Tập nói trong một bài phát biểu được ghi âm trước tại hội nghị thượng đỉnh trực tuyến của các nhà lãnh đạo từ Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) gồm 21 thành viên vào ngày 16 tháng 7. Ông Tập cũng nói rằng “Đối đầu và gây chia rẽ sẽ chỉ dẫn đến ngõ cụt”.

Đề xuất của Washington bao gồm Nhật Bản, Hàn Quốc và các quốc gia từ Châu Đại Dương và Đông Nam Á sẽ tham gia vào một hiệp định nhằm đảm bảo sự tự do trao đổi thông tin kỹ thuật số. Đáng chú ý, Trung Quốc bị loại khỏi danh sách này.

Ngày 13/7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Triệu Lập Kiên đã gọi ý tưởng này là một “âm mưu nhằm chống lại Trung Quốc, ngăn cản sự phát triển của nước này và cản trở sự phát triển chung của các nước trong khu vực”. Ông Triệu nói rằng một kế hoạch như vậy “chắc chắn sẽ thất bại”.

Nhiều người đã mong đợi Tổng thống Mỹ Joe Biden giải thích đề xuất này tại hội nghị thượng đỉnh của các nhà lãnh đạo APEC, nhưng ông ấy đã không đề cập rõ ràng đến bất kỳ thỏa thuận nào.

Sáng kiến của Mỹ mang theo mục tiêu kinh tế và chính trị.

Mục tiêu kinh tế là phát triển các quy tắc trong lĩnh vực kỹ thuật số như luồng dữ liệu xuyên biên giới, bảo vệ quyền riêng tư và sử dụng trí tuệ nhân tạo. Vì quá trình đổi mới sáng tạo đã tạo ra khối lượng dữ liệu và nội dung trao đổi lớn hơn bao giờ hết, thỏa thuận này sẽ tạo ra nền tảng cho một không gian kỹ thuật số cho phép các công ty hoạt động thuận lợi hơn.

Các quy tắc tương tự cũng đã có trong Hiệp định Thương mại Kỹ thuật số Mỹ - Nhật Bản, có hiệu lực từ năm 2020 và trong một thỏa thuận được ký kết bởi Singapore, New Zealand và Chile vào năm ngoái. Các quan chức thương mại cho biết, chính quyền Tổng thống Biden xem những hiệp định này là hình mẫu cho các hiệp định mới, sẽ thu hút sự tham gia của nhiều quốc gia hơn và cuối cùng là biến thành một khu vực kinh tế thịnh vượng được xây dựng dựa trên luồng thông tin tự do.

Ý tưởng này cũng phục vụ mục tiêu chính trị của Mỹ là tập hợp các quốc gia có cùng chí hướng đứng lên chống lại Trung Quốc. Một thỏa thuận về tự do thương mại kỹ thuật số đương nhiên sẽ cô lập Trung Quốc, nơi mà nhà nước kiểm soát dữ liệu nhiều hơn và sẽ đóng vai trò là chất xúc tác cho sự thống nhất giữa các nền kinh tế tự do.

Không giống như người tiền nhiệm Donald Trump vốn ủng hộ hành động đơn phương, Tổng thống Biden đã nhấn mạnh việc hợp tác với các nước có cùng chí hướng. Chiến thuật của chính quyền Tổng thống Biden trong việc triển khai các khuôn khổ hợp tác đa phương nhằm chống lại Trung Quốc được biểu trưng bằng Đối thoại Tứ giác An ninh bao gồm Nhật Bản, Mỹ, Úc và Ấn Độ. Một hiệp định thương mại kỹ thuật số trên diện rộng cũng phù hợp với chiến thuật này.

Mỹ đã chuyển hướng một phần sang lĩnh vực kỹ thuật số vì vấp phải sự phản đối trong nước đối với các hiệp định thương mại truyền thống tập trung vào hàng hóa. Sự thất vọng của giới cổ cồn xanh cùng với sự suy giảm của các ngành sản xuất Mỹ đã tạo cơ sở cho quyết định rút khỏi hiệp định thương mại Đối tác xuyên Thái Bình Dương của ông Trump. Không có Mỹ, thỏa thuận đó đã trở thành Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) giữa 11 quốc gia còn lại.

Đối mặt với sự hoài nghi tương tự vào các chính sách ủng hộ doanh nghiệp, Tổng thống Biden đã bắt tay vào một “chính sách đối ngoại cho tầng lớp trung lưu”. Việc quay lại tham gia thỏa thuận thương mại Thái Bình Dương sẽ có nguy cơ gây ra phản ứng dữ dội từ công chúng Mỹ.

Nhưng việc kiềm hãm sự trỗi dậy của Trung Quốc đòi hỏi Mỹ và các quốc gia châu Á phải nhanh chóng thể hiện một mặt trận thống nhất.

Một hiệp định thương mại kỹ thuật số, chủ yếu gồm lĩnh vực dịch vụ, có thể đáp ứng mục tiêu này; đồng thời tránh những phản ứng dữ dội từ ngành sản xuất. Với một thỏa thuận như vậy, chính quyền Tổng thống Biden cũng có thể nhấn mạnh lợi ích của việc trợ giúp các doanh nghiệp nhỏ hơn thông qua các kênh mới như bán hàng trực tuyến - một động thái sẽ có lợi cho thường dân Mỹ.

Trong một sự kiện trực tuyến gần đây, ông Kurt Campbell, điều phối viên của Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương cho biết, Mỹ sẽ bắt đầu những hành động mà sẽ ảnh hưởng có lợi cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Hoa Kỳ và những tầng lớp lao động.

Việc Washington có thể đưa các quốc gia khác vào cuộc chiến này ở mức độ nào thì vẫn còn phải xem lại. Những quốc gia theo chân Mỹ nên lường trước sức ép đến từ Trung Quốc.

“Nhật Bản và Úc sẽ tích cực hỗ trợ, nhưng Hàn Quốc và các nước Đông Nam Á có thể sẽ có thái độ hoài nghi, do dự”, một quan chức thương mại Nhật Bản cho biết.

Việc đưa các quốc gia vào thế phải đưa ra lựa chọn cuối cùng là Trung Quốc hoặc Mỹ có thể làm mất đi sức mạnh gắn kết của thỏa thuận.

Chính quyền Tổng thống Biden cũng phải đối mặt với những thách thức trong nước. Các ngành dịch vụ chiếm hơn 30% giá trị xuất khẩu của Mỹ. Nhưng phần lớn giá trị này bắt nguồn từ các lĩnh vực như phim ảnh và âm nhạc, cũng như các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh. Khó có thể thấy được lợi ích đối với giới công nhân cổ cồn xanh và những thường dân Mỹ khi mở rộng hoạt động thương mại này.

Các công ty công nghệ khổng lồ của Mỹ, vốn đang hướng đến các thị trường đầy hứa hẹn của châu Á thì khao khát có được một thỏa thuận. Đề xuất về thỏa thuận có thể mất đi sự ủng hộ nếu nó được cho là chỉ ủng hộ cho các doanh nghiệp lớn.

Một số nhà quan sát mô tả những căng thẳng trong chính quyền Tổng thống Biden. Các quan chức chủ chốt trong Bộ Ngoại giao và Hội đồng An ninh Quốc gia quan tâm đến việc chủ động giữ Trung Quốc trong tầm kiểm soát, trong khi những người ở Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ thì muốn xem xét phản ứng của dư luận và Quốc hội.

Các cuộc tranh luận dự kiến sẽ diễn ra tại hội nghị cấp cao APEC vào mùa thu sắp tới.

Nguồn: Asia Nikkei

Từ khoá: thoả thuận, kỹ thuật số, dịch vụ, lợi ích, sức mạnh gắn kết, APEC, mở rộng hoạt động