Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tại hội nghị thượng đỉnh G7 được tổ chức vào tháng 6 ở Cornwall, các đại biểu tham gia nhận thấy sự cần thiết của việc bảo vệ và hiện đại hóa hệ thống giao thương đa phương dựa trên luật lệ, đồng thời ủng hộ lời kêu gọi cải cách một cách nhanh chóng và toàn diện hệ thống thương mại hiện tại. Đại biểu các nước cho rằng hệ thống quy định hiện hữu đã lỗi thời và cấu trúc giao thương toàn cầu cần phải cải cách.

Nhấn mạnh những vấn đề đang tồn tại trong hệ thống giải quyết tranh chấp của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Hoa Kỳ bắt đầu quá trình ngăn trở việc bổ nhiệm mới ứng viên thẩm phán Cơ quan phúc thẩm WTO vào năm 2016. Sự ngăn trở vẫn tiếp diễn đến hiện tại. Vấn đề minh bạch tại WTO cũng là điểm hạn chế trong bối cảnh nhiều quốc gia thường xuyên ngó lơ nghĩa vụ báo cáo tình hình thương mại và lạm dụng quy định về Đối xử đặc biệt và khác biệt. Bên cạnh đó, WTO cũng trở thành đối tượng công kích về sự thiếu khả năng kiểm soát hoạt động trợ cấp, sở hữu nhà nước và can thiệp thị trường tại từng quốc gia. Sự khiếm khuyết của WTO cũng như những cơ chế khác đã gây suy yếu niềm tin của cộng đồng quốc tế vào Tổ chức thương mại lớn nhất hành tinh.

Tuy nhiên, hệ thống giao thương toàn cầu thường xuyên bị bỏ quên với tư cách công cụ phù hợp nhằm giải quyết những vấn đề chung của cộng đồng quốc tế như dịch COVID-19, biến đổi khí hậu, và kinh tế số. Hạn chế giao thương đối với một số sản phẩm phục vụ lĩnh vực y tế và cung ứng vắc-xin đang gây ảnh hưởng đến sự sống của loài người. Trong khi đó, những kiếm soát áp đặt lên những mặt hàng thân thiện với môi trường như tuốc-bin gió và tấm năng lượng mặt trời đang khiến quá trình giảm phát thải toàn cầu trở nên trắc trở hơn. Sự thiếu nhất quán trong hệ thống pháp luật điều chỉnh giao dịch điện tử xuyên biên giới cũng góp phần cản trở cạnh tranh, năng suất cùng sự sáng tạo của một trong những lĩnh vực kinh tế có mức tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Những vấn đề và thiếu sót trong hệ thống quy định thương mại như vừa nêu cần được giải quyết thông qua quá trình tăng cường tính hiệu quả của hệ thống giao thương hiện hữu cùng việc thúc đẩy xây dựng quy tắc nền tảng. Nhiệm vụ chính hiện nay chính là tập trung vào thiết lập một chiến lược cải cách WTO cũng như đồng thuận về cách thức nhằm khôi phục niềm tin vào cơ chế thương mại hiện tại. Duy trì các chức năng chính bên cạnh việc đảm bảo WTO có thể thực thi hiệu quả hệ thống quy tắc đa phương cần được xem là trọng tâm. Bên cạnh đó, hiện đại hóa cơ chế vận hành của WTO cũng nên nhận được sự chú ý đúng mức.

G7 không thể một mình tạo ra đòn bẩy cần thiết cho những cải cách sâu rộng. Trách nhiệm này cần được chuyển giao lại cho nhóm G20, cụ thể là tại cuộc gặp tới đây của nhóm tại Indonesia vào năm 2022. Lợi ích của Indonesia cùng các quốc gia châu Á khác sẽ là nhân tố chủ đạo đối với bất kỳ cải cách nào được đề xuất tại WTO.

Indonesia đã thể hiện sự sẵn sang dẫn dắt các thành viên khác trong WTO hướng đến một giải pháp nhằm cải cách hệ thống thương mại quốc tế trước thềm cuộc gặp cấp cao tại Osaka. Vào thời điểm thế giới dần thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế - do sự bùng phát của đại dịch COVID-19, nhiều nước thuộc khu vực châu Á-Thái Bình Dương hiểu rằng hoạt động thương mại mở và dựa trên luật lệ sẽ là nhân tố chủ đạo dẫn dắt sự phục hồi toàn cầu và bảo đảm an ninh quốc tế.

Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) – được dẫn dắt bởi các quốc gia thành viên ASEAN, bao gồm Indonesia, là chỉ dấu cho thấy cam kết của khu vực về sự hợp tác kinh tế một cách bao trùm và rộng mở. Việc thông qua thỏa thuận trong bối cảnh sự bùng phát của đại dịch cho thấy sự nhận thức của những quốc gia thành viên về tầm quan trọng của hoạt động hợp tác giao thương nhằm vươt qua những khó khăn do đai dịch gây nên. RCEP đóng vai trò là biểu tượng quan trọng của chủ nghĩa đa phương – theo đó các điều khoản trong hiệp định không đòi hỏi các nước thành viên hiện hữu đồng thuận thông qua các hiệp định WTO và luôn rộng cửa tiếp nhận những thành viên mới

Chính quyền Tổng thống Biden đang giữ thái độ vững vàng trong tranh cãi với các đối tác thương mại, đặc biệt là với Trung Quốc. Tuy nhiên, vị chủ nhân mới của Nhà Trắng cũng hứa hẹn sẽ tôn trọng chủ nghĩa đa phương, cũng như thể hiện mong muốn rõ ràng đối với tiến trình cải cách thương mại tại khối G7. Chính quyền hiện tại cam kết làm việc với cộng đồng quốc tế nhằm vạch ra định hướng cải cách hệ thống giao thương quốc tế.

Các quốc gia thuộc châu Á-Thái Bình Dương có nhu cầu và mong muốn dẫn dắt tiến trình tái định hình hệ thống thương mại toàn cầu. 15 nước thành viên RCEP, trong đó hiện diện 5 quốc gia thuộc khối G20 chiếm đến 30% GDP và hoạt động giao thương thế giới. Khu vực thương mại đã nêu đang trở thành trung tâm kinh tế của cả hành tinh trên nền tảng sự kết nối liên lục địa với bệ đỡ là quy tắc thương mại đa phương và tự do kinh tế. Có thể nói Á châu chính là nơi khởi nguồn cho những giải pháp sáng tạo đối với các vấn đề thương mại quốc tế.

Đàm phán đang diễn ra rộng khắp khu vực châu Á-Thái Bình Dương nhằm loại bỏ những hạn chế thương mại đang áp lên mặt hàng vắc-xin và những sản phẩm y tế khác. Cắt giảm thuế cấp độ khu vực áp dụng đối với 54 dòng hàng hóa thân thiện với môi trường đã được triển khai thực hiện giữa các quốc gia thuộc nhóm APEC vào năm 2016. Châu Á cũng chứng kiến hàng loạt thỏa thuận được ký kết nhằm thiết lập quy tắc chung về vấn đề nền kinh tế số tương tự như hiệp định giữa Singapore, Úc và New Zealand.

Tận dụng những kết quả bước đầu đã nêu, nhóm công tác về cải cách hệ thống thương mại của G20 có thể hình thành chiến lược giải quyết những vấn đề về cấu trúc và thể chế liên quan đến hệ thống thương mại hiện hữu. Nhóm công tác cần phải đặt trọng tâm phát triển một chiến lược cải cách phù hợp với mong muốn của nhóm G20 đi kèm với việc tăng số thành viên WTO. Thiết lập và dẫn dắt nhóm công tác G20 là chỉ dấu cho thấy cam kết mạnh mẽ của các nền kinh tế châu Á đến những vấn đề như sự kém bền vững của cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế, hay yêu cầu về tính minh bạch thiếu ràng buộc. Nhóm công tác đẫ nêu cũng được mong đợi sẽ vạch ra đường hướng cho việc giải quyết những thách thức mang tính xuyên lục địa như đảm bảo chuỗi cung ứng sản phẩm y tế, giao thương hàng hóa thân thiện với môi trường hay thương mại điện tử xuyên quốc gia.

Bên canh đó, nhóm công tác G29 có thể giúp xây dựng chương trình nghị sự cho quá trình cải cách, cũng như huy động nguồn lực thực hiện những cam kết chung về giao thương quốc tế. Ngoài nhóm cũng cần phân tích cấu trúc kinh tế tai từng quốc gia nhằm tìm hiểu rõ hơn mong muốn và khả năng đáp ứng của chính phủ mỗi nước đối với quá trình tái cấu trúc giao thương liên quốc gia. Sự khác biệt giữa các nước chính là trở ngại tiếp theo mà nhóm công tác cần vượt qua. Có thể nói, theo đuổi cách tiếp cận chung chính là chiến lược quốc tế của nhóm G20 sau thời điểm cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng phát vào năm 2008.

Trong bối cảnh cuộc gặp của khối G20 đã được lên lịch vào năm 2022, Indonesia sẽ có vị thế thuận lợi để lãnh đạo nhóm công tác về cải cách thương mại với tư cách một nền kinh tế lớn có lợi ích kết nối chặt chẽ với chương trình nghị sự giao thương quốc tế và giữ vị trí cân bằng trước các thế lực địa chính trị tại khu vực. Sáng kiến về nhóm công tác có thể tác nhân thu hút sự ủng hộ từ các thành viên khác của G20.

Các quốc gia và khối liên kết tại châu Á Thái Bình Dương cần tiếp tục hướng về tương lai và tìm kiếm những giải pháp khả thi nhằm dẫn dắt hệ thống thương mại tiếp tục phát triển bên vững

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Thương mại, Indonesia, châu Á, G20.