Sáng kiến B3W của G7: Đối thủ với BRI của Trung Quốc?

G7 B3W BRI

Là đối thủ của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc, sáng kiến “Xây dựng lại thế giới tốt đẹp hơn” (B3W) của G7 sẽ phải đối mặt với những thách thức đáng kể. Tuy nhiên, nếu bổ sung cho nhau, cả B3W và BRI cùng có thể giúp xây dựng một thế giới liên kết hơn và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong thời kỳ hậu COVID-19.

Vào ngày 12 tháng 6 năm 2021, các nhà lãnh đạo G7 đã khởi động một sáng kiến cơ sở hạ tầng toàn cầu mang tên “Xây dựng lại thế giới tốt đẹp hơn” (B3W). Theo thông cáo của chính phủ Hoa Kỳ về sự kiện này, B3W sẽ là “một quan hệ đối tác cơ sở hạ tầng minh bạch, dựa trên giá trị, tiêu chuẩn cao và được dẫn dắt bởi các nền dân chủ lớn” để “cùng nhau tạo xúc tác cho hàng trăm tỷ đô la vốn đầu tư chảy vào cơ sở hạ tầng của các nước có thu nhập trung bình và thấp”.

Thông qua B3W, G7 và các đối tác cùng chí hướng khác sẽ “phối hợp trong huy động vốn từ khu vực tư nhân vào 4 lĩnh vực trọng tâm - khí hậu, y tế và an ninh y tế, công nghệ kỹ thuật số, công bằng giới và bình đẳng”. Tuy nhiên, các nội dung chi tiết của B3W bao gồm mức tài trợ mà các nước đang phát triển có thể mong đợi nhận được vẫn chưa được công bố. Do sự cạnh tranh và đối đầu ngày càng cao giữa Mỹ và Trung Quốc, các nhà phân tích đã giải thích B3W là một sáng kiến đối nghịch với Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc.

Tiến độ của BRI: Những bước tiến của Con đường Tơ lụa?

BRI được đưa ra vào năm 2013 với tư cách là sáng kiến chính sách kinh tế và đối ngoại của Trung Quốc nhằm cải thiện kết nối, hợp tác khu vực và phát triển kinh tế trên quy mô xuyên lục địa. Hiện nay, sáng kiến này thu hút hơn hơn 140 quốc gia và tổ chức quốc tế tham gia.

Theo cơ sở dữ liệu của Refinitiv, tính đến giữa năm 2019, BRI gồm có khoảng 2631 dự án trị giá 3,7 nghìn tỷ USD. Do hậu quả của đại dịch, khi các nước đóng cửa biên giới và áp dụng phong tỏa, số lượng các dự án BRI cũng bắt đầu giảm dần.

Vào tháng 6 năm ngoái, Bộ Ngoại giao Trung Quốc thông báo rằng 30 - 40% dự án BRI đã bị “ảnh hưởng phần nào” bởi đại dịch, trong khi 20% dự án khác bị “ảnh hưởng nghiêm trọng”. Những hạn chế đối với sự di chuyển của người lao động và vật tư xây dựng của Trung Quốc được coi là những lý do chính khiến dự án bị đình trệ hoặc chậm lại ở Pakistan, Campuchia và Indonesia.

Có một số suy đoán về tính bền vững của BRI. Nhưng những tin đồn về sự sụp đổ của BRI đã được chứng minh là phóng đại quá mức. Trung Quốc đang dần tiến vào các lĩnh vực ưu tiên mới là tăng trưởng bền vững và bao trùm (Con đường Tơ lụa xanh), viện trợ và hợp tác y tế (Con đường Tơ lụa Y tế) và cơ sở hạ tầng viễn thông và kỹ thuật số (Con đường Tơ lụa Kỹ thuật số).

B3W và BRI dưới góc độ là đối thủ của nhau

Nếu B3W trở thành đối thủ của BRI, như hầu hết mọi người mong đợi, sáng kiến này sẽ phải đối mặt với một số thách thức quan trọng.

• Thứ nhất, không phải tất cả các đồng minh của Hoa Kỳ đều nhiệt tình với B3W. Trong khi Vương quốc Anh tiếp tục ủng hộ Mỹ, những thách thức lại xuất hiện từ phía Liên minh châu Âu và Đức, nơi Trung Quốc được coi là một đối tác thương mại và đầu tư quan trọng. Sự tham gia đồng thời của Ý vào G7 và BRI cũng làm phức tạp thêm sự ủng hộ chung dành cho B3W.

• Thứ hai, hầu hết các khoản đầu tư của B3W sẽ đến từ khu vực tư nhân, mà tư nhân thì thường sẽ mong muốn có được lợi nhuận từ các dự án cơ sở hạ tầng. Vì vậy, các dự án đầu tư trong B3W sẽ khó mà cạnh tranh với các khoản đầu tư trong BRI – vốn do nhà nước tài trợ và hậu thuẫn.

• Thứ ba, dự trữ ngoại hối của Trung Quốc ở mức khoảng 3,2 nghìn tỷ USD và một phần lý do khiến họ đầu tư vào các dự án BRI là để tìm kiếm lợi nhuận cao hơn thay vì chỉ đơn giản là nắm giữ các trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ với lợi suất thấp. Các nước G7 không ở trong tình huống tương tự.

• Thứ tư, Trung Quốc, chứ không phải các nước G7, mới là nước có lợi thế so sánh tương đối trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng vật chất. Kỹ năng phát triển cơ sở hạ tầng tổng thể và quản lý dự án bao gồm kiểm soát chi phí ở Trung Quốc thì tốt hơn so với ở các nước G7. Nhân công xây dựng và vật liệu ở Trung Quốc cũng rẻ hơn.

Trung Quốc có một số dự án cơ sở hạ tầng tốt nhất trên thế giới bao gồm tàu tốc hành nhanh nhất thế giới và cây cầu trên biển dài nhất thế giới. Hệ thống đường cao tốc liên bang của Mỹ với tổng chiều dài 77.960 km đã mất 36 năm để hoàn thành. Trong khi đó, Trung Quốc đã hoàn thành Hệ thống Đường cao tốc Quốc gia với chiều dài gần gấp đôi chỉ trong vòng có 29 năm.

B3W và BRI dưới lăng kính là 2 sáng kiến bổ sung cho nhau

B3W cũng có thể bổ sung cho BRI theo một số cách:

• Thứ nhất: trọng tâm theo ngành: Mặc dù đang thay đổi ở một mức độ nào đó, BRI chủ yếu tập trung vào cơ sở hạ tầng “cứng” truyền thống: Cảng, đường bộ, đập, đường sắt, nhà máy điện và cơ sở viễn thông. Trong khi đó, B3W tập trung vào cơ sở hạ tầng “mềm hơn”, cụ thể là khí hậu, y tế và an ninh sức khỏe, công nghệ kỹ thuật số, công bằng và bình đẳng giới.

Trong suốt hai thập kỷ qua, Trung Quốc đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng vật chất ở cả trong nước và nước ngoài. Các dự án ở khu vực “mềm” sẽ được hưởng lợi từ những nỗ lực của Tổng thống Biden nhằm thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng xã hội tại quê nhà.

• Thứ hai, phương thức tài trợ: BRI chủ yếu dựa vào các khoản vay và đầu tư song phương từ các ngân hàng chính sách và thương mại quốc doanh như Ngân hàng Phát triển Trung Quốc, Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc và Quỹ Con đường Tơ lụa. Cho đến nay, Trung Quốc đã có những thành công rất hạn chế trong việc huy động nguồn vốn tư nhân.

B3W có kế hoạch sử dụng các khoản vay song phương và đa phương và vốn của khu vực tư nhân để huy động hàng trăm tỷ đô la đầu tư cho các dự án cơ sở hạ tầng. Ở cấp độ song phương và đa phương, B3W có kế hoạch sử dụng tài trợ từ Hợp tác Tài chính Phát triển, USAID, EXIM, Tổ chức Hợp tác Thách thức Thiên niên kỷ và Cơ quan Thương mại và Phát triển Hoa Kỳ.

Do chu kỳ đầu tư dài và lợi nhuận từ các dự án thấp, các nhà tài chính tư nhân có xu hướng tránh xa các dự án cơ sở hạ tầng. Thành công của B3W trong lĩnh vực này sẽ hữu ích cho BRI.

• Thứ ba, bổ sung nguồn lực: Theo báo cáo của Ngân hàng Phát triển Châu Á, riêng Châu Á phải đối mặt với nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng trị giá 26 nghìn tỷ USD cho đến năm 2030 chủ yếu trong lĩnh vực điện và giao thông. Nhu cầu vốn cho cơ sở hạ tầng dự kiến sẽ rất lớn. Do đó, sẽ có chỗ cho cả B3W và BRI tham gia.

Mối quan hệ căng thẳng Mỹ-Trung

Tóm lại, nếu B3W trở thành đối thủ của BRI, nó sẽ phải đối mặt với một số thách thức lớn. Tuy nhiên, là một bổ sung cho BRI, B3W và BRI có thể thúc đẩy và đóng góp đáng kể vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng toàn cầu “tiêu chuẩn cao” và do đó, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở thế giới sau COVID-19.

Trung Quốc đã nhiều lần nhấn mạnh bản chất cởi mở và bao trùm của BRI và sự sẵn sàng hợp tác với các bên liên quan khác. Vì khái niệm B3W vẫn đang trong giai đoạn phát triển, những người thúc đẩy dự án nên phối hợp chặt chẽ với những người đồng cấp bên phía Trung Quốc để quan sát cách làm của BRI và có sự trao đổi thông tin.

Mối quan hệ đang trở nên cứng rắn giữa Mỹ và Trung Quốc khi Mỹ coi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh chiến lược chắc chắn là một hạn chế ở thời điểm hiện tại. Nhưng nhìn chung, Mỹ và Trung Quốc vẫn hội nhập chặt chẽ và phụ thuộc lẫn nhau ở nhiều cấp độ và điều này cuối cùng sẽ dẫn đến hợp tác nhiều hơn thay vì là cạnh tranh giữa hai nước.

Pradumna B. Rana là Nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Chủ nghĩa Đa phương (CMS) tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS), Đại học Công nghệ Nanyang (NTU), Singapore. Ông là đồng tác giả (với Ji Xianbai) của cuốn sách “Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc: Tác động đến châu Á và Chương trình nghị sự chính sách” (Singapore, Palgrave Macmillan, 2020).

Nguồn: RSIS

Từ khóa: sáng kiến B3W, G7, BRI của Trung Quốc