Làm thế nào để Mỹ có thể đối đầu với Trung Quốc bằng một sáng kiến vành đai và con đường tốt hơn?

g726

Sáng kiến của nhóm G7 nhằm chống lại chính sách ngoại giao cơ sở hạ tầng của Bắc Kinh không thể chỉ là một kế hoạch trên giấy. Dưới đây là một số gợi ý để chính sách này trở nên hấp dẫn hơn.

Có lý do chính đáng để hoài nghi về kế hoạch của Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden về một giải pháp thay thế cho Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, một quỹ đầu tư cho cơ sở hạ tầng mà Bắc Kinh sử dụng để mở rộng tầm ảnh hưởng trên toàn cầu. Vào tháng trước, G7 đã cam kết thực hiện ý tưởng này với tên gọi “Xây dựng lại thế giới tốt đẹp hơn”, gọi tắt là B3W. Nhưng đậy chỉ mới là khởi đầu. Để thành công, nhóm bảy nước phải xây dựng một chương trình cụ thể, phát họa những loại dự án nào sẽ tài trợ, cách thức tài trợ, và chiến lược để thuyết phục các quốc gia cần vốn đăng ký tham gia.

Thật không may, những chi tiết như vậy đang bị thiếu. Chật vật với ngân sách eo hẹp do Covid-19, các nền kinh tế tiên tiến gần như còn không thể xoay sở cho các nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng cần thiết ở trong nước, huống chi nghĩ đến việc phải đầu tư cho đường xá, cầu cống và mạng viễn thông ở những ngóc ngách xa xôi trên trái đất. Thậm chí, Trung Quốc đã giảm bớt cho vay đối với các nước đang phát triển trong những năm gần đây, có thể là do áp lực phải giảm nợ công trong nước và quá nhiều khoản vay gặp khó khăn ở nước ngoài. Các nước Phương Tây đã hy vọng rằng, dự án Vành đai và Con đường sẽ tự nó sụp đổ một cách hoàn toàn.

Nhưng đặt cược vào việc Trung Quốc thất bại không phải là một chiến lược. Các cường quốc phương Tây cần nhận ra rằng họ đang bước vào một thời kỳ cạnh tranh kéo dài với Trung Quốc, và điều đó đòi hỏi một cam kết mới đối với hành động toàn cầu. B3W có thể là một phần quan trọng trong chương trình nghị này. Đây không chỉ là một cách thông minh để đối đầu với sức mạnh đang lên của Trung Quốc – vì không cần đối đầu trực tiếp - mà còn có thể giúp hệ thống kinh tế toàn cầu do Mỹ lãnh đạo chứng minh với thế giới rằng nó có thể mang lại sự thịnh vượng tốt đẹp trong tương lai.

Trung Quốc đã để ngỏ cánh cửa cho sự trỗi dậy của phương Tây. Vành đai và Con đường được quy hoạch sơ sài không phải là mô hình phát triển bền vững như Bắc Kinh tuyên bố, mà đó chỉ là một sự lãng phí tiền của đối với doanh nghiệp Trung Quốc. Trong một số trường hợp, các nước nghèo đã phải trả giá. Sáng kiến này có quá nhiều dự án sai lầm - từ đường sắt ở Ethiopia đến đường cao tốc ở Montenegro - khiến các chính phủ không thể hoàn trả các khoản vay cho Trung Quốc. Tổ chức nghiên cứu Rhodium Group tính toán rằng có tới một phần tư số tiền mà Trung Quốc cho vay nước ngoài đã phải cơ cấu lại.

Điều đó tạo cơ hội cho Biden và những nước đồng minh quảng bá B3W như một nguồn tài trợ cơ sở hạ tầng chất lượng cao, được tổ chức tốt, và hợp lý về mặt tài chính. Các nước phát triển có thể tận dụng kinh nghiệm lâu năm về thẩm định, lập kế hoạch và tài trợ các dự án cơ sở hạ tầng từ các chương trình và tổ chức của họ về cơ sở hạ tầng, chẳng hạn như ngân hàng thế giới. Các quốc gia tài trợ giàu có cũng đã thiết kế các hướng dẫn khôn ngoan mà chính phủ của các quốc gia có thu nhập thấp phải tuân theo nếu muốn tiếp cận khoản vay, để giúp họ tránh được việc tích lũy nợ không bền vững. Điều này không có nghĩa là các thể chế phương Tây là hoàn hảo. Nhưng ít nhất, họ có nhiều kinh nghiệm rút ra được từ những cuộc khủng hoảng nợ trước đây.

Tất nhiên, một dự án được thiết kế tốt hơn cũng đi kèm với các điều kiện và biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn, và đó thường được coi là một bất lợi so với Vành đai và Con đường của Trung Quốc, một dự án với các điều khoản lỏng lẻo về quyền lao động, nợ vay và các vấn đề khác. Tuy nhiên, các điều khoản chặt chẽ hơn của phương Tây vẫn có thể trở thành điểm thu hút. Một cuộc khảo sát được công bố gần đây với gần 7.000 nhân vật hàng đầu trong thế giới đang phát triển của phòng nghiên cứu AidData cho thấy, những người được hỏi ưa thích các chương trình minh bạch hơn về tài chính, bảo vệ môi trường và lao động mạnh mẽ hơn, và các biện pháp cứng rắn hơn để chống lại tình trạng hối lộ. Để thu hút những tình cảm như vậy, B3W nên được quảng bá rộng rãi đến nhiều tầng lớp ở quốc gia đi vay – như các tổ chức phi chính phủ, các nhà lập pháp và người đóng thuế nói chung - để thu hút sự ủng hộ và tăng áp lực chính trị đối với các chính phủ để đưa ra các lựa chọn tốt hơn.

Điều này cho thấy rằng thành công của B3W sẽ phụ thuộc nhiều vào hoạt động tiếp thị, cũng như quy mô tài trợ. Trên thực tế, các nước phương Tây đã tài trợ rất hào phóng. Theo dữ liệu do Trung tâm Chính sách Phát triển Toàn cầu tổng hợp, hai ngân hàng chính sách quốc doanh chính của Trung Quốc – là Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc và Ngân hàng Phát triển Trung Quốc - đã tài trợ 462 tỷ USD cho các chính phủ nước ngoài và các đơn vị thuộc sở hữu nhà nước từ năm 2008 đến năm 2019. Đây thực sự là một khoản tiền khổng lồ - nhưng vẫn ít hơn con số 5 tỷ USD – số tiền mà Ngân hàng Thế giới đã cho vay trong cùng khoảng thời gian đó.

Ngoài ra, đa dạng trong dự án tài trợ cũng sẽ rất hữu ích. Nhà Trắng dự định huy động vốn tư nhân để giảm thiểu gánh nặng cho ngân sách, vốn đang gặp căng thẳng – đây là một ý tưởng hay. Nhưng các khoản chi phát triển hiện tại cũng có thể được định hướng lại, quay sang các dự án cơ sở hạ tầng vật chất hơn. Một phân tích của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại đã đưa ra quan điểm thông minh rằng, các cường quốc phương Tây không cần phải chạy đua về quy mô với Trung Quốc, mà nên nhắm mục tiêu vào các dự án mà họ có lợi thế, chẳng hạn như công nghệ.

Biden cũng có thể làm cho chương trình trở nên hấp dẫn hơn bằng cách làm cho nó trở nên toàn diện hơn. Mặc dù các nhà quản lý dự án của Trung Quốc chia sẻ miếng bánh với người dân địa phương, Vành đai và Con đường không tuân theo các tuyên bố rộng rãi của Bắc Kinh về hợp tác quốc tế. Các công ty Trung Quốc được hưởng lợi áp đảo, đẩy các công ty còn lại vào tình huống khó khăn. B3W có thể tạo khác biệt bằng cách cởi mở nhất có thể đối với các công ty và người lao động, quốc tế và địa phương. Điều này sẽ giúp tranh thủ sự ủng hộ ở các nước đi vay, và có khả năng mang lại chuyên môn cao hơn và công nghệ hàng đầu cho các dự án.

Tính toàn diện như vậy là chìa khóa cho cuộc cạnh tranh siêu cường này. Bắc Kinh sử dụng Vành đai và Con đường như một công cụ để ràng buộc các nước đang phát triển với nền kinh tế của mình bằng cách chuyển hướng thương mại của các nước này sang Trung Quốc và sử dụng công nghệ của chính họ ở thị trường nước ngoài. Trung Quốc cũng hy vọng có thể dùng tiền để mua ảnh hưởng chính trị - và có một số dấu hiệu cho thấy nước này đã làm được điều đó. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, Imran Khan, thủ tướng Pakistan, một đối tác lớn của trung quốc trong Vành đai và Con đường, thừa nhận rằng ông không lên tiếng về vấn đề nhân quyền của Trung Quốc một phần vì Trung Quốc là một đối tác kinh tế quan trọng.

B3W có thể tái khẳng định mối quan hệ kinh tế giữa các nền dân chủ tiên tiến và thế giới đang phát triển, đồng thời giữ cho các thị trường này mở cửa cho hoạt động kinh doanh của phương Tây. Nhưng trên hết, đó sẽ là bằng chứng cho thấy Mỹ và các đồng minh có thể tiếp tục dẫn đầu theo những cách tích cực. Thay vì chỉ chỉ trích Trung Quốc và các sáng kiến của nước này là “bẫy nợ”, Washington sẽ trở nên hấp dẫn hơn khi đề xuất các giải pháp thay thế thực sự phản ánh lý tưởng của họ. Cuộc cạnh tranh toàn cầu với Trung Quốc không phải chỉ về ai là người xây dựng cảng biển hoặc lưới điện, mà còn là về hệ thống nào có thể cung cấp những gì thế giới cần - một hệ thống dựa trên các chuẩn mực quốc tế và tự do kinh doanh, hay là một hệ thống bắt nguồn từ chủ nghĩa tư bản nhà nước và các hoạt động phi tự do. Việc để cho Vành đai và Con đường trở thành một dự án không đối thủ sẽ cho thấy rằng nền kinh tế toàn cầu do Hoa Kỳ lãnh đạo không còn có thể mang lại sự thịnh vượng và tiến bộ. Và đó thực sự là một cây cầu dẫn đến hư không.

Bài viết không phản ánh quan điểm của hoinhap.org.vn

Nguồn: Bloomberg

Từ khoá: cạnh tranh, siêu cường, đối tác kinh tế, toàn cầu, đôgnf minh, Vành đai và Con đường