Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Cuối cùng, G7 đã trở lại. Một “nước Anh toàn cầu” hậu Brexit có tham vọng nâng cao vai trò lãnh đạo quốc tế, và đã hưởng ứng lời kêu gọi của Nhóm bảy nền kinh tế tiên tiến (G7) về việc cải cách các quy tắc toàn cầu. Lúc này, vai trò của Hoa Kỳ đã có phần mờ nhạt. Có thể nói, cộng đồng toàn cầu hiện thiếu vắng sự lãnh đạo và hợp tác vào thời điểm cần thiết nhất trong bối cảnh đại dịch COVID-19. Do vậy, việc G7 nhóm họp là điều đáng hoan nghênh.

Các quốc gia giàu có nhất đã cùng tập hợp tại Cornwall, cam kết tài trợ một tỷ liều vắc xin COVID-19 cho các quốc gia nghèo hơn. Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden và Thủ tướng Vương quốc Anh Boris Johnson đã nhất trí về một ‘Hiến chương Đại Tây Dương’ mới, giúp mở ra các chuyến du lịch xuyên Đại Tây Dương. Người dân Anh gọi đây là 'sự đồng thuận Cornwall'.

Tuy nhiên, có một sự thật là vai trò của G7 không còn quan trọng như trước nữa. Đó là lý do tại sao G20 được nâng lên thành cuộc họp của các nhà lãnh đạo vào năm 2008 ngay trong bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu. G7 chiếm 46% giá trị nền kinh tế toàn cầu trước COVID-19. Nếu tính thêm cả Úc, Ấn Độ, Nam Phi và Hàn Quốc thì sẽ chiếm khoảng một nửa GDP toàn cầu. Tính theo sức mua tương đương, G7 chiếm 32% nền kinh tế toàn cầu và nhỏ hơn 13 thành viên G20 còn lại.

Các nền dân chủ tự do giàu có không còn có thể độc quyền trong việc đặt ra các quy tắc toàn cầu. Mặc dù Hoa Kỳ đã thay đổi nguyên thủ, tuy nhiên, chính sách đối ngoại của nước này đối với tầng lớp trung lưu thì có vẻ vẫn giống một phiên bản ngoại giao của chính sách Nước Mỹ trên hết. Trong khi đó, Nhật Bản tích cực thúc đẩy chính sách về một ‘Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở’. Song, chính nước này đã khởi xướng một cuộc chiến tranh kinh tế mang tính chính trị hóa cao với Hàn Quốc; và cùng với Australia, Nhật Bản ngày càng trở nên hạn chế nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Khi Anh rút khỏi châu Âu, sức ảnh hưởng rõ ràng đã giảm đi, và Thành phố London vẫn có thể bị loại trừ khỏi thỏa thuận mới liên quan tới mức thuế doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu là 15%.

Cuộc họp tại Cornwall vào cuối tuần qua cho thấy sự hứa hẹn của các nước phát triển liên quan tới việc cung cấp hàng hóa công toàn cầu. Tuy nhiên, cộng đồng quốc tế vẫn cần những sự tiên phong thiết thực. Chẳng hạn, cam kết hành động mạnh mẽ hơn đối với biến đổi khí hậu là một ví dụ điển hình. Lời kêu gọi cải tổ WTO của G7 được hoan nghênh nhưng chắc chắn nhóm 7 quốc gia này không thể toàn quyền viết ra các quy tắc.

Theo thông tin ghi nhận, cuộc họp của các bộ trưởng thương mại APEC diễn ra một tuần trước đó lại ít được chú ý hơn. APEC được coi là một ví dụ về hợp tác thương mại toàn cầu, nhưng điều quan trọng là APEC nhấn mạnh cách tiếp cận khác với G7 và bao hàm lợi ích của các nước đang phát triển.

Các quy tắc thương mại toàn cầu hiện nay đã trở nên lỗi thời. Sau Vòng đàm phán Uruguay, GATT chuyển thành WTO. Tuy nhiên, có thể nói chưa có vòng đàm phán đa phương nào thành công trong WTO. WTO cần có các quy tắc dành cho thương mại dịch vụ, đầu tư và nền kinh tế kỹ thuật số, đồng thời cần có các quy tắc về trợ cấp cho ngư nghiệp, nông nghiệp và công nghiệp.

Nhiều quốc gia có nền kinh tế công nghiệp hóa tiên tiến đang đổ lỗi cho Trung Quốc về việc hệ thống thương mại hiện tại không hoạt động được. Nguyên do là các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc được hưởng những biện pháp bảo hộ cũng như trợ cấp khá lớn, dẫn tới bóp méo sự cạnh tranh. Trong khi đó, quốc gia này lại là một thị trường khổng lồ và chính sự cạnh tranh không công bằng này đã ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, sự đổ thừa này cũng không thể phủ nhận được một sự thực là hệ thống WTO đang trở nên lỗi thời. Cải cách ở Trung Quốc sẽ giúp xoa dịu sự bất mãn của các quốc gia thành viên khác, song chắc chắn sẽ không thể cứu được WTO khỏi nguy cơ sụp đổ. Các quy tắc hiện nay đã không còn đảm bảo hiệu lực thi hành kể từ khi Hoa Kỳ phủ quyết việc bổ nhiệm các thẩm phán mới vào hệ thống giải quyết tranh chấp của WTO. Bên cạnh Hoa Kỳ, Ấn Độ cũng nổi tiếng với việc thực hiện quyền phủ quyết trong các cuộc đàm phán của WTO liên quan tới những vấn đề như tạo thuận lợi thương mại.

Việc Trung Quốc gia nhập WTO vào năm 2001 đã thay đổi cơ bản quốc gia này cũng như thay đổi bối cảnh thương mại toàn cầu. Để đổi lại sự đồng thuận gia nhập, Trung Quốc phải cam kết cao hơn mức cam kết của các thành viên WTO hiện tại, thậm chí là các thành viên khác gia nhập tổ chức thương mại này trong tương lai.

Không chỉ Trung Quốc mà cả nền thương mại toàn cầu hiện đại đã phát triển vượt trội so với các quy tắc cũ. Nhiều vấn đề thuộc những lĩnh vực chưa từng được đề cập trong các quy tắc đang gây tranh cãi. Ví dụ, việc thiếu các quy tắc đầu tư đa phương làm nổi lên những vụ tranh chấp liên quan tới sự ép buộc phải chuyển giao công nghệ, ngoại giao bẫy nợ và cạnh tranh không lành mạnh.

WTO cần sự ủng hộ rộng rãi, nếu không muốn nói là đồng thuận tuyệt đối, để tiến hành cải cách và viết lại các quy tắc. G7 cần Trung Quốc và cả nửa còn lại của thế giới để cải tạo hệ thống thương mại toàn cầu.

Dự kiến, Indonesia sẽ tổ chức G20 vào năm 2022, song, vẫn chưa có bất kỳ sự chắc chắn nào về mức độ phục hồi toàn cầu từ COVID-19. Indonesia là một quốc gia đang phát triển, năng động, dân cư đa số là người Hồi giáo, đóng vai trò kinh tế quan trọng trong viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á, đồng thời là chủ tịch của Nhóm 33 quốc gia đang phát triển trong WTO.

Thỏa thuận Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) được ký kết vào cuối năm ngoái đã diễn ra tại Indonesia và chính Indonesia là người dẫn dắt, lèo lái thỏa thuận lấy ASEAN làm trung tâm này đi đến ký kết. Các cải cách và biện pháp mở cửa thị trường mà Trung Quốc đã cam kết trong RCEP đóng vai trò rất quan trọng.

Indonesia đã đưa ra sáng kiến cải cách WTO trong hội nghị thượng đỉnh G20 ở Osaka vào năm 2019. Tuy nhiên, vấn đề này lúc đó bị lu mờ trước cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung.

Trung Quốc và Indonesia không còn có thể sử dụng vị thế “quốc gia đang phát triển” để làm cớ. Hai quốc gia này cũng có thể coi là gần với quốc gia phát triển. Indonesia đã né tránh vấn đề cạnh tranh quốc tế cũng như từ chối tham gia vào quá trình xây dựng quy tắc nền kinh tế kỹ thuật số. Trung Quốc hiện cũng cần các hành động cho thấy sự mở cửa thị trường mang tính thực chất. Quy mô và sự phát triển của nước này hiện nay đóng vai trò khá quan trọng, có thể ảnh hưởng tới cả cuộc chơi.

Hai thập kỷ trước, G7 chiếm 65% nền kinh tế toàn cầu. Ngày nay, các nước còn lại đang ngày càng phát triển hơn, chiếm tới 55%. Do đó, cả G7 và các nước còn lại đều không thể duy trì một chế độ thương mại toàn cầu lệch cán cân. Tương lai của Trung Quốc với tư cách là một nền kinh tế hiện đại vẫn mang lại cho nước này những lợi thế nhất định, đóng vai trò quan trọng trong việc sửa chữa và cải thiện những lỗ hổng của hệ thống. G20 có vẻ là một cơ chế giúp thúc đẩy sự hợp tác thương mại toàn cầu với những quy tắc mới trong bối cảnh hậu COVID-19.

Nguồn: East Asia Forum - DN

Từ khoá: WTO, cạnh tranh quốc tế, lỗ hổng, quy tắc mới, lợi thế