Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các cuộc đàm phán về Khuôn khổ Tạo thuận lợi Đầu tư cho Phát triển đang diễn ra tại Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) giữa hơn 100 nước thành viên. Mục tiêu là đạt được một kết quả cụ thể trước thềm Hội nghị Bộ trưởng WTO vào tháng 11 tới tại Geneva.

Quá trình đàm phán đang đạt được tiến bộ hết sức ấn tượng. Ý tưởng này được đưa ra vào năm 2015 bởi các chuyên gia trong Nhóm Đặc trách Chính sách Đầu tư E15 – một nhóm thành lập bởi Trung tâm Quốc tế về Thương mại và Phát triển Bền vững và Diễn đàn Kinh tế Thế giới. Từ đó, ý tưởng này được đưa ra bàn bạc tại WTO. Sau một vài năm thảo luận trù bị, các cuộc đàm phán chính thức đã bắt đầu vào tháng 9 năm 2020. Nội dung hiện đang được đem ra đàm phán là một văn kiện hợp nhất được chuẩn bị bởi Chủ tọa là Đại sứ Chile Mathias Francke vào tháng 4 năm 2021.

Các nước đang phát triển là người đang thúc đẩy các cuộc đàm phán. Họ biết rằng đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có thể đóng góp quan trọng cho sự phát triển và sẽ phải đóng một vai trò quan trọng trong việc phục hồi các nền kinh tế sau cuộc khủng hoảng COVID-19.

Mục đích là đạt được một hiệp định đa phương có tính ràng buộc để tạo điều kiện cho dòng vốn FDI chảy vào lĩnh vực phát triển. Trọng tâm nằm hoàn toàn ở các biện pháp cụ thể và mang tính kỹ thuật để tạo thuận lợi đầu tư, bỏ qua các vấn đề gây tranh cãi như tiếp cận thị trường, bảo hộ đầu tư và giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và nhà nước. Các quy định về đối xử đặc biệt và khác biệt đối với các nước đang phát triển đang được xây dựng để hỗ trợ việc thực thi hiệp định và nâng cao năng lực, hành vi kinh doanh có trách nhiệm và các nỗ lực chống tham nhũng.

Các cuộc đàm phán đang tập trung bàn về giải pháp nâng cao tính minh bạch của các biện pháp đầu tư, hợp lý hóa và đẩy nhanh thủ tục hành chính, tạo ra các cơ quan đầu mối, tăng cường tính thống nhất giữa các quy định trong nước, và tăng cường hợp tác xuyên biên giới về thuận lợi hóa đầu tư.

Đây là những biện pháp giúp các nhà đầu tư dễ dàng thành lập và hoạt động tại các quốc gia sở tại, giúp tăng dòng vốn FDI, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng và phát triển.

Cách tiếp cận này là thiết thực và kịp thời. Nhưng câu hỏi đặt ra là liệu có thể bao gồm không chỉ các biện pháp tạo thuận lợi cho dòng vốn FDI mà còn cả các biện pháp trực tiếp nâng cao tác động của FDI lên sự phát triển kinh tế - xã hội tại nước tiếp nhận đầu tư hay không.

Một trong những giải pháp đó là đưa vào hiệp định một bộ quy chuẩn về hành vi kinh doanh có trách nhiệm ở các nước sở tại. Điều này đòi hỏi các bên ký kết không chỉ khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài tự nguyện kết hợp các tiêu chuẩn được quốc tế công nhận vào thực tiễn kinh doanh và chính sách nội bộ của họ mà còn phải đảm bảo rằng các tiêu chuẩn này phải giám sát được. Điều này có thể được thực hiện bằng cách liên hệ đến các tiêu chuẩn và hướng dẫn hiện có, đặc biệt là Nguyên tắc hướng dẫn của Liên hợp quốc về Kinh doanh và Nhân quyền, Tuyên bố về các nguyên tắc ba bên của ILO liên quan đến Doanh nghiệp đa quốc gia và Chính sách xã hội, và Hướng dẫn của OECD về Doanh nghiệp đa quốc gia. Một cách làm khác là thỏa thuận có thể liệt kê các yếu tố then chốt của hành vi kinh doanh có trách nhiệm, hoặc kết hợp cả hai cách tiếp cận trên theo một số cách khác nhau.

Tương tự, Hiệp định này nên yêu cầu các nước đi đầu tư phải áp dụng các tiêu chuẩn và hướng dẫn được quốc tế công nhận về hành vi kinh doanh có trách nhiệm vào các biện pháp hỗ trợ đầu tư ra nước ngoài của họ. Hơn nữa, do nhiều quốc gia áp dụng nhiều biện pháp hỗ trợ khác nhau đối với việc đầu tư ra nước ngoài, nên việc tăng cường tính minh bạch của các biện pháp này sẽ rất hữu ích đối với các nhà đầu tư, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tính minh bạch là hòn đá tảng của hiệp định, và bằng việc cung cấp hướng dẫn không chỉ cho các nước đi đầu tư mà còn cho các nước tiếp nhận đầu tư, cách làm này sẽ tạo ra sự cân bằng hơn cho hiệp định.

Một cách tiếp cận khác để tăng tác động của đầu tư lên sự phát triển đó là đưa vào hiệp định các biện pháp cụ thể tập trung vào việc tạo thuận lợi cho dòng vốn FDI bền vững. Cách làm này có thể khuyến khích việc thiết lập các chương trình phát triển mạng lưới nhà cung cấp tại nước tiếp nhận đầu tư. Vì mối liên kết giữa các công ty nước ngoài và các doanh nghiệp trong nước là một trong những con đường quan trọng mà qua đó các tài sản hữu hình và vô hình được chuyển giao, nên các chương trình xây dựng các mối liên kết này sẽ giúp thúc đẩy nền kinh tế của nước tiếp nhận đầu tư.

Các quốc gia cũng có thể hỗ trợ phát triển các chiến lược tiếp thị cho dòng vốn FDI bền vững. Các nước thành viên WTO có thể tạo ra một danh mục ‘Nhà đầu tư bền vững được công nhận’ và cho phép các nhà đầu tư nằm trong danh sách đó được hưởng lợi từ các biện pháp tạo thuận lợi đầu tư bổ sung. Cách làm này tương tự như điều khoản về ‘Nhà điều hành được ủy quyền’ trong Hiệp định tạo thuận lợi thương mại của WTO.

Xác định được đâu là các biện pháp phát triển và đưa chúng vào hiệp định là rất quan trọng đối với một thỏa thuận mang mục đích rõ ràng là “vì sự phát triển”. Điều quan trọng nữa là phải đưa vào hiệp định các cam kết về hỗ trợ kỹ thuật, vì hiệp định càng mạnh thì các cam kết hỗ trợ kỹ thuật càng phải mạnh. Điều này rất quan trọng vì hiệp định tạo thuận lợi đầu tư sẽ là một công cụ cam kết có sức ảnh hưởng, thiết lập một chuẩn mực cho các chính phủ về những gì họ dự kiến ​​sẽ làm nếu họ muốn tăng dòng vốn FDI.

Ngoài các cuộc đàm phán của WTO, tạo thuận lợi cho FDI sẽ trở thành một thách thức chính sách lớn cho các nước vì các hiệp ước kinh tế trong tương lai có thể bao gồm các điều khoản về tạo thuận lợi đầu tư. Điều này đã được thấy trong hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) gần đây. Trước khả năng sẽ xuất hiện rất nhiều các điều khoản và hiệp định riêng biệt về tạo thuận lợi đầu tư, một hiệp định đa phương như vậy sẽ giúp tạo ra một cơ sở chung để tham chiếu.

Với tầm quan trọng của các cuộc đàm phán về Hiệp định tạo thuận lợi đầu tư, các quốc gia ở Châu Á nên tích cực tham gia vào quá trình đàm phán. Các nước châu Á cần đảm bảo rằng hiệp định này phản ánh mối quan tâm của họ trong việc tạo thuận lợi cho dòng vốn FDI bền vững để hỗ trợ phát triển bền vững. Nếu các nước châu Á không có mặt tại bàn đàm phán, họ có nguy cơ sẽ trở thành miếng mồi ngon của các nước còn lại.

Karl P Sauvant là Thành viên cao cấp thường trú tại Trung tâm Columbia về Đầu tư Bền vững, Đại học Columbia.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: hiệp định thuận lợi đầu tư đa phương