Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong thời gian gần đây, các cuộc thảo luận về các Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA) đã đạt được sức hút đáng kể ở Bangladesh. Các nhà hoạch định chính sách và các quan chức thương mại đã thúc đẩy ý tưởng ký kết CEPA với một số đối tác thương mại của Bangladesh. CEPA nhận được chú ý trở lại sau khi vấn đề này được đưa ra thảo luận cấp cao trong chuyến viếng thăm của thủ tướng Ấn Độ tới Bangladesh. Thông cáo chung được công bố sau chuyến thăm nêu rõ: “Nhận thấy tiềm năng to lớn của quan hệ kinh tế và thương mại song phương, hai bên nhấn mạnh về việc nhanh chóng kết thúc nghiên cứu chung đang diễn ra về triển vọng ký kết CEPA”.

Cần lưu ý rằng, điểm khác biệt của một CEPA là, theo định nghĩa, hiệp định này không chỉ bao gồm thương mại hàng hóa, mà còn bao gồm các lĩnh vực khác như thương mại dịch vụ, vận tải và kết nối, hậu cần, thuận lợi hóa thương mại, đầu tư và cả lĩnh vực tiêu chuẩn hóa và hài hòa hóa chính sách bao gồm các lĩnh vực liên quan đến lao động và môi trường và công nhận lẫn nhau về chứng nhận và các tiêu chuẩn vệ sinh kiểm dịch thực vật (các biện pháp kiểm dịch và an toàn sinh học). Tuy nhiên, không nhất thiết CEPA phải giải quyết tất cả các vấn đề liên quan cùng một lúc hoặc ở mức độ tối đa. Thay vào đó, CEPA thường bao gồm một lộ trình, trong đó quy định việc triển khai hiệp định sẽ được thực hiện trong một khoảng thời gian cho phép, với nhịp độ, lộ trình và trình tự được thiết kế thích hợp. Ví dụ, một số CEPA vạch ra lộ trình hội nhập kinh tế dần dần thông qua việc chuyển từ thỏa thuận thương mại tự do sang liên minh thuế quan, rồi đến thị trường chung, và cuối cùng là sang liên minh kinh tế, theo một thời gian biểu cụ thể.

Bangladesh là một trong số ít quốc gia chưa ký hiệp định thương mại tự do song phương (BFTA) hoặc CEPA với bất kỳ đối tác thương mại nào. Chỉ mới gần đây, vào tháng 12 năm 2020, một Hiệp định Thương mại Ưu đãi Song phương (BPTA) đã được ký kết với Bhutan. Tuy nhiên, Bhutan là một đối tác thương mại nhỏ của Bangladesh, với thương mại song phương không vượt quá 50 triệu USD (chiếm khoảng 0,05% tổng kim ngạch thương mại toàn cầu hàng năm của Bangladesh trong những năm gần đây). Mặc dù được đánh giá cao, đàm phán CEPA sẽ là một nhiệm vụ khó khăn, và sẽ càng khó khăn hơn nếu bên còn lại là đối tác thương mại lớn như Ấn Độ, quan trọng thứ hai sau Trung Quốc với kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 9 tỷ USD (chiếm khoảng 9% kim ngạch thương mại của Bangladesh với toàn cầu).

Cần phải ghi nhớ một điều rằng, cho đến nay, quan hệ đối tác của Bangladesh chủ yếu được hình thành dựa trên các nguyên tắc không có đi có lại, nhờ vị thế là một quốc gia kém phát triển nhất (LDC). Nhờ vị thế đó, Bangladesh đã được tiếp cận ưu đãi các thị trường theo các Hiệp định WTO khác nhau, trên cơ sở song phương. Có thể kể đến một ví dụ là quyền tiếp cận miễn thuế mà Ấn Độ cung cấp cho các nước LDC thuộc SAARC theo Hiệp định Thương mại Tự do Nam Á (SAFTA) – một ưu đãi mà Bangladesh đang được hưởng mà không cần phải đổi lại điều gì. Tuy nhiên, trong tương lai, mọi thứ sẽ khác. Việc Bangladesh trưởng thành khỏi nhóm LDC sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với bất kỳ cuộc đàm phán BFTA hoặc CEPA nào, vì vị thế của Bangladesh trong các cuộc đàm phán sẽ khác – đó là sắp trở thành một quốc gia đang phát triển. Để đón đầu, Bangladesh sẽ cần thiết kế các chiến lược và cách tiếp cận phù hợp khi tiến hành các cuộc đàm phán như BFTA hay CEPA. Cần có sự chuẩn bị đầy đủ để xác định các khu vực có lợi ích tấn công và lợi ích phòng thủ. Bản chào (offer list) và bản yêu cầu (request list) sẽ cần được chuẩn bị cẩn thận; sự đánh đổi sẽ phải được quyết định dựa trên nghiên cứu kỹ lưỡng. Bất kỳ hành động nào được thực hiện trong bối cảnh này sẽ cần được hỗ trợ bằng các bằng chứng thích hợp và phân tích rõ ràng.

Một vấn đề chính sẽ nảy sinh trong quá trình đàm phán CEPA, với Ấn Độ hoặc bất kỳ đối tác nào khác về, đó là việc chuẩn bị các bản chào (offer list) và bản yêu cầu (request list) liên quan đến việc tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, những điều này không nhất thiết phải được thương lượng trên cơ sở hoàn toàn có đi có lại. Kinh nghiệm của các hiệp định kiểu này cho thấy, khi các đối tác có trình độ phát triển kinh tế khác nhau, phạm vi và tốc độ cắt giảm thuế quan và kế hoạch tự do hóa thương mại có xu hướng được xây dựng theo phương thức bất cân xứng. Ví dụ, Biểu thuế ưu đãi có hiệu lực chung (CEPT), một phần của khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), có một biểu thuế riêng cho Campuchia, Myanmar, CHDCND Lào và Việt Nam (CMLV), những thành viên tương đối yếu hơn của ASEAN. Lưu ý rằng, trong khi ba nước đầu tiên là nước LDC thì Việt Nam là nước đang phát triển không thuộc nhóm LDC nhưng tại thời điểm đàm phán CEPT, Việt Nam được nhìn nhận là một nền kinh tế tương đối yếu. Việc áp dụng nguyên tắc bất cân xứng là một thực tiễn được chấp nhận rộng rãi trong các BFTA và CEPA nếu các đối tác ở các trình độ phát triển kinh tế khác nhau. Do đó, sẽ là hợp lý nếu Bangladesh đề xuất một kế hoạch tự do hóa tương tự trong các cuộc đàm phán CEPA với bất kỳ nền kinh tế lớn tiềm năng nào bao gồm cả Ấn Độ.

Trong trường hợp đàm phán các hiệp định như BFTA hoặc CEPA, các đối tác thường được yêu cầu chuẩn bị 3 danh sách liên quan đến khả năng tiếp cận thị trường: (a) danh sách các mặt hàng được miễn thuế ngay lập tức; (b) danh sách các mặt hàng được miễn thuế theo từng giai đoạn và (c) danh sách các mặt hàng nhạy cảm không ưu đãi, ít nhất là vào thời điểm hiện tại. Khi thiết kế các danh sách như vậy, cần phải xem xét các tác động đối với thu ngân sách và tác động đối với các ngành công nghiệp trong nước bị ảnh hưởng bởi hàng hóa nhập khẩu. Ví dụ, với mô hình thương mại của Bangladesh với Ấn Độ (tỷ lệ giữa xuất khẩu và nhập khẩu là khoảng 8:1), Bangladesh sẽ cần phải nhận thức được các tác động đối với thu ngân sách từ thuế nhập khẩu khi có đến gần một tỷ đô la được thu hàng năm ở khâu nhập khẩu. Do đó, mất nguồn thu này sẽ là mối quan tâm chính đối với Bangladesh. Mặt khác, Bangladesh cũng cần xem xét đến lợi ích của nhóm đối tượng sẽ được hưởng lợi từ việc cắt giảm thuế quan, bao gồm người tiêu dùng hàng hóa cuối cùng, các nhà sản xuất trong nước nhập khẩu hàng hóa trung gian, các nhà đầu tư và các công ty định hướng xuất khẩu. Tuy nhiên, Bangladesh cũng cần phải đánh giá thận trọng các tác động của hiệp định đối với việc tạo việc làm, tạo thương mại, làm chệch hướng thương mại và chuyển hướng thương mại và tiềm năng tạo ra nguồn thu ngân sách.

Những lo ngại trên thường có xu hướng dẫn đến cách tiếp cận rất hạn chế và thận trọng đối với các cuộc đàm phán, làm suy yếu mục đích của CEPA. Do đó, các bên đàm phán cần phải xây dựng lập trường của mình dựa trên những thách thức và cơ hội ở phạm vi rộng hơn, lâu dài hơn. Và quan trọng là, phải xem xét CEPA từ góc độ hiện thực hóa các cơ hội của bộ ba thương mại- vận tải-đầu tư. Điều này sẽ đặc biệt phù hợp khi xem xét CEPA với Ấn Độ, kết hợp với các sáng kiến mà Bangladesh hiện đang thực hiện nhằm làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác kinh tế trong các lĩnh vực thương mại, vận tải, đầu tư, năng lượng, tạo thuận lợi thương mại và kết nối hậu cần. Triển vọng thu hút đầu tư từ Ấn Độ và chuyển đổi các hành lang giao thông thành hành lang kinh tế phải được đặt vào trọng tâm trong mối quan hệ song phương Bangladesh - Ấn Độ thông qua loại hình hợp tác CEPA. Ý tưởng nên là phát triển mạng lưới sản xuất và chuỗi giá trị dựa trên lợi thế so sánh của các đối tác. Ngoài ra, các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau sẽ cần phải là một phần của CEPA để tránh được nhiều phiền toái thường phát sinh do thiếu tiêu chuẩn hóa và hài hòa hóa các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật. Một cơ chế giải quyết tranh chấp cũng cần được đưa vào CEPA. Về vấn đề này, Bangladesh nên nghiên cứu CEPA Ấn Độ-Sri Lanka (và sau này là Hiệp định Hợp tác Kinh tế và Công nghệ -ETCA) và Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) được ký kết gần đây giữa 10 nước ASEAN cùng với Trung Quốc, Australia, New Zealand, Nhật Bản và Hàn Quốc để rút ra những kinh nghiệm cần thiết.

Cần nhấn mạnh rằng CEPA sẽ kêu gọi sự tham vấn trên phạm vi rộng với các ngành công nghiệp, doanh nghiệp, người lao động, chuyên gia và các bên liên quan khác để nắm bắt quan điểm của các khu vực bầu cử quan trọng trong nước.

Việc Bangladesh trưởng thành khỏi nhóm LDC, dự kiến ​​có hiệu lực từ năm 2026, có nghĩa là nước này sẽ mất hầu hết các ưu đãi về tiếp cận thị trường tại thời điểm đó (riêng EU tiếp tục ưu đãi cho Bangladesh thêm ba năm sau khi trưởng thành). Sẽ cần có các chiến lược để đón đầu viễn cảnh này. CEPA nên được coi là một trong những lựa chọn chiến lược quan trọng trong việc giải quyết các tác động bất lợi đi kèm đối với thương mại và kinh tế của Bangladesh.

Để đối phó với các thách thức trong đàm phán BFTA và CEPA, các nhà hoạch định chính sách nên xem xét nghiêm túc việc thành lập khẩn cấp một Bộ phận Đàm phán, tương tự như Bộ phận WTO trong Bộ Thương mại. Bất kỳ loại đàm phán CEPA nào cũng sẽ rất phức tạp và cần có sự chuẩn bị cẩn thận và thích hợp. Bộ phận đàm phán phải được cung cấp đầy đủ nguồn nhân lực và các chuyên gia cần thiết. Chúng ta phải ghi nhớ một câu ngạn ngữ cổ rằng, trong đàm phán CEPA, các quốc gia không nhận được những gì mình xứng đáng được nhận, mà nhận được những gì mình thương lượng được.

Nguồn: Daily Star – TQ

Từ khóa: CEPA, Bangladesh