Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sau khi tuyên bố chiến thắng tình trạng nghèo đói cùng cực và kiểm soát thành công vi-rút corona, nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đã vạch ra một con đường mới cho sự trỗi dậy kinh tế của Trung Quốc ở trong và ngoài nước, một lộ trình mà có thể buộc Bắc Kinh phải thích ứng với những khó khăn mới do đại dịch gây ra.

Định hướng trên được đưa ra sau cuộc họp kéo dài hơn một tuần bắt đầu từ ngày 5/3/2020 của Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc - cơ quan lập pháp của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Kế hoạch kinh tế mới - còn được gọi là kế hoạch 5 năm lần thứ 14 - đã vạch ra một lộ trình rộng lớn để Trung Quốc khẳng định vị thế của mình như một quốc gia hiện đại và một thế lực toàn cầu thực thụ.

Hội nghị thượng đỉnh hàng năm của các nhà lập pháp Trung Quốc đã đưa ra các định hướng chung, từ đó định hình mô hình tăng trưởng của Trung Quốc trong 15 năm tới.

Trung Quốc đang tất bật phát triển ngành công nghệ trong nước giữa lúc cạnh tranh ngày càng sâu sắc với Hoa Kỳ. Bối cảnh này tạo cơ sở cho ông Tập ca ngợi về thành quả của phong cách chuyên quyền và thắt chặt quyền lực trong nước.

Mặc dù Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc thường tập trung vào các mục tiêu trong nước, các cuộc họp như thế này vẫn liên hệ chặt chẽ với tham vọng toàn cầu của Bắc Kinh, đặc biệt là Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường (BRI) - một thuật ngữ bao trùm cho trọng tâm chính sách đối ngoại của ông Tập trị giá hàng tỷ đô la Mỹ nhằm xây dựng tầm ảnh hưởng của Trung Quốc thông qua cơ sở hạ tầng, đầu tư và thắt chặt quan hệ chính trị.

“Thông điệp này là sự tiếp nối và nhân đôi những gì chúng ta đã thấy trong nhiều năm, đó là Trung Quốc đang phát triển mạnh mẽ hơn và họ cảm thấy tự tin để vươn xa hơn trên khắp thế giới”, Raffaello Pantucci, một cộng sự cấp cao tại Viện Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia của London, nói với RFE/RL.

Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị nhắc lại điều này trong cuộc họp báo mở rộng ngày 8 tháng 3 bên lề Đại hội ở Bắc Kinh. Ông nói rằng sẽ không có sự tạm dừng đối với BRI và rằng sáng kiến này đã và vẫn sẽ tiếp tục phát triển trong bối cảnh những hạn chế và cơ hội mà đại dịch đem lại.

“[BRI] không phải là một dự án quá cụ thể, đó là một tầm nhìn chung,” Pantucci nói, “và tầm nhìn thì có thể được định hình lại nếu cần, đó là những gì chúng ta đang thấy bây giờ.”

Một tầm nhìn đang tiến hóa

Bất chấp sự thể hiện sức mạnh và sự đoàn kết của Bắc Kinh về thành công của đất nước trong việc kiềm chế sự lây lan của COVID-19 và giữ cho nền kinh tế của mình phát triển trong bối cảnh áp lực của đại dịch, Bắc Kinh nhận thấy mình đang phải đối mặt với áp lực toàn cầu mới.

BRI gần đây đã bị thất bại do lo ngại ở các nước chủ nhà về việc tăng nợ. Nhiều chính phủ - từ châu Phi đến Trung Á - yêu cầu Trung Quốc xóa nợ và tái cơ cấu lại nợ. Bắc Kinh cũng đang tìm cách xây dựng lại uy tín của mình, vốn đã bị tổn hại liên quan đến cách nước này xử lý với dịch bệnh từ những ngày đầu ở Vũ Hán, và vật lộn tìm lối thoát trước sức ép ngày càng tăng từ các nước phương Tây chống lại các chính sách công nghệ và chính trị của Trung Quốc.

Trước tình hình đó, Bắc Kinh đã tìm kiếm những cơ hội mới để chứng tỏ vai trò lãnh đạo toàn cầu, cung cấp vắc-xin và thiết bị y tế cho các quốc gia trên toàn cầu, và nâng cao lo ngại về biến đổi khí hậu.

Cách tiếp cận này cũng đã được áp dụng cho BRI.

Trong cuộc họp báo, Ngoại trưởng Vương Nghị tập trung vào điểm nhấn của sáng kiến là cơ sở hạ tầng truyền thống, nhưng cũng chỉ ra những định hướng mới, chẳng hạn như ngoại giao y tế cũng như chuyển trọng tâm vào công nghệ và viện trợ nước ngoài. Trung Quốc là nhà tài trợ mới nổi lớn nhất thế giới và sách trắng mới được chính phủ Trung Quốc công bố vào tháng 1 đã phác thảo một kế hoạch đầy tham vọng, đưa nước này vươn lên vị trí dẫn đầu trong hệ thống viện trợ quốc tế.

Nhiều chuyên gia cũng cho biết Bắc Kinh sẽ tìm cách phát triển chiến dịch “ngoại giao vắc-xin” và sử dụng thành công gần đây của Trung Quốc trong việc chống lại đói nghèo để tìm ra những cách thức mới để xây dựng mối quan hệ và làm sâu sắc hơn hợp tác trên toàn thế giới.

Zhang Xin, một nhà nghiên cứu tại Đại học Sư phạm Hoa Đông ở Thượng Hải, nói với RFE/RL: “Chống lại đói nghèo và phối hợp y tế liên quan đến đại dịch và hậu quả của nó sẽ là trọng tâm chính của ngoại giao Trung Quốc trong tương lai. “[BRI] là một sáng kiến ​​bao trùm có thể bao gồm mọi thứ, và đây sẽ là một trong những mặt trận mới bên trong đó.”

Thực tế phũ phàng

Bất chấp những cơ hội ngày càng tăng, dự án hàng đầu của Trung Quốc cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ đại dịch COVID-19 đang diễn ra.

Ngoài những lo ngại về nợ, việc Trung Quốc đóng cửa biên giới hoặc mở cửa một phần biên giới với các nước láng giềng của mình ở Nam và Trung Á do lo ngại COVID vẫn là một vấn đề gây căng thẳng và đã dẫn đến tình cảnh xếp hàng dài tại biên giới, tắc nghẽn thương mại và chi phí vận chuyển tăng cao.

Cho vay năng lượng ở nước ngoài của Trung Quốc cũng đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2008, sau khi đại dịch gây trở ngại nghiêm trọng việc đàm phán hợp đồng ở các nước đang phát triển. Theo Cơ sở dữ liệu Tài chính Năng lượng Toàn cầu của Đại học Boston, tài trợ tín dụng cho các dự án năng lượng nước ngoài giảm 43% xuống còn 4,6 tỷ USD trong năm 2020.

Và trong khi đại dịch đẩy lưu lượng tàu hỏa chở hàng từ Trung Quốc đến châu Âu lên mức cao nhất mọi thời đại, nó lại làm chậm lưu lượng từ Trung Á sang Trung Quốc. Chỉ một lượng nhỏ các chuyến tàu chở hàng được phép đi qua đồn biên phòng của Trung Quốc với Kyrgyzstan, điều mà chính phủ mới ở Bishkek đang cố gắng thay đổi khi đối phó với những đòn kinh tế từ đại dịch.

Thủ tướng Kyrgyzstan ông Ulukbek Maripov đã gặp ông Du Dewen, đại sứ Trung Quốc tại Bishkek, vào ngày 3 tháng 3 để thảo luận về việc tăng tốc qua biên giới và tăng cường thương mại, nhưng vẫn chưa thể nói trước được điều gì, chừng nào mà Trung Quốc vẫn còn cảnh giác với sự lây lan của COVID-19 ở Trung Á.

Tương tự, các thương nhân ở Tajikistan vẫn đang vật lộn với việc đóng cửa biên giới vì như vậy đồng nghĩa với việc họ bị cắt đứt giao thương với thị trường xuất khẩu chính của mình. Nhiều thương nhân phàn nàn rằng họ đang bị các đối thủ cạnh tranh của Trung Quốc chèn ép.

Dữ liệu thương mại sơ bộ của Trung Quốc cho năm 2020 cho thấy, nhập khẩu vào Trung Quốc từ Kyrgyzstan và Tajikistan giảm hơn 45% so với năm 2019.

Căng thẳng cũng tiếp tục bùng phát ở Pakistan, nơi Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Pakistan (CPEC), dự án biểu tượng của Trung Quốc trong sáng kiến BRI, trị giá 62 tỷ USD, đang tiến triển chậm chạp trong bối cảnh có nhiều sự phản đối và trì hoãn. Mặc dù các vấn đề với sáng kiến ​​này không phải là mới, nhưng Bắc Kinh đã bộc lộ sự không hài lòng và ủng hộ quân đội Pakistan nắm quyền kiểm soát nhiều hơn đối với CPEC, mà Trung Quốc coi là đối tác đáng tin cậy hơn so với tầng lớp chính trị ở Pakistan.

Những cơn gió ngược toàn cầu

Tuy vật, thương mại và quan hệ với nước láng giềng Nga dường như vẫn là một điểm sáng đối với Bắc Kinh. Các số liệu hải quan của Nga cho thấy Trung Quốc tiếp tục chiếm tỷ trọng ngày càng tăng trong thương mại với nước này, khi Moscow ngày càng bị phương Tây trừng phạt và cắt đứt liên lạc.

Mối quan hệ chính trị giữa Bắc Kinh và Moscow cũng ngày càng sâu sắc. Ngoại trưởng Vương đã dành rất nhiều thời gian trong cuộc họp báo để nói về cách hai chính phủ đang làm việc chặt chẽ cùng nhau trong nhiều lĩnh vực, từ kế hoạch xây dựng một trạm vũ trụ mặt trăng cho đến nỗ lực chung trong sản xuất vắc-xin.

Ông Vương cũng nói rằng hai quốc gia đang làm việc để chống lại “các cuộc cách mạng màu” (color revolution) và chống lại một “vi-rút chính trị”, ám chỉ sự thù địch chung của họ đối với Hoa Kỳ.

Zhang nói: “Quan điểm chung là khá rõ ràng, quan hệ đối tác giữa Trung Quốc và Nga đang được coi trọng rất nhiều”. “Nhà nước Trung Quốc đang nhấn mạnh mối quan hệ này và cho thấy hai nước [Trung Quốc và Nga] có thể hành động cùng nhau để đối mặt với những thách thức chung trên toàn thế giới.”

Một trong số những thách thức lớn nhất đối với Bắc Kinh là làm sao tiếp tục phát triển nền kinh tế trong nước mà vẫn có thể xoay sở được trong cuộc cạnh tranh với Hoa Kỳ.

Ngoại trưởng Hoa Kỳ Antony Blinken và cố vấn an ninh quốc gia Jake Sullivan đã có cuộc gặp với những người đồng cấp bên phía Trung Quốc tại Alaska vào ngày 18/3. Đây là cuộc gặp đầu tiên giữa Bắc Kinh và chính quyền của Tổng thống Joe Biden.

Trung Quốc cũng đang tìm cách thực hiện thành công các chính sách trong nước và áp dụng ở nước ngoài dưới ngọn cờ của BRI. Trung Quốc là nền kinh tế lớn duy nhất trên thế giới có tăng trưởng dương trong năm ngoái, và nhiều nước láng giềng trên khắp Âu-Á đang hy vọng tăng trưởng kinh tế Trung Quốc có thể giúp họ phục hồi sau đại dịch.

Nhưng sự phục hồi của chính Trung Quốc vẫn còn mong manh trong một số lĩnh vực, bao gồm cả chi tiêu dùng, và các cấp chính quyền ở Trung Quốc ngày càng lo lắng hơn về việc giá bất động sản đang tăng lên mức không bền vững. Thị trường chứng khoán Trung Quốc bắt đầu phục hồi vào ngày 11/3 sau một biến động lớn khi ​​các quan chức nước này loại bỏ cụm từ “thị trường chứng khoán” khỏi các tìm kiếm trên mạng xã hội ở nước này, thể hiện sự nhạy cảm đối với bất kỳ thứ gì có thể làm chệch hướng tham vọng của Bắc Kinh ở trong và ngoài nước.

Ho-Fung Hung, giáo sư kinh tế chính trị tại Đại học Johns Hopkins, nói với RFE / RL: “Có rất nhiều thách thức phía trước đối với giới lãnh đạo Trung Quốc trong việc điều hướng và duy trì tăng trưởng kinh tế. “Ông Tập quan tâm đến quyền lực chính trị, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế là cách tốt nhất để ông nắm giữ quyền lực chính trị”.

Reid Standish là phóng viên của RFE / RL chuyên về Trung Quốc ở Âu-Á. Trước đây, ông từng làm việc cho tạp chí Chính sách Đối ngoại ở Washington và Moscow và đã đưa tin khắp châu Âu và Trung Á cho The Atlantic, The Washington Post và Politico Europe.

Nguồn: Euasia Review

Từ khóa: BRI, tăng trưởng dương, phục hồi sau đại dịch, chệnh hướng tham vọng của Bắc Kinh