Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Hàn Quốc? Anh quốc? Trung Quốc? Ai sẽ là người thắng lớn tiếp theo?

Trong tháng 2, Vương Quốc Anh đã trở thành quốc gia đầu tiên chính thức nộp đơn xin gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), một hiệp ước tự do thương mại giữa 11 quốc gia trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Tuy nhiên, Anh quốc không phải người chơi duy nhất trong cuộc đua này. Cho đến hiện tại, đã có 8 quốc gia bày tỏ mong muốn được gia nhập CPTPP - bao gồm những ứng viên hàng đầu như Mỹ và Hàn Quốc, một vài ứng viên tầm trung như Indonesia, Thái Lan và Philippines, và hai nhân tố bí ẩn là Trung Quốc và Đài Loan. Để hiểu rõ hơn về cuộc đua này cũng như tỷ lệ thắng của từng ứng viên, sau đây là bảng giới thiệu về các ứng viên cho kế hoạch mở rộng CPTPP trong năm 2021.

Ứng viên hàng đầu: Hàn Quốc

Trong tháng 1/2021, Chính quyền Tổng thống Moon đã tuyên bố họ sẽ tìm cách gia nhập CPTPP. Hàn Quốc được kỳ vọng sẽ là ứng viên đầu tiên gia nhập vào CPTPP, từng được biết với tên gọi Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP). Hàn Quốc vẫn xem tư cách thành viên CPTPP là chìa khóa để đa dạng hóa xuất khẩu và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh đại dịch Covid-19. Hàn Quốc đang có lợi thế do các quy định trong nước vốn dĩ đã tương đồng với các tiêu chuẩn của CPTPP, và họ chỉ cần tập trung vào cải cách ở một vài lĩnh vực.

Trở ngại chính đối với Hàn Quốc sẽ là những khó khăn trong quan hệ song phương giữa họ và Nhật Bản, bao gồm những tranh chấp vừa mới bùng nổ trở lại xung quanh một số “vấn đề lịch sử”, cũng như một cuộc chiến thương mại ngoài ý muốn. Những phản đối của Nhật Bản liên quan đến đề xuất mời Hàn Quốc tham gia vào khối G7 dưới vai trò quan sát viên cũng cho thấy quan hệ song phương giữa hai nước này sẽ cần phải điều chỉnh trước khi vấn đề gia nhập CPTPP được đưa lên bàn cân.

Ứng viên hạng nhì: Mỹ

Việc kết nạp Mỹ trở lại sẽ là một dấu mốc quan trọng cho CPTPP. Nó không chỉ khiến giá trị kinh tế của khối tăng lên gấp ba lần, mà còn là một bằng chứng về cam kết của Mỹ dành cho các đồng minh và các thể chế trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Việc Mỹ rút khỏi bàn đàm phán dưới thời chính quyền Trump từng là một đòn giáng nặng nề vào TPP, và khi Mỹ quay lại, hiệp định sẽ giành lại vị thế ban đầu của mình, như một khối thương mại khu vực lớn nhất thế giới.

Mỗi ứng viên có những thế mạnh, thách thức và độ phức tạp riêng biệt, và không có dấu hiệu rõ ràng cho thấy cuộc đua sẽ diễn ra như thế nào.

Năm 2019, Joe Biden từng lên tiếng ủng hộ CPTPP rằng: "ý tưởng đằng sau nó là một ý tưởng tốt", và trong cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Dân chủ, ông nói rằng ông sẵn sàng đàm phán lại tư cách thành viên của Hoa Kỳ. Nhưng vào năm 2021, nhiều trở ngại trong nước (không liên quan đến Trump) vẫn còn tồn tại – chẳng hạn như: tình trạng mất việc làm trong lĩnh vực sản xuất, căng thẳng thương mại với Trung Quốc, và những lo ngại xung quanh các tiêu chuẩn lao động và môi trường. Mặc cho những thách thức này, có nhiều lý do xác đáng để ủng hộ việc Mỹ gia nhập CPTPP: nó không chỉ giúp Mỹ tăng cường xuất khẩu và có lợi cho các ngành sản xuất máy móc, ô tô và nông nghiệp, mà còn giúp Mỹ tránh phải đàm phán một thỏa thuận thương mại khu vực riêng – có thể khiến nước này tốn thêm nhiều năm.

Nhân tố “mới nổi”: Vương quốc Anh

Đơn đề nghị chính thức của Anh quốc đã khiến nhiều người bất ngờ. Nước này không nằm trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, và cho đến gần đây họ chưa từng được cân nhắc một cách nghiêm túc. Bời vì động thái của nước này rõ ràng được thúc đẩy bởi mong muốn được gia nhập nhanh chóng vào các khuôn khổ thương mại mới hậu Brexit, nhiều người có thể sẽ hoài nghi về sự phù hợp của nước này đối với khối CPTPP.

Tuy nhiên, Anh quốc cũng có những ưu điểm của riêng mình. Họ có thể trở thành thành viên lớn thứ hai trong CPTPP sau Nhật Bản, tạo thêm sức mạnh đáng kể cho khối. Nền kinh tế thiên về dịch vụ của nước này sẽ rất phù hợp với chủ trương của CPTPP về các vấn đề thương mại của “Thế kỷ 21”, chẳng hạn như thương mại điện tử, tài sản trí tuệ và đầu tư.

Câu hỏi chính đặt ra cho các thành viên CPTPP hiện tại là Anh quốc sẽ tạo ra giá trị gia tăng như thế nào so với những ứng viên khác. Bởi vì nước này nằm khá xa khu vực, và hiện tại không phải là một đối tác thương mại lớn, vậy nên lợi ích từ cơ hội tiếp cận thị trường khi họ gia nhập vào khối sẽ thấp hơn so với những ứng viên khác. Nhưng nếu thời gian để chờ đợi Mỹ hay Hàn Quốc cạn dần, thì việc “kết nạp Anh quốc trước tiên” có thể trở thành một lựa chọn vững chắc.

“Những chú ngựa ô”: Trung Quốc và Đài Loan

Tháng 11/2020, Trung Quốc đã khiến cả thế giới bất ngờ khi tuyến bố họ “ưu tiên cân nhắc” khả năng gia nhập CPTPP. Tuy nhiên, với những lo ngại của họ trong quá khứ, cùng với sự ủng hộ nhiệt tình mà họ dành cho phiên bản đối trọng của CPTPP là Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), nhiều nhà quan sát cho rằng ý định của Trung Quốc còn rất mơ hồ. Tuy nhiên, là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và là đối tác thương mại hàng đầu của gần như tất cả các nước thành viên CPTPP, việc Trung Quốc tham gia vào hiệp định sẽ mang lại những triển vọng kinh tế ngoài sức tưởng tượng.

Khó khăn căn bản nằm ở chổ hệ thống kinh tế của Trung Quốc – được xây dựng quay quanh các doanh nghiệp nhà nước và chính sách trợ cấp nặng nề - đang cực kỳ không tương thích với các điều khoản quy định của CPTPP. Những xung đột chính trị đang diễn ra với Úc, Nhật Bản, Canada và Việt Nam cũng làm giảm khả năng Trung Quốc được tiếp đón nồng nhiệt.

Nỗ lực của Đài Loan cũng đối mặt với những trở ngại chính trị, mặc dù mang một bản chất khác. Giống như Hàn Quốc, Đài Loan phù hợp một các tự nhiên với CPTPP, và vào tháng 12/2020, họ đã tuyên bố ý định chính thức trở thành thành viên. Là một nền kinh tế thành viên APEC, Đài Loan có đủ điều kiện pháp lý để trở thành thành viên của CPTPP. Tuy nhiên, sự hạn chế về chủ quyền quốc gia và những căng thẳng đang gia tăng với Trung Quốc khiến việc kết nạp Đài Loan là một động thái chính trị mạo hiểm đối với các nước thành viên trong khối.

“Đàn ngựa non”: Đông Nam Á

Ở từng thời điểm, Thái Lan, Philippines và Indonesia đều đã bày tỏ ý định gia nhập CPTPP. Sự hấp dẫn của hiệp định là khá rõ ràng: ưu đãi khi tiếp cận thị trường của các nước đã phát triển , và khả năng thu hút đầu tư nước ngoài - đặc biệt cần thiết trong bối cảnh khôi phục hậu Covid.

Khi CPTPP mở rộng, những lợi ích này sẽ càng tăng. Tuy nhiên, điều kiện để được gia nhập CPTPP sẽ cao đối với các nước đang phát triển này. Nó sẽ yêu cầu các nước phải có những cải cách kinh tế sâu rộng – đặc biệt là về tiêu chuẩn lao động, các doanh nghiệp và lĩnh vực dịch vụ do nhà nước nắm giữ – điều này sẽ ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực nhạy cảm. Trong giai đoạn hiện tại, khi các nước còn phải đối phó với đại dịch và tập trung hồi phục, khu vực Đông Nam Á có thể chưa có đủ nguồn lực để bắt đầu quan tâm đến tham vọng gia nhập CPTPP.

Và cuộc đua đã bắt đầu

Bằng cách chính thức nộp đơn đăng ký thành viên, Vương quốc Anh đã khởi động cuộc đua. Đây sẽ là động lực để các ứng viên tiềm năng khác tiến lên và tuyên bố ý định của họ, chính thức kích hoạt quy trình xét tuyển. Từ đó, lựa chọn sẽ nằm trong tay các nước thành viên hiện tại. Những ứng viên nào sẽ được họ ưu tiên, liệu họ sẽ đàm phán cùng một loạt hay riêng lẻ với từng nước, và thậm chí liệu họ có điều chỉnh những thỏa thuận sẵn có trước đây – trường hợp nào cũng có thể xảy ra.

Mỗi ứng viên có những thế mạnh, thách thức và độ phức tạp riêng biệt, và không có dấu hiệu rõ ràng cho thấy cuộc đua sẽ diễn ra như thế nào.

Bất kể kết quả như thế nào, người chiến thắng rõ ràng nhất vẫn là các nước thành viên CPTPP hiện tại. Sau khi suýt đánh mất thỏa thuận do Trump rút lui bốn năm trước, giờ đây lại có rất nhiều ứng viên đang xếp hàng để tham gia. CPTPP đang có cơ hội thứ hai để trở thành một bổ sung mang tính hệ thống quan trọng cho cấu trúc thương mại toàn cầu và khu vực.

Nguồn: Lowyinstitute

Từ khóa: CPTPP, hiệp định tự do thương mại, hội nhập kinh tế quốc tế, Đại dịch Covid-19