Ý nghĩa của thỏa thuận nguyên tắc về đầu tư giữa Liên minh EU và Trung Quốc đối với doanh nghiệp (Phần 1)

Vào ngày 30 tháng 12, sau 7 năm đàm phán và bất chấp những bất ổn liên quan đến quan hệ Mỹ - Trung có thể làm chậm tiến trình đàm phán, Liên minh EU và Trung Quốc đã có thể ký kết một thỏa thuận các nguyên tắc về đầu tư. Hiệp định Toàn diện về Đầu tư (còn gọi là “CAI”) là hiệp định đầy tham vọng nhất mà Trung Quốc từng ký kết với nước thứ ba.

Hiệp định này diễn ra theo lời kêu gọi giữa Chủ tịch Trung Quốc- Tập Cận Bình và Chủ tịch Ủy ban châu Âu - Ursula von der Leyen, Chủ tịch Hội đồng châu Âu - Charles Michel, Thủ tướng Đức Angela Merkel - chủ tịch luân phiên của Hội đồng châu Âu, cùng với Tổng thống Pháp - Emmanuel Macron.

Các bên tham gia Hiệp định CAI phối hợp với nhau để thống nhất các vấn đề quan trọng và các nguyên tắc được điều chỉnh trong Hiệp định. Theo thỏa thuận, Trung Quốc cam kết mở rộng mức độ tiếp cận thị trường cho các nhà đầu tư EU, bao gồm việc đảm bảo đối xử công bằng cho các công ty EU, tạo một sân chơi bình đẳng hơn để họ có thể cạnh tranh ở thị trường Trung Quốc. Để thực hiện điều này, Hiệp định CAI đã nêu ra các nghĩa vụ của Trung Quốc trong việc đối xử với các doanh nghiệp nhà nước (SOEs), minh bạch hóa các khoản trợ cấp và các quy định chống lại việc ép buộc chuyển giao công nghệ.

Theo thông cáo báo chí của Ủy ban EU, điểm nổi bật là Trung Quốc đã đồng ý với các điều khoản đầy thử thách về phát triển bền vững, bao gồm các cam kết về lao động cưỡng bức và việc phê chuẩn các Công ước có liên quan của Tổ chức Lao động Quốc tế (“ILO”).

Kết thúc đàm phán Hiệp định CAI, mặc dù chỉ về mặt nguyên tắc, cũng đã là một bước ngoặt trong mối quan hệ EU-Trung Quốc. Nhưng đây chỉ mới là bước đầu tiên của tiến trình; văn kiện hiệp định vẫn chưa được hoàn chỉnh, và hiệp định cần phải được tất cả các bên liên quan phê chuẩn thông qua.

Sơ lược về Hiệp định CAI

Liên minh EU và Trung Quốc đã kết thúc đàm phán và đồng ý với các nguyên tắc trọng yếu mà cả hai bên mong muốn, được phản ánh trong Hiệp định CAI. Thỏa thuận này đã thiết lập nền tảng cho sự phát triển mạnh mẽ về hợp tác quốc tế và tăng cường đầu tư song phương, cũng như góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Liên minh EU, đặc biệt là trong giai đoạn phục hồi sau COVID-19.

Ủy ban châu Âu đã phát hành một văn kiện tóm tắt kết quả đàm phán giữa Liên minh EU và Trung Quốc, lưu ý rằng đây chỉ mới là bản phác thảo và vì vậy cần phải được hoàn chỉnh các nội dung chi tiết và tiến hành các thủ tục phê chuẩn cần thiết để hiệp định này có hiệu lực.

Theo lời mở đầu của văn kiện nêu trên, các bên đã tái khẳng định cam kết của mình đối với Hiến chương Liên hợp quốc (ngày 26 tháng 6 năm 1945) - các nguyên tắc được nêu rõ trong Tuyên ngôn thế giới về quyền con người (ngày 10 tháng 12 năm 1948) - và đồng ý thúc đẩy đầu tư đồng thời đảm bảo việc bảo vệ môi trường và bảo vệ quyền lao động.

Văn kiện Hiệp định CAI tập trung vào các khía cạnh, cụ thể như:

Tiếp cận thị trường và tự do hóa đầu tư
Thiết lập sân chơi bình đẳng (doanh nghiệp nhà nước, chuyển giao công nghệ ép buộc, minh bạch trong trợ cấp)
Quy định trong nước
Tính minh bạch trong việc thiết lập tiêu chuẩn
Các dịch vụ tài chính
Phát triển bền vững
Cơ chế giải quyết tranh chấp giữa Nhà nước và Nhà nước
Các điều khoản thể chế và các điều khoản cuối cùng

Các nguyên tắc được đề cập trong văn kiện dường như đã đáp ứng tích cực các yêu cầu của Liên minh EU đối với Trung Quốc, do vậy Hiệp định sẽ giúp mở rộng hơn mức độ tiếp cận cho các nhà đầu tư EU vào thị trường Trung Quốc. Các nhà đầu tư EU sẽ được phép thành lập các công ty mới trong các lĩnh vực trọng yếu.

Việc loại bỏ các hạn chế định lượng, giới hạn vốn chủ sở hữu, và/hoặc các yêu cầu liên doanh trong các lĩnh vực khác nhau sẽ tạo sân chơi cho các công ty EU tại thị trường Trung Quốc, cung cấp các quy tắc để trừng phạt hành vi vi phạm của doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc, đảm bảo tính minh bạch trong trợ cấp và tạo điều kiện phát triển bền vững.

Hiệp định CAI, bằng cách ràng buộc Trung Quốc ở cấp độ quốc tế, sẽ tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích của các nhà đầu tư nước ngoài theo các quy định của hiệp ước.

Nói cách khác, Hiệp định giúp cho các điều kiện tiếp cận thị trường dành cho các công ty EU độc lập với các chính sách nội bộ của Trung Quốc. Ngoài ra, các bên tham gia Hiệp định đã đồng ý thiết lập một cơ chế giải quyết tranh chấp để phòng trường hợp có hành vi vi phạm.

Những điều cần biết về Hiệp định CAI: Các yếu tố chính

Các cam kết tiếp cận thị trường của Trung Quốc

Vào thời điểm cuối của cuộc đàm phán, Trung Quốc đã đồng ý mở cửa một số ngành sản xuất cho các nhà đầu tư EU, nhưng ngoại trừ các lĩnh vực có năng suất dư thừa đáng kể. Trong bối cảnh hơn một nửa đầu tư của EU vào Trung Quốc là trong lĩnh vực sản xuất, các cam kết trên của Trung Quốc được xem là một thắng lợi lớn cho EU.

Cụ thể hơn, 28% đầu tư của EU trong lĩnh vực sản xuất là vào ngành công nghiệp ô tô và 22% cho các vật liệu cơ bản, bao gồm sản xuất ô tô điện, hóa chất, thiết bị viễn thông và thiết bị y tế, v.v.

Điều thú vị là các cam kết mở cửa thị trường của Trung Quốc trong lĩnh vực sản xuất bao gồm lĩnh vực sản xuất ô tô (cả phương tiện sử dụng năng lượng truyền thống và mới), sản xuất phương tiện giao thông và thiết bị y tế, sản xuất hóa chất, v.v... đã đáp ứng lợi ích của các nhà đầu tư EU. Tương tự, trong lĩnh vực dịch vụ, các cam kết mở cửa thị trường của Trung Quốc sẽ tác động đến dịch vụ tài chính, dịch vụ hàng hải quốc tế, môi trường, xây dựng, dịch vụ máy tính, dịch vụ vận tải hàng không phụ trợ, dịch vụ điện toán đám mây và dịch vụ y tế tư nhân.

Trong các lĩnh vực phi dịch vụ, Trung Quốc đang thực hiện các cam kết tự do hóa (có hạn ngạch) trong nông nghiệp, thủy sản, khai khoáng và năng lượng.

Về phía EU, khối này đã mở cửa cho các ngành dịch vụ theo Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ (GATS). Liên quan đến các lĩnh vực nhạy cảm của EU, chẳng hạn như năng lượng, nông nghiệp, thủy sản, dịch vụ nghe nhìn, dịch vụ công cộng - Ủy ban EU tuyên bố rằng tất cả các ngành này vẫn được bảo lưu trong Hiệp định CAI.

Dưới đây là một số ví dụ về các cam kết mở cửa thị trường của Trung Quốc trong Hiệp định CAI, được tổng hợp từ bản ghi nhớ do Ủy ban châu Âu công bố trước đó.

Một số ví dụ về các cam kết mở cửa thị trường mà Trung Quốc thực hiện theo Hiệp định CAI
Lĩnh vực sản xuất ô tô	Loại bỏ và loại bỏ dần các yêu cầu về liên doanh. Cho phép tiếp cận thị trường cho các phương tiện năng lượng mới.
Dịch vụ tài chính	Tiếp tục tự do hóa lĩnh vực dịch vụ tài chính, điều này sẽ mang lại lợi ích cho các nhà đầu tư EU. Yêu cầu về liên doanh và giới hạn vốn cổ phần nước ngoài được loại bỏ đối với hoạt động ngân hàng, kinh doanh trong lĩnh vực chứng khoán và bảo hiểm (bao gồm cả sự tái bảo hiểm), và lĩnh vực quản lý tài sản.
Lĩnh vực y tế (bênh viện tư nhân)	Đề nghị mở cửa thị trường mới bằng cách bãi bỏ các đòi hỏi về liên doanh đối với kinh doanh bệnh viện tư nhân tại các thành phố quan trọng của Trung Quốc, chẳng hạn như Bắc Kinh, Thượng Hải, Thiên Tân, Quảng Châu, Thâm Quyến.
Lĩnh vực nghiên cứu và phát triển (Tài nguyên sinh học)	Cam kết không đưa ra các hạn chế mới đối với Đầu tư nước ngoài vào nghiên cứu và phát triển (R&D) trong lĩnh vực tài nguyên sinh học. Trong tương lai các hạn chế hiện tại trong lĩnh vực này sẽ được dở bỏ, EU sẽ được hưởng lợi nhiều hơn.
Viễn thông/dịch vụ điện toán đám mây	Dỡ bỏ lệnh cấm đầu tư vào các dịch vụ điện toán đám mây. Mở cửa cho các nhà đầu tư EU với giới hạn vốn chủ sở hữu là 50%.
Dịch vụ máy tính	Chấp nhận ràng buộc quyền tiếp cận thị trường cho các dịch vụ máy tính. Bao gồm điều khoản "trung lập về công nghệ", điều này sẽ đảm bảo rằng giới hạn về vốn chủ sở hữu được áp dụng cho các dịch vụ viễn thông giá trị gia tăng sẽ không được áp dụng cho các dịch vụ khác, chẳng hạn như tài chính, hậu cần, y tế, v.v. nếu chúng được cung cấp trực tuyến.
Vận tải hàng hải quốc tế	Cho phép đầu tư vào các hoạt động phụ trợ có liên quan trên đất liền, cho phép các công ty của EU đầu tư mà không bị hạn chế trong lĩnh vực bốc dỡ hàng hóa, kho và trạm container, xe tải hàng hải, v.v. Điều này sẽ cho phép các công ty của EU tổ chức đầy đủ các hoạt động vận tải đa phương thức, vận chuyển “từ kho gửi hàng đến kho nhận hàng”, bao gồm chặng nội địa của vận tải hàng hải quốc tế.
Các dịch vụ liên quan đến vận tải hàng không	Mở cửa các lĩnh vực chính của hệ thống đặt chỗ máy tính, xử lý mặt đất và các dịch vụ bán hàng và tiếp thị. Trung Quốc cũng đã loại bỏ yêu cầu vốn tối thiểu đối với việc thuê và cho thuê máy bay không có phi hành đoàn, vượt ra ngoài GATS. (Quyền lưu thông hàng không không phải là đối tượng quy định của CAI - được quy định theo các thỏa thuận khai thác hàng không riêng biệt)
Dịch vụ kinh doanh	Loại bỏ các yêu cầu liên doanh trong nhiều dịch vụ, bao gồm nhưng không giới hạn ở các lĩnh vực: - Dịch vụ bất động sản - Cho thuê và dịch vụ cho thuê - Sửa chữa và bảo trì vận tải - Quảng cáo - Nghiên cứu thị trường - Dịch vụ tư vấn quản lý và dịch thuật
Dịch vụ môi trường	Loại bỏ yêu cầu liên doanh trong các dịch vụ môi trường, chẳng hạn như: - Thoát nước - Xử lý rác thải - Xử lý chất thải mềm - Làm sạch khí thải - Bảo tồn thiên nhiên và cảnh quan - Hệ thống vệ sinh - Các dịch vụ môi trường khác
Dịch vụ xây dựng	Loại bỏ các giới hạn của dự án hiện đang được bảo lưu trong cam kết GATS của Trung Quốc.
Nhân sự của các nhà đầu tư EU	Các nhà quản lý và chuyên gia của các bộ phận liên quan của công ty EU sẽ được phép làm việc tối đa 3 năm trong các cơ chế trợ cấp của Trung Quốc mà không có hạn chế, chẳng hạn như các yêu cầu kiểm tra thị trường lao động hoặc hạn ngạch về số lượng thể nhân. Đại diện của các nhà đầu tư EU sẽ được phép đến tham quan tự do, trước khi thực hiện đầu tư