Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bắt đầu nhiệm kỳ của mình bằng việc rút Mỹ khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Sau đó, Mỹ tiếp tục có những động thái khác làm căng thẳng thêm mối quan hệ với các nước trong khu vực: đe dọa rút khỏi thỏa thuận thương mại với Hàn Quốc; đánh thuế thép và nhôm lên các nước mà Mỹ trước giờ xem là đồng minh, chẳng hạn như Nhật Bản, vì lo ngại an ninh quốc gia; và phát động một cuộc chiến thương mại lớn với Trung Quốc. Và gần đây nhất, Việt Nam và các chính sách tiền tệ của Việt Nam cũng đã nằm trong tầm ngắm của Mỹ.

Tổng thống Mỹ mới đắc cử Joe Biden đã kịch liệt chỉ trích cách tiếp cận của Trump, nhấn mạnh tầm quan trọng của các mối quan hệ đồng minh. Ông từng là phó tổng thống dưới thời chính quyền Obama vốn tự hào về khả năng “xoay trục sang châu Á”. Khi Biden tìm cách đảo ngược các chính sách bị Trump phản đối, liệu ông có thể bắt đầu bằng cách hồi sinh cam kết của Hoa Kỳ đối với TPP?

Vào năm 2016, có những nghi ngờ rằng Hillary Clinton nếu đắc cử tổng thống sẽ kêu gọi đàm phán lại TPP trong một số vấn đề nhỏ, và sử dụng những thay đổi đạt được đó như một cái cớ để đảo ngược lập trường tranh cử của mình. Đây là mô hình mà cựu tổng thống Bill Clinton từng tiên phong áp dụng với NAFTA vào năm 1992–1993. Tuy nhiên, việc nhanh chóng chấp nhận TPP sẽ rất khó khăn cho Biden.

Vào năm 2015, Hillary Clinton có động cơ để chống lại thỏa thuận mà bà đã góp công đàm phán: vì thương mại đang trở thành vật tế thần cho sự bất mãn của công chúng về điều kiện kinh tế, đặc biệt là trong các nhóm cư tri chủ chốt ủng hộ Đảng Dân chủ của bà. Mặc dù các cuộc thăm dò dư luận ở Hoa Kỳ cho thấy mức độ ưu chuộng thương mại tự do tăng mạnh từ năm 2016, nhưng chỉ số này lại chùng xuống vào năm 2020. Có lẽ nhận thức được những lo ngại của giới cổ cồn xanh sẽ còn tiếp tục tăng cao, Biden đã thực hiện một chiến dịch tranh cử theo hướng hoài nghi thương mại. Ông ủng hộ việc “mua hàng Mỹ”, chứ không phải “tái gia nhập TPP” và hứa sẽ giải quyết các mối quan tâm trong nước của người lao động trước khi chuyển sang các hiệp định thương mại mới.

Sự ác cảm của người Mỹ dành cho TPP liên quan nhiều đến tính chất biểu tượng của nó hơn là nội dung thực tế. Cùng với NAFTA, TPP trở thành biểu tượng cho các lực lượng nước ngoài được coi là phá hủy việc làm trong các nhà máy sản xuất ở Mỹ. Sự khác biệt giữa biểu tượng và thực tế đã bộc lộ khi Trump làm mới lại NAFTA (thành Hiệp định Hoa Kỳ-Mexico-Canada) và thoải mái vay mượn các phương pháp tiếp cận trong TPP. Trong tháng này, Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ Tammy Duckworth đã nói về việc Hoa Kỳ cần một hiệp định ‘giống như TPP ở Châu Á - Thái Bình Dương’. Cả bà và các đảng viên Dân chủ hàng đầu khác dường như không bằng lòng với CPTPP vì cho rằng hiệp định trên là không đủ.

Chính sách thương mại của Hoa Kỳ phụ thuộc vào Đạo luật Xúc tiến Thương mại (TPA), một đạo luật ủy quyền cho chính phủ được thiết lập chính sách thương mại. Việc thiếu TPA trong phần lớn nhiệm kỳ tổng thống của Obama là nguyên nhân chính dẫn đến sự trì hoãn trong việc ký kết và thông qua TPP ở Hoa Kỳ. Đạo luật TPA hiện hành sẽ hết hiệu lực vào ngày 1/7/2021.

Để có thể tham gia đàm phán về việc gia nhập CPTPP, tân Tổng thống Biden cần phải sử dụng vốn chính trị cho các hiệp định thương mại ngay từ giai đoạn đầu và then chốt của nhiệm kỳ tổng thống – nhưng đây lại chính là điều mà ông đã thề sẽ không làm. Với độ tuổi của Biden, vẫn chưa rõ liệu ông có tranh cử tổng thống nhiệm kỳ thứ hai hay không, vì vậy ông sẽ chỉ có một nửa thời gian mà cựu tổng thống Obama đã dùng để đàm phán và ký kết một thỏa thuận quan trọng.

Nhưng giờ đây, thế giới đang tiến về phía trước. TPP không chỉ bị đổi tên thành CPTPP mà trong năm 2020, nhiều nước thành viên TPP còn tham gia ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). Mặc dù các nước thành viên TPP có thể vẫn chào đón sự trở lại của Hoa Kỳ trong TPP, nhưng các nước này đã không còn mấy hứng thú với việc đàm phán lại.

Vẫn còn phải xem các quốc gia sẽ phản ứng như thế nào với tiền lệ mới, theo đó nhiều năm đàm phán thương mại có thể bị đảo ngược với cuộc bầu cử vào tháng 11, điều mà trước đây không đúng với NAFTA, Vòng đàm phán Uruguay hay việc Trung Quốc gia nhập WTO. Với những chỉ trích trong quá khứ đối với TPP, chính quyền Biden sẽ muốn có nhiều đòn bẩy hơn trước, nhưng việc này dường như rất khó xảy ra.

Ở chiều ngược lại, vẫn có những người ủng hộ sự Hoa Kỳ tham gia CPTPP. Các hiệp hội kinh doanh của Hoa Kỳ sẽ háo hức với những lợi ích của một hệ thống thương mại mở, dựa trên quy tắc. Cố vấn An ninh Quốc gia được chỉ định cho chính quyền của Biden, Jake Sullivan, đã viết về tầm quan trọng của sự tham gia của Hoa Kỳ trong việc thiết lập các quy tắc thương mại.

Về mặt địa chính trị, chính quyền mới cũng mong muốn khẳng định sức ảnh hưởng của Hòa Kỳ - đặc biệt là ở Châu Á Thái Bình Dương - và xây dựng lại hình ảnh của Hoa Kỳ như là một đồng minh đáng tin cậy. Và trên hết, họ cũng mong muốn của Hoa Kỳ tìm ra một biện pháp hiệu quả hơn để điều chỉnh hành vi kinh tế của Trung Quốc, khi các biện pháp đánh thuế đơn phương theo Điều 301 tỏ ra không hiệu quả. TPP hứa hẹn sẽ là một giải pháp hiệu quả cho vấn đề này.

Vì vậy, làm thế nào chính quyền Biden có thể dung hòa những lực đẩy trái chiều này? Ông có thể vận dụng bài học rút ra được từ chính quyền mà ông đã từng tám năm làm phó tổng thống – đó là “tùy cơ ứng biến”. Giành chiến thắng dễ dàng, chẳng hạn như tấn công chính sách tiền tệ của Việt Nam. Thực hiện các hành động mang tính biểu tượng cho thấy cam kết của Hoa Kỳ với khu vực, chẳng hạn như khởi động các cuộc đàm phán mới hoặc bổ nhiệm một ‘sa hoàng châu Á’ vào Hội đồng An ninh Quốc gia. Và hoãn các hành động nguy hiểm về mặt chính trị như tái gia nhập TPP.

Thật không may, bài học khác từ chính quyền Obama là chính sách hòa hoãn mang lại những rủi ro riêng. Một cuộc đàm phán khó khăn ở Hawaii, một vài vấp váp chính trị và Hoa Kỳ đang đứng từ bên ngoài nhìn vào TPP. Vẫn còn phải xem liệu Tổng thống đắc cử Biden có đưa Hoa Kỳ đi vào con đường tương tự hay không.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: hiệp định CPTPP, Mỹ