Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trung Quốc hiện đã có biện pháp đáp trả ‘Danh sách thực thể’ của Hoa Kỳ. Bắc Kinh sẽ sử dụng phiên bản của mình như thế nào?

Vào ngày 1 tháng 12 năm 2020, Luật Kiểm soát Xuất khẩu của Trung Quốc chính thức có hiệu lực. NPC Observer, một trang web chuyên theo dõi các quy trình lập pháp của Trung Quốc, đã mô tả luật này là “Luật quốc gia đầu tiên của Trung Quốc về kiểm soát xuất khẩu”, chính vì vậy, đạo luật này có tiềm năng định hình lại thương mại của Trung Quốc với thế giới. Đặc biệt, đạo luật này còn cung cấp thêm cho Đảng Cộng sản Trung Quốc một công cụ để sử dụng các mối quan hệ kinh tế nhằm thúc đẩy lợi ích quốc gia.

Bản thảo luật xuất hiện lần đầu tiên khi nó được đưa ra lấy ý kiến ​​công chúng vào tháng 6 năm 2017; và phiên bản cuối cùng đã được Ủy ban Thường vụ Đại hội Nhân dân Toàn quốc thông qua vào ngày 17 tháng 10 năm 2020. Khi được hỏi về luật mới trong cuộc họp báo vào ngày 22 tháng 10, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc Cao Phong nói rằng luật này là nhằm “thực hiện tốt hơn nghĩa vụ quốc tế, đáp ứng các yêu cầu về kiểm soát xuất khẩu trong hoàn cảnh mới, đồng thời, bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia của Trung Quốc”. Ông Cao cũng chỉ ra rằng luật này không hoàn toàn mới, mà là một bản nâng cấp toàn diện hơn từ các quy định hiện hành “về kiểm soát xuất khẩu hạt nhân, sinh học, hóa học, tên lửa và quân sự.”

Luật này sẽ được thực thi bởi “các cơ quan hành chính về kiểm soát xuất khẩu nhà nước” của cả Quốc vụ viện (cơ quan chính phủ cấp cao nhất của Trung Quốc) và Quân ủy trung ương (cơ quan cao nhất đối với quân đội Trung Quốc, Quân giải phóng nhân dân). Theo đó, doanh nghiệp sẽ phải xin giấy phép từ các cơ quan này nếu họ muốn xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ nằm trong danh sách quản chế.

Đáng chú ý, danh sách các mặt hàng bị kiểm soát xuất khẩu – điểm then chốt của luật - vẫn chưa được công bố, mặc dù luật đã có hiệu lực về mặt kỹ thuật kể từ ngày 1 tháng 12. Khi bị thúc ép, ông Cao chỉ nói rằng nhà chức trách “sẽ công bố vào thời điểm thích hợp theo quy định của pháp luật.” Tuy nhiên, luật cho phép Trung Quốc áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu ngay cả với những sản phẩm và dịch vụ không nằm trong danh sách kiểm soát. Luật bảo lưu quyền hạn chế các mặt hàng không có trong danh sách kiểm soát nếu nhà xuất khẩu “đang hoặc lẽ ra phải biết” về những rủi ro tiềm ẩn đối với an ninh quốc gia hoặc lợi ích quốc gia của Trung Quốc. Chính phủ cũng có thể hạn chế xuất khẩu các mặt hàng không có trong danh sách trong tối đa hai năm bằng cách sử dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu “tạm thời”.

Cũng theo luật này, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu được định nghĩa là áp dụng cho “các mặt hàng lưỡng dụng (vừa phục vụ mục đích quân sự lẫn phi quân sự), các mặt hàng quân sự, các mặt hàng hạt nhân và các hàng hóa, công nghệ, dịch vụ và các mặt hàng khác liên quan đến việc duy trì an ninh quốc gia và lợi ích quốc gia, cũng như thực hiện chống phổ biến vũ khí hạt nhân và các nghĩa vụ quốc tế. ” Định nghĩa mơ hồ trên về các mặt hàng xuất khẩu có liên quan đến “an ninh quốc gia và lợi ích quốc gia” nhằm chừa đường cho việc áp dụng rộng rãi. Đầu năm nay, chính phủ Trung Quốc đã ngăn chặn công ty Trung Quốc ByteDance nhượng lại quyền kiểm soát thuật toán được sử dụng để chạy ứng dụng TikTok, khi chính quyền Trump tìm cách ép công ty này bán lại như một điều kiện để TikTok được tiếp tục hoạt động tại Hoa Kỳ. Chia sẻ thuật toán được coi là mối đe dọa đối với lợi ích quốc gia của Trung Quốc.

Như một phân tích từ DLA Piper có lưu ý, cụm từ “an ninh quốc gia” chỉ xuất hiện trong các dự thảo trước đây. Việc bổ sung “lợi ích quốc gia” đã “tạo cơ sở rõ ràng cho các biện pháp kiểm soát xuất khẩu được thiết kế để thúc đẩy các mục tiêu chính sách đối ngoại hoặc chính sách công nghiệp không liên quan đến các rủi ro quốc phòng và an ninh thông thường.” Điều đó, kết hợp với việc những sản phẩm và dịch vụ không nằm trong danh sách vẫn có khả năng phải xin giấy phép xuất khẩu, sẽ tạo ra một sự bất ổn lớn cho doanh nghiệp.

Và như một báo cáo từ Dịch vụ Nghiên cứu Quốc hội Hoa Kỳ đã chỉ ra, giấy phép xuất khẩu sẽ được cấp không chỉ dựa trên “loại công nghệ, mục đích sử dụng cuối cùng và người dùng cuối cùng của công nghệ đó, mà còn dựa trên cả xếp hạng 'tín dụng xã hội' của doanh nghiệp đó”. Điều đó đã cung cấp thêm một công cụ pháp lý khác cho Đảng Cộng sản Trung Quốc có thể buộc các doanh nghiệp tuân thủ tư tưởng và các mục tiêu cuối cùng của Đảng.

Đặc biệt lưu ý từ góc độ địa chính trị, Luật Kiểm soát xuất khẩu đề cập rõ ràng đến việc chống lại các thủ đoạn kiểm soát xuất khẩu của các quốc gia khác tại Điều 48: “Nếu bất kỳ quốc gia hoặc khu vực nào lạm dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu để gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia và lợi ích quốc gia của Cộng hòa nhân dân của Trung Quốc, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa căn cứ vào tình hình thực tế có thể áp dụng các biện pháp có đi có lại đối với quốc gia hoặc khu vực đó ”. Và luật cũng quy định về phạm vi tiếp cận ngoài lãnh thổ, có nghĩa là Trung Quốc có thể tìm cách sử dụng luật mới để trả đũa các công ty Hoa Kỳ vì các hạn chế thương mại do chính phủ Hoa Kỳ áp đặt đối với các công ty Trung Quốc.

Dưới thời chính quyền Trump, “Danh sách thực thể” của Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã được sử dụng ngày càng thường xuyên như một vũ khí trong cuộc chiến thương mại với Trung Quốc. Danh sách thực thể hạn chế các công ty Hoa Kỳ bán sản phẩm và dịch vụ cho một số người mua nhất định. Bộ Thương mại đã thêm Huawei vào danh sách trên vào tháng 5 năm 2019; kể từ đó, một loạt các công ty Trung Quốc đã được thêm vào danh sách vì mối quan hệ của họ với quân đội Trung Quốc và bị cáo buộc có liên quan đến vi phạm nhân quyền ở Tân Cương. Hiện tại, Danh sách thực thể bao gồm hơn 250 công ty Trung Quốc - không tính các công ty con được thành lập ở nước ngoài.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: chiến tranh thương mại Mỹ- Trung, Luật Kiểm soát xuất khẩu