Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Cùng tham gia RCEP, Seoul và Tokyo hiện đang bị ràng buộc lẫn nhau bởi hiệp định thương mại tự do chung đầu tiên giữa hai nước.

Việc kết thúc thành công các cuộc đàm phán Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) là một bước tiến lớn đối với tất cả các thành viên của hiệp định nói chung, và đối với Hàn Quốc và Nhật Bản nói riêng. Thỏa thuận này sẽ mang lại cho hai nước một hiệp định thương mại tự do (FTA) chung đầu tiên vào thời điểm quan hệ song phương đang gặp khó khăn do các vấn đề lịch sử, và ít nhất, RCEP có thể giúp ngăn mối quan hệ này không xấu thêm.

Sự gia tăng căng thẳng gần đây bắt nguồn từ hai phán quyết của Tòa án Tối cao Hàn Quốc năm 2018 buộc tội một số công ty thép của Nhật Bản đã sử dụng cưỡng bức lao động Hàn Quốc trong Thế chiến thứ hai và yêu cầu bồi thường cho những công nhân này. Với lý do “mất lòng tin đáng kể”, Tokyo đã đáp trả lại bằng cách loại bỏ Hàn Quốc khỏi “danh sách trắng” các đối tác thương mại và đã hạn chế xuất khẩu ba thành phần quan trọng để sản xuất chất bán dẫn – một ngành sinh lợi của Hàn Quốc. Đến lượt mình, Seoul đe dọa rút khỏi thỏa thuận chia sẻ thông tin tình báo và công chúng Hàn Quốc tẩy chay hàng hóa Nhật Bản. Các động thái trên tuy tác động không lớn đến tổng kim ngạch thương mại giữa hai nước nhưng lại ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng đến một số lĩnh vực cụ thể.

Mặc dù Hàn Quốc và Nhật Bản đã nhiều lần bất đồng về những vấn đề trong quá khứ trong vài thập kỷ trở lại đây, nhưng điều khiến cuộc cãi vã lần này khác biệt với những lần trước là nó đã lan sang mối quan hệ kinh tế. Theo nghiên cứu của Kristin Vekasi tại Đại học Maine và Jiwon Nam tại Đại học Delaware, căng thẳng chính trị gia tăng giữa Tokyo và Seoul không ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh hoặc hành vi tiêu dùng ở cả hai quốc gia trước khi đại dịch bùng phát. Tuy nhiên, những căng thẳng trong mối quan hệ rộng lớn hơn đã khiến các thỏa thuận kinh tế bị trật bánh. Lấy ví dụ, căng thẳng chính trị là một trong những nguyên nhân dẫn đến bế tắc trong các cuộc đàm phán FTA song phương bắt đầu từ năm 2003 và là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc Nhật Bản để cho thỏa thuận hoán đổi tiền tệ song phương hết hiệu lực vào năm 2017.

Bản chất đa phương của RCEP có thể là một yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy cả hai bên xây dựng một thỏa thuận thương mại và giờ đây, khả năng hội nhập kinh tế lớn hơn có thể khiến cả hai nước phải suy nghĩ kỹ trước khi dùng các biện pháp trừng phạt thương mại để đối phó với căng thẳng chính trị.

Trong số 15 quốc gia tham gia RCEP-hiệp định chiếm 30% GDP toàn cầu, Nhật Bản và Hàn Quốc được dự kiến ​​sẽ là một trong những nước hưởng lợi nhiều nhất - một phần không nhỏ là do khả năng tiếp cận nền kinh tế của nhau nhiều hơn. Một nghiên cứu của các học giả thương mại Peter Petri và Michael Plummer dự đoán rằng, thu nhập thực tế ở cả hai quốc gia sẽ tăng 1% vào năm 2030 nhờ vào RCEP, mức tăng này nhiều hơn bất kỳ thành viên nào khác. Theo thỏa thuận, Nhật Bản và Hàn Quốc sẽ loại bỏ thuế quan đối với 83% thương mại hàng hóa của nhau.

Trong khi các FTA khác có tham vọng hơn về mặt xóa bỏ thuế quan, chẳng hạn như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) được dự kiến ​​sẽ loại bỏ 99,9% thuế quan giữa các nước thành viên vào cuối lộ trình, tuy nhiên, RCEP thể hiện một bước nhảy đáng kể so với các mức hiện có. Hiện nay, mới chỉ có 19% hàng hóa xuất khẩu của Nhật Bản sang Hàn Quốc là không phải chịu thuế. Hơn nữa, một số mặt hàng được cắt giảm thuế quan đáng kể nhất, chẳng hạn như thép và ô tô, là các lĩnh vực mà mỗi quốc gia đều có lợi thế cạnh tranh, và do đó, Hàn Quốc và Nhật Bản có thể thu được nhiều lợi ích hơn từ thương mại trong các lĩnh vực này so với ASEAN và các nước còn lại trong hiệp định. Chưa kể, RCEP được cho là sẽ có tác động đáng kể đến thương mại giữa hai nước, khi cả hai đều là đối tác thương mại lớn thứ ba của nhau.

RCEP cũng có thể là bước đi đầu tiên trong hành trình định hình cấu trúc thương mại khu vực và một mối quan hệ Seoul-Tokyo tốt đẹp hơn về mặt thương mại sẽ là yếu tố quan trọng để thúc đẩy nhu cầu tương lai của cả hai nước. Những nỗ lực của Tokyo trong việc kết hợp các quy tắc thương mại đầy tham vọng hơn từ Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) sau khi Hoa Kỳ rút khỏi hiệp định này vào đầu năm 2017, và vai trò đầu tàu của CPTPP của Nhật Bản, cho thấy mối quan tâm của nước này vượt ngoài những gì có trong RCEP. Mặc dù ít tham vọng hơn so với một số hiệp định khác, nhưng tự do hóa thuế quan là trọng tâm chính của RCEP. Thỏa thuận không đi quá xa trong việc giải quyết các hàng rào phi thuế quan khó khăn hơn như các quy định về cạnh tranh, lao động và môi trường. Mặc dù Seoul không phải là thành viên của CPTPP, nhưng Seoul đã bày tỏ sự quan tâm đến việc tham gia vì nhiều lý do tương tự như lý do đã khiến Tokyo thúc đẩy thông qua thỏa thuận mà không có Washington. Bây giờ khi RCEP đã được ký kết, việc gia nhập CPTPP sẽ là tiến trình hợp lý đối với Seoul. Mối quan hệ Hàn Quốc-Nhật Bản ổn định hơn chắc chắn có thể giúp ích cho việc gia nhập của Hàn Quốc vào CPTPP, cũng như giúp ích cho tiến trình đàm phán một Hiệp định FTA Trung Quốc-Nhật Bản-Hàn Quốc (CJK) tiềm năng trong tương lai.

Sau khi ký kết RCEP, Bắc Kinh hy vọng có thể tận dụng động lực này để hoàn tất đàm phán FTA Trung Quốc-Nhật Bản-Hàn Quốc, vốn đã bị đình trệ trong vài năm gần đây. Tuy nhiên, Nhật Bản và Hàn Quốc có thể sẽ lưỡng lự hơn, vì cả hai nước này đều lo ngại Trung Quốc. Hàn Quốc đã có một thỏa thuận thương mại với Trung Quốc, nhưng phạm vi của thỏa thuận này khá hạn chế do cách tiếp cận chậm rãi và từng bước của Bắc Kinh đối với tự do hóa thương mại. Cũng chính cách tiếp cận này đã ngăn cản một thỏa thuận thương mại giữa Trung Quốc với Nhật Bản. Hàn Quốc và Nhật Bản có chung mối quan tâm đối với việc tiếp cận thị trường Trung Quốc nhiều nhất có thể, cũng như các vấn đề như bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và các quy định quản lý xuất khẩu từ các doanh nghiệp nhà nước khổng lồ của Trung Quốc. Các vấn đề này có thể được giải quyết tốt hơn nếu cả Hàn Quốc và Nhật Bản hợp tác chặt chẽ với nhau.

Mặc dù hợp tác hơn nữa về thương mại không thể thay thế hiệu quả cho việc giải quyết các vấn đề lịch sử khó khăn, nhưng nó có thể giúp khuyến khích các nhà lãnh đạo ở cả Tokyo và Seoul ngăn chặn mối quan hệ xấu đi thêm trong tương lai, bao gồm cả việc không dùng thương mại làm vũ khí. Tác động xoa dịu có vẻ không nhiều, nhưng với các mối quan hệ căng thẳng như hiện tại, mọi thứ đều có ích.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: RCEP, hàng rào phi thuế quan, quy định về cạnh tranh, lao động, môi trường, CPTPP