Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Vương quốc Anh đã thực hiện bước đầu tiên trong chương trình nghị sự về hiệp định thương mại tự do (FTA) hậu Brexit bằng việc ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Nhật Bản - Vương quốc Anh (CEPA) vào ngày 23 tháng 10 năm 2020. Mặc dù chính phủ Anh gọi thỏa thuận này là một “hiệp định thương mại tự do mang tính lịch sử”, nhưng giá trị chính của nó dường như là về mặt chính trị - đặc biệt đối với Vương quốc Anh.

Ban đầu, ưu tiên hàng đầu của Vương quốc Anh hậu Brexit là đạt được một FTA với Hoa Kỳ. Tuy nhiên, triển vọng này giảm dần, do sự không chắc chắn xung quanh cuộc bầu cử tổng thống Mỹ và những lo ngại về tiêu chuẩn an toàn của các sản phẩm nông nghiệp Hoa Kỳ. Vương quốc Anh cần chứng tỏ năng lực của mình để đạt được một thỏa thuận thương mại với tư cách là một “quốc gia thương mại độc lập”, vì vậy CEPA với Nhật Bản - nền kinh tế lớn thứ ba thế giới - phù hợp với động cơ chính trị trong nước.

Về phía Nhật Bản, nước này không phải chịu áp lực chính trị trong nước như Anh. Nhật Bản ký kết thỏa thuận vì những động cơ ngoại giao đằng sau. Bằng việc ký kết thỏa thuận trong khoảng thời gian đàm phán ngắn chưa từng có trong lịch sử (hai đến ba tháng), Nhật Bản đã trở thành quốc gia đầu tiên ký kết một FTA hậu Brexit với Vương quốc Anh. Điều này giúp củng cố một nền tảng vững chắc để Nhật Bản phát triển quan hệ đồng minh chiến lược với Vương quốc Anh về thương mại, và xa hơn nữa, là để theo đuổi chính sách ngoại giao của mình.

Mặc dù bị khía cạnh chính trị lấn át, nhưng thỏa thuận này cũng có giá trị về mặt kinh tế, đó là tính liên tục. Thỏa thuận này đảm bảo một quá trình chuyển đổi suôn sẻ từ Thỏa thuận Đối tác Kinh tế EU-Nhật Bản (EPA) sang thỏa thuận mới kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2021. Trong bối cảnh nguy cơ “không có thỏa thuận” giữa EU và Vương quốc Anh ngày càng tăng, việc tránh được sự gián đoạn trong quan hệ giữa Nhật Bản và Vương quốc Anh là hết sức quan trọng đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp Nhật Bản kinh doanh ở châu Âu.

Ngoài việc đảm bảo tính liên tục, thỏa thuận trên không có nhiều giá trị kinh tế, vì hai lý do.

Thứ nhất, chỉ riêng CEPA Nhật Bản - Vương quốc Anh không đủ để phản ánh mối quan hệ ba bên EU - Nhật Bản - Vương quốc Anh vốn được tạo ra bởi sự tham gia của các công ty Nhật Bản và công ty Anh vào chuỗi giá trị toàn cầu và chuỗi cung ứng ở châu Âu. Trên thực tế, việc chấm dứt mối quan hệ thương mại không ma sát giữa Liên minh Châu Âu và Vương quốc Anh có tác động rất lớn đến hoạt động kinh doanh, ngay cả khi hai bên đạt được FTA EU-Anh.

Thứ hai, chính phủ Nhật Bản và Vương quốc Anh đã phải hạ cấp phạm vi và mức độ tham vọng để kết thúc các cuộc đàm phán trong khung thời gian giới hạn, ngay cả khi thỏa thuận này được dựa trên EPA EU-Nhật Bản hiện có. Mặc dù phải phân tích chi tiết hơn về văn bản hiệp định (mới vừa phát hành) mới có thể đưa ra kết luận chính xác về giá trị của hiệp định, tuy nhiên, đánh giá sơ bộ cho thấy giá trị gia tăng của nó so với EPA EU-Nhật Bản là không nhiều. Thỏa thuận này bao gồm một số cải tiến nhỏ trong một vài lĩnh vực (ví dụ như thương mại điện tử, quy tắc xuất xứ và dịch vụ tài chính) và Vương quốc Anh sẽ xóa bỏ thuế cho một số hàng hóa đầu vào của ngành sản xuất ô tô và đường sắt trong lộ trình từ 4 đến 13 năm.

Trên thực tế, thị trường Nhật Bản và Vương quốc Anh đã rất mở cửa cả về thương mại và đầu tư, và các cam kết tự do hóa thị trường ở mức độ cao đã được đưa ra trong EPA EU-Nhật Bản. Nếu Nhật Bản và Vương quốc Anh muốn tiến xa hơn EPA EU-Nhật Bản, hai nước có thể xem xét đến hợp tác về pháp lý.

Về mặt này, CEPA Nhật - Anh đã có một thiếu sót đáng kể, đó là không đưa vào một chương đầu tư toàn diện bao gồm các điều khoản về bảo hộ thương mại và giải quyết tranh chấp như chương đầu tư trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Để gia nhập CPTPP, Vương quốc Anh cần xem xét lại khuôn khổ pháp lý hiện hành về đầu tư trực tiếp nước ngoài với các thành viên CPTPP, và làm rõ quan điểm của mình về cơ chế giải quyết tranh chấp, đặc biệt là về cơ chế giải quyết tranh chấp giữa Nhà nước và Nhà đầu tư.

Các quy tắc về thương mại điện tử trong CEPA Anh-Nhật Bản gần giống với CPTPP, bao gồm một số điều khoản chính như không đánh thuế truyền dẫn dữ liệu và cấm yêu cầu nội địa hóa dữ liệu. Nhưng chương thương mại điện tử trong CEPA Anh-Nhật Bản lại không phải là một chương độc lập hoàn toàn như trong CPTPP. Do có sự khác biệt trong nhận thức giữa Liên minh Châu Âu và các nước Châu Á-Thái Bình Dương về vấn đề ‘quản trị thương mại kỹ thuật số’ – EU thì ưu tiên bảo mật dữ liệu và quyền riêng tư dữ liệu, trong khi các nước Châu Á-Thái Bình Dương lại mong muốn tự do hóa lĩnh vực này. Vì vậy, liệu Vương quốc Anh có thể chuyển từ nhận thức kiểu EU sang nhận thức kiểu Châu Á-Thái Bình Dương hay không sẽ trở thành một vấn đề.

Tóm lại, CEPA Nhật - Anh vẫn có một số giá trị chính trị, nhưng thỏa thuận này lại thiếu tham vọng, dẫn đến các tác động của nó lên nền kinh tế có thể sẽ nhỏ, và cần có các cuộc thảo luận chính sách quan trọng trước khi Vương quốc Anh có thể tham gia CPTPP.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: CEPA Nhật - Anh, chương trình đầu tư toàn diện, cam kết tự do hóa thị trường, Nhật Bản, thảo luận chính sách