Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Nỗ lực đưa việc làm về trong nước gặp bế tắc khi mà các công ty tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Việt Nam đang tận hưởng một đợt bùng nổ xuất khẩu, khi mà ngày càng có nhiều công ty rời khỏi Trung Quốc. Cơ hội này đến được với Việt Nam một phần cũng là do sự tác động từ Washington.

Có khá nhiều bằng chứng cho điều này. Trong năm nay, Việt Nam vừa có thêm hai công ty đạt thỏa thuận xuất khẩu phụ tùng máy móc cho các nhà sản xuất Canada, và hàng loạt các công ty may mặc xuất khẩu trang bị bảo hộ cá nhân (PPE) sang Mỹ, Tây Ban Nha, Ghana và Nhật Bản. Tất cả những thành công này đều có một điềm chung là các công ty đã nhận được sự ủng hộ - dưới nhiều hình thức khác nhau – từ chính phủ Mỹ.

Khi các công ty rút khỏi Trung Quốc, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã tìm cách đưa họ về lại đất Mỹ. Tuy nhiên, họ lại chuyển đến những quốc gia thứ ba để phân tán rủi ro. Việt Nam đã hưởng lợi từ sự phân tán này, trong một vài trường hợp họ còn được Mỹ ủng hộ - cho thấy chính sách thương mại của Washington thực tế phức tạp hơn nhiều so với một khẩu hiệu đơn giản là “Mua hàng Mỹ”.

Các quan chức Mỹ đã sớm nhận ra rằng không hẳn toàn bộ các khoảng đầu tư sẽ quay về với nước Mỹ.

Barbara Weisel, người từng là trợ lý cho Đại diện Thương mại Mỹ trong giai đoạn đầu nhiệm kỳ của Trump, và hiện là giám đốc điều hàn công ty Rock Creek Global Advisors nhận định: “Một trong số các mục tiêu của Trump khi phát động cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung Quốc là gây áp lực buộc các công ty Mỹ phải dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc. Ông cho rằng điều này sẽ mang ngành sản xuất về lại nước Mỹ, và bảo vệ việc làm cho người Mỹ. Các quan chức Mỹ đã nhận ra rằng nhiều công ty không chọn cách quay về nước Mỹ, mà thay vào đó là chuyển đến những quốc gia khác.”

Ngày càng có nhiều công ty Mỹ, chẳng hạn như Apple và Nike, đang mua hàng từ các nhà cung ứng Việt Nam, khiến quốc gia này là ví dụ điển hình nhất cho “những quốc gia khác”.

Đây cũng là một thách thức cho các quan chức Mỹ ở nước ngoài. Ngay cả khi họ ủng hộ sản xuất hàng hóa Mỹ, một vài khía cạnh trong chính sách của Mỹ cũng có lợi cho hoạt động xuất khẩu của Việt Nam. Ví dụ, có một chương trình 22 triệu USD điều hành bởi Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam. Với tên gọi LinkSME, chương trình này giúp kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các công ty toàn cầu, từ đó tạo cơ hội cho doanh nghiệp nước ngoài hợp tác với Việt Nam để đa đạng hóa chuỗi cung ứng.

Đây là lý do khiến công ty Metosak, một nhà sản xuất linh kiện máy móc từ Canada, có thể ký kết những thỏa thuận với các nhà cung ứng Việt Nam, bao gồm JAT. LinkSME cũng liên kết với công ty dệt may Trường Sơn Thịnh, và những doanh nghiệp Việt Nam khác, để xuất khẩu PPE trong giai đoạn đại dịch, cũng như làm cầu nối hợp tác giữa 60 nhà cung ứng nội địa với các tập đoàn như Mitsubishi Motors, Ford Motor và Thaco của Việt Nam.

Phát biểu tại một sự kiện vừa diễn ra trong tháng này với chủ đề đa dạng hóa và sự bền vững trong chuỗi cung ứng, Robert Greenan, Phó chánh văn phòng Lãnh sự quán Hoa Kỳ tại Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: “Việt Nam là một điểm nhấn quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu”.

Curtis Chin, cựu đại sứ Hoa Kỳ tại Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) nhận định, doanh nghiệp tháo chạy khỏi Trung Quốc để cắt giảm chi phí và đa dạng hóa chuỗi cung ứng, thay vì lệ thuộc vào một quốc gia đang đối mặt với các rủi ro thương mại, địa chính trị và an ninh.

Fred Burke, một đối tác quản lý tại công ty luật Baker & McKenzie (Việt Nam), cho rằng các quan chức Mỹ hiểu rõ tại sao doanh nghiệp nước ngoài chọn chuyển tới Việt Nam thay vì Mỹ. Ông Burke là người thường xuyên làm việc với quan chức Mỹ khi họ cần tham vấn về phân khúc tư nhân.

Chia sẽ với tờ Nikkei, ông Burke nói: “Tôi nghĩ họ đủ thực tế để biết rằng khoản đầu tư sẽ đi đến nơi mà nó được sử dụng tốt nhất.”

Việt Nam được nhiều chuyên gia thừa nhận là kẻ thắng cuộc trong cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung, nhờ có chi phí nhân công rẻ, nền chính trị ổn định, ký kết nhiều hiệp định thương mại, và có ví trí dọc theo những tuyến vận tải quan trọng.

Curtis Chin bình luận, ngay cả khi Việt Nam có giành được một miếng bánh lớn hơn trong hoạt động xuất khẩu toàn cầu, sự đa dạng hóa trong dòng chảy thương mại cũng mang lại lợi ích cho nước Mỹ. Ông Chin hiện là một chuyên gia về châu Á tại Viện Milken - một tổ chức tư vấn kinh tế có trụ sở ở Santa Monica, California.

Ông nói: “Đại dịch đã làm lộ ra những rủi ro từ việc lệ thuộc quá mức vào các chuỗi cung ứng và nguồn cung từ Trung Quốc.”

Hoa Kỳ và Việt Nam đang ngày càng thân thiết hơn. Diễn đàn Ấn Độ - Thái Bình Dương hàng năm đã tiến hành lễ khai mạc vào hôm thứ tư vừa qua. Chính phủ Mỹ gọi đây là một trong những sự kiện thương mại tầm cỡ ở châu Á. Năm nay, nước chủ nhà là Việt Nam.

Điều này không có nghĩa là tất cả mọi người trong chính quyền Mỹ đều vui mừng khi thương mại chuyển dịch từ Trung Quốc sang Việt Nam. Theo thống kê của Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ, xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ đã tăng 36% trong giai đoạn 2018 – 2019.

Bà Weisel nói: “Các quan chức chính quyền Trump đang ngày càng khó chịu khi cuộc bầu cử đến gần và thâm hụt thương mại tiếp tục tăng, bao gồm cả với Việt Nam”. Vậy nên trong tháng này, họ đã bắt đầu một cuộc điều tra vào hoạt động thương mại của Việt Nam, và “nó dường như là một lời cảnh báo đến các công ty Mỹ rằng họ chỉ được đảm bảo an toàn trước các chính sách thương mại tiềm tàng của Mỹ nếu họ di chuyển hoạt động về lại nước Mỹ.”

Không có nhiều dấu hiệu cho thấy cuộc chiến thương mại sẽ khiến người Mỹ chịu nghe theo khẩu hiệu “Mua hàng Mỹ” của Trump. Thâm hụt thương mại của Mỹ – hay chênh lệch giữa mức nhập khẩu và xuất khẩu, từ năm 2017 đến 2018 đã tăng 10%, sau đó giảm 2% trong năm 2019.

Edward Alden, thành viên cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, cho biết: “Cho đến hiện tại, chúng ta nhận thấy rất ít bằng chứng cho việc tái dịch chuyển hoạt động sản xuất về lại Hoa Kỳ”.

Nguồn: Asia Nikkei

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, hiệp định tự do thương mại, dịch chuyển chuỗi cung ứng, Diễn đàn Ấn Độ - Thái Bình Dương