Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Donald Trump gọi hiệp định thương mại "giai đoạn một" ký với Trung Quốc vào ngày 15 tháng 1 là "một trong những thỏa thuận thương mại lớn nhất từng được thực hiện".

Đây là một thỏa thuận đầy tham vọng, trong đó Mỹ rút lại một phần thuế quan đánh trên hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, đổi lại, Trung Quốc cam kết tăng mua hàng hóa từ Mỹ thêm 200 tỷ USD trong năm nay (so với năm 2017). Theo ông Trump, hiệp định này là trọng tâm trong kế hoạch phục hồi nền kinh tế Mỹ. Đây có thể xem như một chiến thắng quan trọng đối với nông dân và các nhà sản xuất Hoa Kỳ. Cụ thể, thỏa thuận này sẽ thúc đẩy xuất khẩu của Hoa Kỳ đối với nhiều loại hàng hóa, từ đậu nành đến khí đốt tự nhiên hóa lỏng. Đồng thời, đây cũng là bước đầu tiên trong cuộc đàm phán dài hạn nhằm giải quyết những bất đồng về cấu trúc của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, trên thực tế, các cam kết trong thỏa thuận trên rất khó để thực hiện. Chad Bown, một thành viên cấp cao tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, ước tính việc mua hàng của Trung Quốc từ Mỹ chỉ mới hoàn thành được một phần ba mục tiêu nhập khẩu năm 2020. Nguyên nhân của sự sụt giảm nhập khẩu này được cho là do đại dịch toàn cầu gây ra khiến hai nền kinh tế đều thiệt hại. Song, theo Bown, ngay từ đầu, mục tiêu 200 tỷ USD đã là mục tiêu "khá tham vọng".

Ông cho biết: “Hai trăm tỷ là một con số tròn trịa đối với một tổng thống đang trên đường vận động tranh cử. Khi nhìn vào dữ liệu thương mại, đây dường như là con số viễn tưởng đối với khả năng Trung Quốc có thể đáp ứng".

Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí Fortune vào hôm thứ 13/10, Bown đã nói về tiến triển của thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung, tiến độ thực hiện cam kết của Trung Quốc cũng như những lợi ích mà một thỏa thuận thương mại (dù không hoàn hảo) có thể mang lại cho hai nước. Bown cũng thảo luận về cách mà chính quyền tương lai có thể thay đổi quan hệ thương mại của Hoa Kỳ với Trung Quốc. Tóm tắt nội dung cuộc phỏng vấn như sau:

Fortune: Chúng tôi muốn được biết về tình hình thương mại Hoa Kỳ-Trung Quốc và tình hình thực hiện thỏa thuận thương mại giai đoạn một, thưa ông?

Chad Bown: Từ đầu năm 2018, chính quyền Trump đã bắt đầu thực hiện các lệnh áp thuế quan, giá trị bao gồm hơn 350 tỷ USD hàng nhập khẩu của Hoa Kỳ từ Trung Quốc. Để trả đũa, Trung Quốc cũng áp hàng chục tỷ đô la thuế quan đối với rất nhiều hàng xuất khẩu của Mỹ. Vào cuối năm 2019, trước khi cuộc bầu cử ở Hoa Kỳ diễn ra khoảng 1 năm, chính quyền Trump tuyên bố: "Chúng ta cần đạt được thỏa thuận với Trung Quốc. Việc thực hiện thỏa thuận sẽ mang lại lợi ích cho chúng ta, là thành công bước đầu trước khi bước vào chiến dịch tranh cử". Do đó, tháng 1 năm 2020, Hoa Kỳ đã công bố chi tiết thỏa thuận với Trung Quốc, có hiệu lực vào tháng 2 năm 2020. Tuy nhiên, cho đến nay, thỏa thuận này không giải quyết được bất kỳ vấn đề nào của chiến tranh thương mại.

Do mục đích chính trị, giá trị thực sự của thỏa thuận nằm ở cam kết mua thêm 200 tỷ USD [hàng hóa] của Trung Quốc. Đây là một khoản tiền lớn. Một trong những mối lo ngại trong lịch sử là việc Trung Quốc không mua nhiều hàng xuất khẩu của Mỹ, dẫn tới thâm hụt thương mại. Dù vậy, con số 200 tỷ USD là hơi tham vọng. Hai trăm tỷ là một con số tròn trịa đối với một tổng thống đang trên đường vận động tranh cử. Khi nhìn vào dữ liệu thương mại, đây dường như là con số viễn tưởng đối với khả năng Trung Quốc có thể đáp ứng.

Hãy nhìn lại giai đoạn đầu năm 2020 khi đại dịch xảy ra, tất cả mọi người ngừng di chuyển, nhu cầu về dầu giảm hẳn và giá dầu về cơ bản là 0. Theo nội dung của thỏa thuận, các cam kết đều quy ra giá trị. Vì vậy, giả sử khi Mỹ bán tất cả số dầu mà họ có, và Trung Quốc đồng ý mua tất cả, nhưng giá trị dầu được định giá bằng 0, thì dữ liệu thương mại cũng hiển thị bằng 0. Do đó, kết quả hiển thị của toàn bộ năm 2020 có thể sẽ rất ảm đạm.

Hàng hóa công nghiệp được đánh giá là khá ổn so với mọi thứ khác. Tuy nhiên, một số sản phẩm có thể biến mất khỏi danh sách hàng hóa được trao đổi giữa hai nước, như các sản phẩm công nghệ cao [và] chất bán dẫn. Lý do là chính quyền Trump đã triển khai một loạt biện pháp kiểm soát xuất khẩu vì lý do an ninh quốc gia, điển hình như trường hợp xử lý Huawei. Vì vậy, những sản phẩm tương tự thuộc danh mục của thỏa thuận trước đó có thể sẽ bị gạch bỏ.

Phần cuối cùng là hàng hóa nông nghiệp. Đây cũng là vấn đề có nhiều yếu tố chính trị nhạy cảm. Sản phẩm đậu nành chiếm tỷ lệ cao trong xuất khẩu nông nghiệp của Mỹ, với giá trị xuất khẩu hàng năm sang Trung Quốc từ 12-14 tỷ USD. Đó là điều mà [chính quyền Trump] thực sự hy vọng sẽ được thúc đẩy trong thỏa thuận. Cho đến nay, dữ liệu hiển thị kết quả không mấy lạc quan. Hoạt động mua nông sản của Trung Quốc chiếm tỷ lệ chưa đến 50% mức mong đợi. Tuy vậy, mùa thu hoạch là vào tháng 9-10. Khi đó, tình hình cuối năm có thể khá hơn.

Thỏa thuận thương mại ảnh hưởng như thế nào đến mối quan hệ Mỹ - Trung?

Mối quan hệ tổng thể giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc ngày càng trở nên tồi tệ trong suốt năm 2020, nhất là trong bối cảnh đại dịch cùng với các sự kiện phi thương mại khác liên quan đến Hồng Kông. Thỏa thuận thương mại là một dấu hiệu tích cực, mặc dù không thể đạt được những kết quả như mong đợi như ít nhất nó cũng là một hình thức biểu hiện hai cường quốc vẫn còn duy trì mối quan hệ.

Dù nói như vậy, nhưng tôi nghĩ chính thỏa thuận này cũng góp phần khiến mọi thứ trở nên tồi tệ hơn. Thỏa thuận này đã làm suy giảm mức độ chủ động can thiệp của chính quyền Trump về tình hình Trung Quốc. Các thành viên trong chính phủ có các quan điểm trái chiều về Trung Quốc, điều này sẽ ảnh hưởng lớn đến chính sách tổng thể của Hoa Kỳ hiện nay.

Ông có thể đưa ra dự đoán về sự thay đổi trong chính sách kinh tế của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc dưới thời chính quyền Biden không?

Tôi không nghĩ rằng sẽ có một sự thay đổi triệt để, có lẽ ngoại trừ cách mà chính quyền mới chọn tham gia vào một số vấn đề với Trung Quốc. Chẳng hạn, họ sẽ có nhiều khả năng hợp tác với các đồng minh hơn chứ không chỉ tự mình gây ra một cuộc chiến thương mại đơn phương. [Một chính quyền của Biden có thể] làm việc cùng Châu Âu, với Nhật Bản, với các quốc gia có chung mối quan tâm với Hoa Kỳ về nhiều vấn đề thương mại quan trọng [với Trung Quốc].

Theo ông, chính quyền mới sẽ phải đối mặt với những thách thức nào?

Tôi nghĩ rằng chính quyền mới có thể phải điều chỉnh cách cư xử và hợp tác với các đồng minh. [Chính quyền Trump] đã áp đặt thuế quan đối với châu Âu và Nhật Bản, hiện tại là 2 mặt hàng thép và nhôm, đồng thời đe dọa áp thuế đối với ô tô. Tôi cho rằng chính quyền Biden cần xác định lại cách tiếp cận. Liệu chính quyền mới có tìm cách loại bỏ những loại thuế quan đó hay không? Liệu họ có công khai sửa đổi và sắp xếp các giải pháp đàm phán cho rất nhiều cuộc chiến mà chính quyền Trump có thể đã bắt đầu khi Trump còn tại vị, hay những cuộc chiến khác mà [chính quyền Trump] đã không thể giải quyết trong thời gian nắm quyền? Hay nói cách khác, có vẻ như chính quyền Biden nhiều khả năng sẽ thay đổi cách tiếp cận để làm việc cùng các đồng minh trên các lĩnh vực mà hai phía cùng quan tâm, nhất là về cách Trung Quốc tham gia vào hệ thống thương mại.

Nguồn: Fortune

Từ khóa: Mỹ Trung, chính sách kinh tế, chính quyền Biden, hệ thống thương mại, cách tiếp cận