Phân tích: cuộc chiến thương mại của Trump – vết thương lâu lành

Các nhà phân tích nhận định, sau bốn năm cầm quyền, Donald Trump đã không thực hiện được lời hứa xóa bỏ thâm hụt thương mại của Mỹ. Những gì ông làm được chỉ là giáng một đòn chí mạng vào hệ thống kinh tế đa phương – điểm tựa cho thương mại toàn cầu.

Nhưng ngay cả khi ứng viên Joe Biden của đảng Dân chủ giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống như hầu hết các cuộc thăm dò dư luận hiện nay cho thấy, chính sách thương mại của Mỹ có khả năng vẫn sẽ đi theo xu hướng bảo hộ và cuộc đối đầu với Trung Quốc vẫn tiếp diễn.

Một trong những chủ đề chính của chiến dịch tranh cử năm 2016 của Trump là Hoa Kỳ - nền kinh tế lớn nhất thế giới - đã bị các đối tác thương mại lợi dụng và ông cam kết sẽ chấn chỉnh các thỏa thuận thương mại toàn cầu và loại bỏ tình trạng thâm hụt thương mại của Mỹ.

Trump thực sự đã làm rung chuyển hệ thống thương mại toàn cầu nhưng thâm hụt thương mại của Mỹ lại tăng thêm trong nhiệm kỳ ông làm tổng thống, và các nhà phân tích cho rằng, ông ấy có rất ít bằng chứng để chứng minh cho những nỗ lực của mình.

Giáo sư Eswar Prasad của Đại học Cornell cho biết: “Các chính sách thương mại của Trump đã mang lại rất ít lợi ích cho nền kinh tế Mỹ, trong khi đó, các chính sách này lại phá hoại hệ thống thương mại đa phương, phá vỡ các liên minh lâu đời với các đối tác thương mại của Mỹ, và làm gia tăng sự bất ổn”.

Trong khi thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc - mục tiêu chính của Trump - đã thực sự thu hẹp, thì thâm hụt với Canada và Mexico lại tăng vọt, khiến cho thâm hụt tổng thể tăng.

Theo Gianluca Orefice, giáo sư kinh tế tại Đại học Paris-Dauphine, các mức thuế quan mà Washington áp lên nhiều sản phẩm nhập khẩu đã thực sự “bảo vệ các nhà sản xuất Mỹ”. Nhưng các mức thuế đó cũng “làm tăng chi phí sản xuất” cho nền công nghiệp Mỹ, và phơi bày mức độ phụ thuộc vào các nhà cung cấp Trung Quốc.

- 'Chỉ phá, không xây' -

Cơ sở hạ tầng kinh tế toàn cầu hiện đang ở trong tình trạng thay đổi sâu sắc.

Edward Alden, một nhà báo kiêm tác giả chuyên về chính sách thương mại của Mỹ và hiện là thành viên của think tank Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, cho biết: “Rõ ràng chính sách của ông ấy đã gây tổn hại sâu sắc đối với châu Âu, đối với WTO. Và những thiệt hại đó rất khó để bù đắp”.

Việc Trump từ chối bổ nhiệm các thẩm phán mới đã làm tê liệt hệ thống giải quyết tranh chấp của Tổ chức Thương mại Thế giới, gây cản trở chức năng tài phán của hệ thống thương mại đa phương thế giới.

Sebastien Jean, giám đốc CEPII, viện nghiên cứu kinh tế quốc tế của Pháp cho biết: “Donald Trump đã cho thấy ông ấy có khả năng phá, nhưng không có khả năng xây”.

“Khi nhìn vào những gì ông ấy nhận được từ Trung Quốc, ai cũng sẽ buộc miệng hỏi lại: Tất cả chỉ vì điều đó thôi sao?" ông Jean nói thêm.

Thỏa thuận đình chiến trong cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung đạt được hồi tháng 1 vẫn còn bỏ ngỏ những điểm tranh chấp chính chưa được giải quyết, như ăn cắp tài sản trí tuệ và ép buộc chuyển giao công nghệ.

Trong khi đó, “những phát biểu thất thường và các chính sách khó đoán của chính quyền Trump đã khiến Mỹ bị coi là đối tác thương mại không đáng tin cậy”, giáo sư Prasad cho biết.

Điều này đã khiến một số quốc gia bỏ qua Mỹ và ký kết các hiệp ước thương mại song phương hoặc đa phương, chẳng hạn như việc các quốc gia bên bờ Thái Bình Dương vẫn ký kết một thỏa thuận sau khi Trump rút Mỹ khỏi Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương.

Trump đã từng ca ngợi khả năng thực hiện thỏa thuận của mình với tư cách là một doanh nhân trước khi đắc cử, nhưng ông tỏ ra không mấy hứng thú với các cuộc đàm phán thương mại đa phương phức tạp và căng thẳng.

Thay vào đó, ông thích thể hiện sự bực dọc đối với ô tô nhập khẩu từ Đức, và mức thuế của Pháp áp dụng đối với các đại gia công nghệ lớn.

- thay đổi cục diện -

Ông Prasad cho biết 4 năm cầm quyền của Trump đã dẫn đến “sự suy yếu của hệ thống thương mại đa phương dựa trên quy tắc, mà WTO là hiện thân và Mỹ là nhà sáng lập”.

Điều đó có thể gây khó khăn cho việc hợp tác giữa các nước trong quá trình phục hồi kinh tế sau đại dịch.

Nhà báo Mỹ Alden đánh giá cao Trump khi đàm phán lại thành công Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ với Canada và Mexico, một nỗ lực được cả đảng Dân chủ và Cộng hòa ủng hộ.

Ông Jean của CEPII cũng khen ngợi Trump vì đã làm thay đổi cục diện liên quan đến Trung Quốc, khiến cho EU cũng phải thay đổi chính sách của khối này đối với Bắc Kinh, và một số quốc gia châu Âu cũng đã làm theo Mỹ cấm thiết bị di động 5G của nhà sản xuất Trung Quốc Huawei.

Bruegel, tổ chức tư vấn của châu Âu có trụ sở tại Brussels, cho biết họ tin rằng chiến thắng của Biden đồng nghĩa với việc Mỹ quay trở lại phong cách ngoại giao lịch sự hơn.

Nhưng chính sách đối với Trung Quốc có thể không thay đổi nhiều như vậy.

Alden nói: “Sự khác biệt giữa Trump và Biden về thương mại nhỏ hơn so với nhiều vấn đề khác”.

Lập trường của cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa trong những năm gần đây đối với Trung Quốc đều cứng rắn như nhau. Trung Quốc hiện được coi là đối thủ cần phải kiềm chế vì nước này chưa phát triển thành một nền kinh tế thị trường tự do như người ta đã hy vọng.

Vicky Redwood tại Capital Economics cho biết: “Cho dù ứng cử viên nào đắc cử, cuộc chiến thương mại vẫn có khả năng lan rộng”.

Bà nói: “Chiến tranh thương mại về cơ bản là không thể tránh khỏi, trong bối cảnh sự trỗi dậy của kinh tế Trung Quốc và trong bối cảnh nước này duy trì mức độ can thiệp cao của nhà nước thay vì áp dụng các lực lượng thị trường”.

Nguồn: Bangkok Post

Từ khóa: cuộc chiến thương mại, Mỹ- Trung