Trung Quốc và Nhật Bản nên nên nâng cấp thỏa thuận đầu tư song phương

Hôm thứ Sáu, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Thủ tướng Nhật Bản Yoshihide Suga đã có cuộc điện đàm qua đó hai nhà lãnh đạo đồng ý họ cần làm sâu sắc hơn mối quan hệ hợp tác về kinh tế giữa hai nước cũng như giải quyết những thách thức do đại dịch gây nên.

Trong bối cảnh Cơ quan phúc thẩm của WTO bị vô hiệu hóa, căng thẳng Trung – Mỹ và làn sóng chống toàn cầu hóa gia tăng, sự quan tâm đang đổ vào các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương (FTA). Trung Quốc và Nhật Bản nên chớp lấy cơ hội và thay đổi cách tiếp cận trong việc tăng cường quan hệ kinh tế song phương trước hàng loạt thách thức.

Thời điểm hiện nay, một khu vực thương mại tự do giữa những nền kinh tế phát triển do Hoa Kỳ dẫn dắt đang thành hình. Mỹ và Nhật đã đạt một thỏa thuận về cắt giảm thuế quan trong tháng 10/2019. Một số thành viên CPTPP (Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương) như Canada, Úc và New Zealand đã bày tỏ quan tâm đến việc gia nhập thỏa thuận trên, tăng khả năng hình thành một FTA xuyên Đại Tây Dương và Thái Bình Dương, bao gồm 40 quốc gia tại châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ.

Nhằm tránh bị cô lập bởi Hoa Kỳ trong hoạt động thương mại quốc tế, Trung Quốc phải chủ động thúc đẩy tự do thương mại và toàn cầu hóa, hội nhập sâu hơn vào các thị trường toàn cầu, đồng thời tăng cường quan hệ thương mại với nhiều quốc gia.

Vào thời điểm quan hệ giữa xứ mặt trời mọc và đất nước hơn 1 tỷ dân đang dần trở nên nồng ấm, hai quốc gia nên tổ chức những cuộc thảo luận về một hiệp định đầu tư sửa đổi trong tương lai gần, cũng như bắt đầu đàm phán về FTA Trung Quốc – Nhật Bản.

Điều này không những cổ vũ quan hệ quan hệ kinh tế Trung Quốc-Nhật Bản mà còn tăng cường nỗ lực hướng tới một FTA ba bên Trung Quốc-Nhật Bản-Hàn Quốc, đẩy nhanh sự phát triển thương mại khu vực, cũng như mở ra cơ hội cho Trung Quốc tham gia CPTPP.

Ba nền kinh tế Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc có tổng dân số hơn 1.6 tỷ người, chiếm 70% dân số Đông Á và có tổng giá trị sản xuất đạt mức 21 nghìn tỷ USD, chiếm 90% giá trị toàn khu vực. Ba nước này cùng gần gũi về địa lý, có liên hệ về văn hóa và bổ sung lẫn nhau về kinh tế, cũng như có tiềm năng lớn trong hoạt động hợp tác.

Năm 2007, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đã bắt đầu đàm phán về một thỏa thuận đầu tư ba bên. Hiệp định này được ký kết chính thức trong tháng 5/2012. Trong tháng 11 cùng năm, ba quốc gia đã cùng khởi động thảo luận về FTA Trung Quốc-Nhật Bản-Hàn Quốc.

Gần đây, Trung Quốc đã trở thành đối tác thương mại của xứ mặt trời mọc và Hàn Quốc; đồng thời Nhật Bản và xứ kim chi cũng là quốc gia có hoạt động giao thương lớn thứ hai và thứ ba của Trung Quốc. Trong cuộc họp lần thứ tám của lãnh đạo ba nước tổ chức vào năm ngoái, các quốc gia liên quan đã cùng làm việc để thiết lập hoạt động thương mại và môi trường đầu tư tự do, công bằng, không phân biệt đối xử, công khai, có khả năng dự đoán, ổn định cũng như duy trì các thị trường mở.

Nếu Trung Quốc, Nhật và Hàn đạt được một FTA, đây sẽ khu vực thương mại lớn thứ ba thế giới sau khu vực thương mại tự do Bắc Mỹ (USMCA) và Liên minh châu Âu.

Thỏa thuận đầu tư giữa Trung Quốc và Nhật Bản có hiệu lực từ năm 1989. Mặc dù Trung Quốc và xứ mặt trời mọc có hàng loạt FTA với nhiều quốc gia khác, tuy nhiên do nhiều yếu tố ngoại sinh, bao gồm mối quan hệ đồng minh khăng khít Mỹ-Nhật, nghi ngờ chiến lược của Hoa Kỳ, quan hệ đầy sóng gió giữa Hàn Quốc và Nhật Bản, xứ phù tang và quốc gia đông dân nhất thế giới vẫn chưa thiết lập một cơ chế thương mại tự do song phương.

Trung Quốc và Hàn Quốc đã khởi động việc đàm phán một FTA, đồng thời đang đẩy nhanh giai đoạn hai của tiến trình thảo luận nhằm thiết lập cơ chế mới cho hợp tác kinh tế Trung-Hàn.

Nhật và xứ kim chi cũng có những thảo luận tương tự vào thời điểm cuối năm 2004, tuy vậy các cuộc thảo luận bị đình hoãn khi quốc đảo mặt trời mọc không đồng ý giảm thuế nhập khẩu đối với hàng nông sản. Mối quan hệ kinh tế Nhật Bản – Hàn Quốc mang tính cạnh tranh; bên cạnh đó hai quốc gia cũng còn nhiều mâu thuẫn do vấn để lịch sử. Mối liên hệ song phương đã bị đóng băng trong hơn một năm, qua đó khiến triển vọng trong việc thành hình thỏa thuận thương mại tự do ba bên Trung Quốc – Nhật – Hàn Quốc trở nên mờ nhạt.

Do sự gần gũi về địa lý, Nhật và nền kinh tế số hai thế giới có sự liên kết kinh tế chặt chẽ. Về vấn đề đầu tư song phương, Nhật Bản là nhà đầu tư lớn thứ ba tại Trung Quốc trong khi quốc gia hơn một tỷ dân là địa điểm dầu tư lớn thứ hai của các doanh nghiệp Nhật. Tính riêng năm 2019, hơn 1000 công ty Nhật Bản đã được thành lập tại Trung Quốc, với mức tăng đầu tư trung bình hàng năm là 20.8%. Cuối năm 2019, Nhật đã đầu tư 115.79 tỷ USD vào Trung Quốc – đứng đầu trong số những quốc gia đang kinh doanh tại thị trường này.

Mặc dù tác động từ đại dịch COVID-19, thương mại Trung – Nhật nửa đầu năm 2020 đã gần chạm mức 150 tỷ USD. Trong khi đó đầu tư của Nhật tại xứ Trung chạm mốc khoảng 2 tỷ USD, gần với mức cùng thời điểm năm ngoái. Những con số vừa nêu đã phản ánh nền tảng bền vững và tiềm năng to lớn trong mối quan hệ Trung-Nhật.

Hiện tại, sự ổn định và phát triển trong quan hệ Trung-Nhật đã tạo ra điều kiện lý tưởng để nâng cấp quan hệ kinh tế song phương. Cụ thể, cộng đồng doanh nghiệp xứ phù tang rất lạc quan về tiềm năng quan hệ thương mại tư do song phương và đang ngày càng nhiều tiếng nói ủng hộ hai quốc gia tăng cường liên kết.

Trong cuộc chiến chống COVID-19, Trung Quốc và Nhật Bản đã ủng hộ lẫn nhau để vượt qua các khó khăn. Mặc dù vẫn có những quan điểm cho rằng các công ty Nhật sẽ rời đất nước hơn 1 tỷ dân, theo khảo sát hàng năm của Nhật Bản về hoạt động đầu tư của quốc gia này tại châu Á (bao gồm Trung Quốc đại lục) vào tháng 4/2020, khoảng 90% công ty Nhật tại xứ Trung không có kế hoạch chuyển chuỗi cung ứng khỏi nền kinh tế số hai thế giới hoặc nếu có thay đổi địa điểm sản xuất thì cũng chỉ là đổi sang một khu vực khác trong Trung Quốc.

Mặc dù chuyến thăm Nhật của chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bị trì hoãn do sự bùng phát của COVID-19, mối quan hệ nồng ấm giữa Trung Quốc và Nhật Bản đã tạo ra những điều kiện phù hợp cho việc nâng cấp và phát triển quan hệ song phương. Để thiết lập đối thoại cấp cao với xứ phù tang qua đó hoàn thiện một thỏa thuận đầu tư cũng như hướng đến FTA giữa hai nước, Trung Quốc có thể đóng vai trò hòa giải trong đàm phán giao thương Nhật-Hàn.

Vào thời điểm khi toàn cầu hóa đối mặt với nhiều trắc trở, đây là cơ hội tốt nâng cao hợp tác Nhật-Trung như những nước láng giềng thân thiện. Hỗ trợ lẫn nhau khi đại dịch bùng phát cho thấy quan hệ Nhật-Trung có thể vượt qua thách thức. Bằng cách làm việc cùng nhau, hai quốc gia có thể gạt bỏ quá khứ và mang lại hòa bình cùng thịnh vượng cho mỗi bên.

Nguồn: CGTN

Từ khóa: Nhật Bản, Trung Quốc, FTA, đầu tư