Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trump lên kế hoạch điều tra Việt Nam vì phá giá tiền tệ nhưng thật ra, mức thâm hụt thương mại đang gia tăng giữa Mỹ và Việt Nam là kết quả của việc chia tách kinh tế giữa Mỹ với Trung Quốc.

Bloomberg cho biết, dựa trên 3 nguồn tin thân cận, Mỹ đang lên kế hoạch điều tra Việt Nam phá giá tiền tệ, và nếu kết quả đúng thật vậy, Mỹ sẽ có nhiều hành động trừng phạt thương mại.

Trước đó hồi tháng 1/2020, Mỹ đã đưa Việt Nam vào danh sách gồm 10 quốc gia có nguy cơ phá giá tiền tệ. Malaysia và Singapore cũng nằm trong danh sách này.

Sau đó vào tháng 8/2020, Bộ Thương mại và Bộ Tài Chính Mỹ kết luận Việt Nam phá giá tiền tệ trong ít nhất 1 vụ việc thương mại liên quan đến xuất khẩu vỏ xe.

Có khả năng đầu tuần tới, Washington sẽ đưa ra lệnh trừng phạt đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam, mặc dù vẫn chưa rõ liệu các lệnh trừng phạt này có hiệu lực thi hành trước thời điểm diễn ra cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào ngày 3/11 hay không, và cũng chưa rõ liệu các lệnh trừng phạt sẽ chỉ áp dụng đối với một vài sản phẩm nhập khẩu hay toàn bộ.

Mỹ có thể trừng phạt thông qua áp thuế nhập khẩu mới, hoặc thông qua quy định liên bang mới - trao cho Bộ Thương mại Mỹ nhiều thẩm quyền hơn trong việc tăng thuế đối với từng trường hợp cụ thể mà Bộ này cho rằng có hành vi phá giá tiền tệ.

Chính quyền Trump đã áp thuế nhập khẩu lên hàng tỷ đô la hàng hoá nhập khẩu từ Trung Quốc, trong khuôn khổ cuộc chiến thương mại giữa hai nước.

Tháng 6 năm ngoái, Ấn Độ cũng bị Mỹ rút lại ưu đãi thương mại liên quan đến một vụ tranh chấp thương mại.

Chính quyền Trump không thiện cảm với các nước có thâm hụt thương mại lớn với Mỹ, nghĩa là các nước nào xuất khẩu nhiều hàng hoá vào thị trường Mỹ hơn là mua hàng hoá từ các nhà sản xuất Mỹ.

Tháng 6 năm ngoái, Trump chê trách Việt Nam thậm chí “còn tệ hơn” Trung Quốc trong vấn đề thương mại, gần với thời điểm Mỹ áp thuế cao lên sản phẩm thép của Việt Nam vì nghi ngờ thép Trung Quốc đội lốt thép Việt Nam khi vào Mỹ để né thuế, đơn giản chỉ bằng cách dán lại nhãn mới.

Việt Nam sau đó đã đối phó bằng cách siết chặt quy định về xuất xứ đối với các nguồn đầu vào nhập khẩu.

Khi ông Trump nhậm chức tổng thống năm 2017, thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam là 38.3 tỷ USD. Con số này đã tăng lên thành 39.4 tỷ USD vào năm 2018 và 55.7 tỷ USD vào năm 2019, theo số liệu từ Bộ Tài Chính Mỹ.

Mức thâm hụt trong 7 tháng đầu năm 2020 của Mỹ với Việt Nam là 34.8 tỷ USD, báo hiệu mức thâm hụt của cả năm 2020 sẽ cao hơn năm 2019, ngay cả khi dịch bệnh Covid-19 ảnh hưởng đến thương mại toàn cầu.

Có thặng dư với Mỹ từ 20 tỷ USD trở lên trong giai đoạn 12 tháng là một trong những yếu tố mà Bộ tài chính Mỹ dùng để đánh giá liệu quốc gia đó có phá giá tiền tệ hay không

Dựa trên tỷ giá bình quân của Việt Nam đồng trong năm 2019, đồng tiền này đã giảm 6.2% so với năm 2015 và giảm 2% chỉ riêng trong giai đoạn 2018-2019.

Đồng nội tệ có giá trị thấp đã giúp cho hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam được giao dịch bằng đô la Mỹ trở nên tương đối rẻ hơn trong mắt người tiêu dùng quốc tế.

Nhưng khi Việt Nam một lần nữa bị đưa vào danh sách theo dõi của Bộ Tài Chính Mỹ về vấn đề phá giá tiền tệ, thì lý do rõ ràng nhất vào thời điểm đó chỉ là vì thâm hụt thương mại lớn với Mỹ.

Lúc Việt Nam lần đầu bị đưa vào danh sách hồi giữa năm 2019, bên cạnh lý do thâm hụt, còn là vì thặng dư tài khoản vãng lai của Việt Nam cao hơn 2% GDP.

Việt Nam đã vài lần cố gắng giảm mức thặng dư thương mại với Mỹ, bằng cách ký các hợp đồng nhập khẩu hàng hoá Mỹ trị giá lớn, bao gồm cả máy bay, để xoa dịu ông Trump.

Vài người cho rằng việc Trump nhắm vào Việt Nam là cách làm thiển cận, trong khi hai nước đang cần thắt chặt quan hệ trong vấn đề chiến lược.

Đầu tiên, Việt Nam không phải Trung Quốc. Hàng hoá nhập khẩu từ Việt Nam chỉ chiếm 3% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ, thua xa con số 17.5% của Trung Quốc. GDP trên đầu người của Việt Nam cũng chỉ bằng hai phần năm của Trung Quốc.

Hơn nữa, lý do khiến hàng hoá xuất khẩu từ Việt Nam vào Mỹ tăng nhanh trong những năm gần đây là do chiến tranh thương mại Mỹ-Trung, vì cuộc chiến này đã thôi thúc các nhà máy và chuỗi cung ứng dịch chuyển từ Trung Quốc sang Việt Nam bởi vì Việt Nam được nhiều đặc quyền ưu đãi hơn khi tiếp cận thị trường Mỹ.

Thật ra, loại Trung Quốc ra khỏi các chuỗi cung ứng là ý đồ ngấm ngầm của Mỹ khi phát động cuộc chiến. Vì vậy, Mỹ đáng lẽ ra nên cảm thấy hài lòng khi nhiều tập đoàn lớn như Apple, Nintendo, Google dịch chuyển một phần sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam vào năm ngoái.

Trong 11 tháng đầu năm 2019, xuất khẩu hàng điện tử của Việt Nam sang Mỹ tăng 76%. Đây là kết quả trực tiếp từ việc Mỹ đánh thuế nặng lên hàng hoá sản xuất từ Trung Quốc.

Hiện nay, VN được đánh giá là một trong số ít nước được hưởng lợi từ chiến tranh thương mại Mỹ- Trung. Trước khi dịch bệnh tấn công vào tháng 1/2020, Việt Nam được dự báo sẽ có tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2020 cao hơn năm 2019, do sự dịch chuyển sản xuất từ Trung Quốc sang đang có xu hướng tăng đều đặn.

Vì vậy, giới chức Mỹ có tư tưởng chống Trung Quốc trong chính quyền Trump lẽ ra nên xem thâm hụt thương mại gia tăng với Việt Nam là minh chứng cho sự thành công của cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, vì mong muốn dài hạn của Mỹ đó là “cắt đứt quan hệ” với thị trường Trung Quốc đã thành hiện thực.

Trừng phạt gia tăng vì mức thâm hụt thương mại gia tăng thêm này sẽ chẳng khác nào đáp trả lại tình huống mà Mỹ tạo ra, các nhà phân tích lập luận.

Một nguyên nhân khác Mỹ nên nhẹ tay với gia tăng là vì gia tăng đang nổi lên như một đồng minh địa chính trị quan trọng của Mỹ.

Washington ủng hộ Việt Nam trong vụ tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc trên Biển Đông, và hải quân Mỹ cũng đã nhiều lần tập trận trên vùng biển này.

Hồi tháng 3, tàu sân bay Mỹ đã cập cảng Đà Nẵng, đánh dấu lần thứ 2 tàu của hải quân Mỹ cập cảng một quốc gia Đông Nam Á kể từ khi chiến tranh Việt Nam kết thúc năm 1975.

Vì lợi ích chiến lược trên, khó có khả năng Mỹ sẽ trừng phạt nặng Việt Nam vì phá giá tiền tệ. Mà khả năng cao là Mỹ sẽ chọn lọc đánh thuế một vài sản phẩm.

Hồi tháng 7, Ngân hàng Thế Giới dự báo GDP năm nay của Việt Nam chỉ tăng 1.5%, so với mức bình quân 7% của những năm trước.

Những dự báo gần đây hơn của các tổ chức tư nhân thì cho rằng GDP năm nay của Việt Nam có thể đạt 3%, và Việt Nam là một trong số ít nước được dự báo tang trưởng dương trong khu vực.

Dù vậy, biện pháp trừng phạt của Mỹ vẫn sẽ gây rắc rối cho Việt Nam khi Việt Nam đang cố gắng vực dậy nền kinh tế càng nhanh càng tốt trong 10 năm tới, để bắt kịp với các vấn đề về nhân khẩu học.

Kim ngạch thương mại song phương Việt Nam – Mỹ chiếm chưa tới 3% tổng kim ngạch thương mại của Mỹ, nhưng lại chiếm đến gần 20% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam.

Nguồn: Asia Times

Từ khóa: phá giá tiền tệ, Việt Nam, Mỹ, Kim ngạch thương mại song phương Việt Nam – Mỹ