Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Donald Trump đang đe dọa phá bỏ toàn bộ công sức suốt 70 năm của các nước, mà trong đó Hoa Kỳ là người dẫn dắt, để xây dựng nên một hệ thống thương mại quốc tế dựa trên các quy tắc và nguyên tắc được thừa nhận rộng rãi.

Kể từ khi một thỏa thuận thương mại ra đời từ năm 1947 từ đống tro tàn của Thế chiến II cho đến nay, các đời tổng thống Mỹ của cả 2 Đảng đều đã ra sức thúc đẩy hệ thống này như một cách để tăng cường quan hệ đồng minh, phát huy tính dân chủ, và đem lại sự thịnh vượng cho châu Âu và châu Á.

Nhưng với quyết định ban hành thuế thép và nhôm chống lại các đồng minh của Mỹ ở châu Âu và Bắc Mỹ, Trump đang làm biến chất các thỏa thuận thương mại đã được các nước thống nhất trước đó, dẫn đến nguy cơ xảy ra chiến tranh thương mại với Canada, Mexico và châu Âu, khi các nước này đều cảm thấy bị sốc và thất vọng trước quyết định trên, đồng thời,   các nước cũng đang đáp trả bằng cách áp thuế vào một loạt các sản phẩm nhập khẩu từ Hoa Kỳ.

Những biện pháp mới được thông báo tuần trước vượt xa các hành động trước đây của Trump, như rút khỏi Hiệp định TPP hay như nỗ lực tái đàm phán NAFTA với Mexico và Canada.

Các biện pháp hạn chế nhôm và thép nhập khẩu được ban hành dưới danh nghĩa an ninh quốc gia, mặc dù gần như tất cả các chuyên gia thương mại và an ninh đều cùng thống nhất rằng, sẽ là khiên cưỡng nếu tin rằng nhập khẩu kim loại từ các nước đồng minh mà Mỹ thường xuyên chia sẻ thông tin tình báo nhạy cảm là việc làm rủi ro.

Các chuyên gia kỳ cựu trong chính sách thương mại lo ngại, căng thẳng sẽ còn tiếp tục leo thang, đẩy các thỏa thuận thương mại hiện tại đến chỗ nguy hiểm và đặt dấu hỏi cho tương lai của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), tổ chức được lập ra từ năm 1995 để điều chỉnh các quy tắc thương mại toàn cầu, mà Mỹ là một trong những thành viên sáng lập.

“Hành động của Trump tạo ra một cảm giác rối loạn và hỗn độn. Mỹ không còn tuân theo quy trình căn bản, cũng như cam kết của mình với các quốc gia khác”, bà Jennifer Hillman, một cựu ủy viên Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ cho biết.

Các quan chức trong chính quyền Trump thì lại cho rằng, các nước đang thổi phồng mọi chuyện. Họ cho rằng Mỹ vẫn sẵn sàng đàm phán và chỉ đang cố gắng ngăn chặn một làn sóng thép giá rẻ của Trung Quốc trên thị trường thế giới làm tổn hại đến việc làm và ngành công nghiệp của Mỹ. Bộ trưởng Thương mại Wilbur Ross dẫn đầu một phái đoàn ở Bắc Kinh cuối tuần này để "thảo luận về tái cân bằng" trong quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ.

Trump biện hộ ông chỉ cố gắng để buộc các nước khác, đặc biệt là Trung Quốc, tuân theo luật lệ. Còn các cố vấn của ông thì nói rằng, các thỏa thuận thương mại đã đàm phán từ thập niên 1990 cần phải được cập nhật lại, để phản ánh tốt hơn thực trạng hiện nay của nền kinh tế toàn cầu.

"Khi bạn thâm hụt thương mại đến gần 800 tỷ USD một năm, bạn không thể thua trong cuộc chiến thương mại này" Tổng thống Mỹ đăng trên Tweeter hôm thứ Bảy, đề cập đến thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ. (Còn Tổng thâm hụt thương mại của Mỹ năm 2017, có tính cả thương mại dịch vụ, là 566 tỷ USD.)

"Chúng tôi là những người đang cố gắng cứu lấy hệ thống thương mại dựa trên quy tắc", một quan chức cấp cao xin được giấu tên của chính quyền Mỹ cho biết, trong một cuộc phỏng vấn hôm thứ Bảy vừa qua. "Châu Âu và Canada đang gian lận. Họ đang trợ cấp cho một số ngành công nghiệp của họ và đẩy các công ty Mỹ vào thế bất lợi vì hành vi không công bằng trên."

Sự quay lưng đột ngột của Mỹ đối với các thỏa thuận thương mại xuất hiện vào một thời điểm nhạy cảm. Trong khi nền kinh tế thế giới tăng trưởng chậm chạp, thì nhiều quốc gia đang vươn lên nhờ vào xu hướng hội nhập kinh tế được duy trì trong nhiều thập kỷ.

Anh Quốc đang trong quá trình tách khỏi Liên minh châu Âu (EU). Còn ở Ý, phe dân túy vừa mới đắc cử có thể khiến nước này tiến gần hơn đến viễn cảnh rời khỏi khu vực tiền tệ chung châu Âu. Thêm vào đó, ứng cử viên hàng đầu trong cuộc bầu cử tổng thống ở Mexico, ông Andrés Manuel López Obrador, cũng là một người hoài nghi về thương mại và có thể có một cách tiếp cận thậm chí còn đối đầu mạnh mẽ với Trump hơn, so với Tổng thống đương nhiệm là ông Enrique Peña Nieto.

“Khả năng tan rã hệ thống đang hiển hiện” ông Douglas Irwin, giáo sư kinh tế Đại học Dartmouth và là tác giả cuốn “Đối đầu thương mại: Lịch sử chính sách thương mại Hoa Kỳ” cho biết.

Các chuyên gia thương mại tin rằng, có lý do rõ ràng cho những lo lắng trên, khi Trump tin tưởng mạnh mẽ rằng ông có thể dùng lời đe dọa để nhận được nhượng bộ từ các nước đồng minh. Trong khi Hàn Quốc, Brazil và Australia chọn cách xuôi theo mong muốn của Mỹ, hầu hết các cường quốc còn lại chọn cách phản đối.

Ví dụ, vào tuần trước, Thủ tướng Canada Justin Trudeau tiết lộ, ông đã từ chối đề nghị đưa điều khoản hoàng hôn vào NAFTA của Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence. Điều khoản hoàng hôncho phép một thỏa thuận thương mại được xem xét lại sau mỗi 5 năm. Động thái đó làm tiêu tan hy vọng sớm giành chiến thắng ở NAFTA của Trump, và Tổng thống Mỹ đã phải tuyên bố hôm thứ Sáu rằng ông đang cân nhắc hủy bỏ toàn bộ hiệp định.

Xét trong trường hợp của thép và nhôm, các đồng minh của Mỹ phản đối hạn ngạch với kim loại xuất khẩu, khiến Trump phải ban hành các loại thuế quan. Trump đang hành động hung hãn hơn một phần vì thiếu đi các cố vấn có quan điểm thận trọng trong những tháng gần đây, và còn được khuyến khích bởi một đội ngũ theo tư tưởng hoài nghi thương mại một cách cứng nhắc, những người này đã phớt lờ cảnh báo những hành vi đối đầu của Tổng thống Mỹ có thể dẫn đến tình trạng hỗn loạn về kinh tế.

Hậu quả là, các nước Anh, Pháp, Đức, Mexico, Canada, Thổ Nhĩ Kỳ và Nhật Bản đã đáp trả hoặc thông báo về kế hoạch đáp trả. Các quốc gia này cũng đi trước một bước, bằng việc đàm phán các hiệp định riêng không có Mỹ, một tình huống mà có thể đẩy các công ty Mỹ vào bất lợi trong thời gian sắp tới.

Nhiều công ty và toàn bộ các ngành công nghiệp ở Mỹ lo ngại rằng họ có thể bị cuốn vào làn sóng của một cuộc khủng hoảng kinh tế leo thang. Những hành động được thực hiện nhằm củng cố ngành thép có thể phản tác dụng khi làm tổn thương các ngành còn lại, vốn phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu giá rẻ. Như vậy, số việc làm mất đi có thể còn nhiều hơn số việc làm được tạo ra. Và giá cả của nhiều hàng hóa Mỹ, từ ô tô đến bia lon, có thể sẽ tăng.

Theo ước tính của Mark Zandi, chuyên gia kinh tế trưởng của Moody's Analytics, chi tiêu cho thép và nhôm của một hộ gia đình trung bình ở Mỹ sẽ rơi vào khoảng 210 USD.

Ông Bart Oosterveld, Giám đốc Chương trình kinh doanh và kinh tế toàn cầu của Hội đồng Đại Tây Dương cho biết: "Đó cơ bản là đổi chác lợi ích. Bạn đang đánh thuế tất cả mọi người ở Mỹ để giúp một số ít người trong ngành thép".

Tuy nhiên, không phải nhà kinh tế nào cũng đồng ý rằng hiệu ứng của thuế quan sẽ trở nên nghiêm trọng.

“Tôi không nhận thấy rủi ro lớn nào đến hệ thống thương mại toàn cầu. Điều này sẽ không thể thổi bay cả hệ thống” theo ông Peter Morici, cựu cố vấn kinh tế trưởng của Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ. “Trump muốn gửi thông điệp về thương mại tới châu Âu nhắm giành nhiều nhượng bộ hơn”.

Thật vậy, các loại thuế quan của Trump cho đến nay chỉ dừng ở một quy mô tương đối nhỏ, khoảng 41 tỷ USD giá trị thép và nhôm nhập khẩu. Nhưng ông đã đe dọa, ô tô do châu Âu sản xuất sẽ là mục tiêu đánh thuế tiếp theo.

Mức thuế trên gây là một vấn đề lớn hơn, đó là về chính trị, khi lần đầu tiên, Mỹ tích cực áp đặt thuế quan lên nhiều đồng minh của mình, và viện dẫn lý do an ninh quốc gia .

Kết quả là, các đối tác truyền thống của Mỹ đang bắt đầu xem bước đi của Trump là thay đổi lớn trong chính sách của Hoa Kỳ. Trudeau gọi hành động đó là “hoàn toàn không thể chấp nhận”.

Bà Cecilia Malmström, ủy viên thương mại của EU nói “Tôi sẽ không sử dụng thuật ngữ “chiến tranh thương mại” vì nó gây hiệu ứng tâm lý”. Nhưng bà nói thêm rằng “Ở đây, Mỹ đang chơi một trò chơi nguy hiểm”.

Ông Adam Posen, Chủ tịch Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, thì nhận định “Điều này sẽ ăn mòn nền kinh tế và kéo dài trong một thời gian dài. Sẽ rất khó để thiết lập niềm tin ở Mỹ một lần nữa, và tất cả sự bấp bênh này sẽ kéo đầu tư và năng suất cùng giảm”.

Theo quy định của WTO, mức thuế vì mục đích an ninh quốc gia được hiểu là chỉ sử dụng trong thời chiến, hoặc khi một quốc gia bị đe dọa trực tiếp. Trong khi đó, đối ngũ cố vấn của Trump lại lập luận rằng, bất kỳ quốc gia nào cũng có thể tự xác định tình trạng an ninh quốc gia của mình và áp đặt thuế khi họ muốn. Đây là sự thay đổi lớn trong cách hiểu mà có thể dẫn đến bất kỳ quốc gia nào cũng có thể dựng lên rào cản thương mại, vào bất cứ khi nào họ muốn.

“Đối với tôi, các mức thuế quan của Hoa Kỳ rõ ràng là vi phạm các cam kết của Mỹ tại WTO”, ông Hillman, giáo sư Luật Đại học Georgetown cho biết. “Trong WTO, Hoa Kỳ cam kết không phân biệt đối xử giữa các thành viên, vì vậy Hoa Kỳ không thể tính thuế 10% cho Canada trong khi miễn thuế cho Argentina”.

Các đời tổng thống Mỹ trước, cho dù thuộc Đảng nào, cũng đã nỗ lực để thu hút các quốc gia khác gia nhập WTO - một hệ thống ngăn chặn các nước sử dụng thuế quan tùy ý. Giờ đây, chính Hoa Kỳ lại đang đối mặt với nhiều thách thức tại WTO vì hành vi không phù hợp của mình.

Nếu Hoa Kỳ thua kiện, Trump có thể đơn giản ngó lơ phán quyết hoặc thậm chí rút khỏi WTO. Trước đó, chính quyền Trump chặn đứng quá trình bổ nhiệm thẩm phán cho cơ quan phúc thẩm của WTO, làm cho nhiều tranh chấp thương mại bị tồn đọng.

Một số nhà kinh tế cho rằng, Trump đã đúng khi cho rằng hệ thống thương mại hiện này còn nhiều nhược điểm mà các nhà hoạch định chính sách cần giải quyết. Nhưng cách tiếp cận bộc phát của ông là sai lầm.

Bà Minouche Shafik, Giám đốc Trường Kinh tế London, Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh nhận định “Có thể giải quyết những hậu quả tiêu cực của tự do hoá thương mại mà không nhất thiết phải phá hủy hệ thống thương mại toàn cầu, vì hệ thống này mang lại sự thịnh vượng rất lớn cho thế giới”.

Nguồn: ChicagoTribune.com - Kdu

Từ khóa: Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Mexico, Canada, Thổ Nhĩ Kỳ, NAFTA, chiến tranh thương mại, thương mại tự do