Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tại Tokyo, tuyết đã rơi dày từ thứ hai đến tận thứ ba tuần nay. Bên trong phòng hội nghị, phái đoàn đàm phán của 11 nước trong Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đang bàn bạc nhằm tìm ra hướng giải quyết cho các vấn đề còn tồn đọng. Vừa lúc các bên trao nhau những cái bắt tay đồng thuận về các vấn đề còn sót lại trong Hiệp định, cơn bão tuyết lớn nhất trong vòng 4 năm qua tại Tokyo cũng bắt đầu ngớt dần. Mọi thứ xung quanh dường như đang “tan chảy”, cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.

Ông Chris White, chủ tịch Hiệp hội Thịt của Canada, là một trong số ít các đại diện cho phía doanh nghiệp tháp tùng đoàn đàm phán của chính phủ đến Nhật Bản trong tuần này. Ông cùng với các đại diện khác trong ngành nông nghiệp đã đóng quân ở sảnh khách sạn Hilton, nghe ngóng tin tức cập nhật từ đoàn đại biểu nước mình. Sáng thứ hai: các vấn đề vẫn đang được bàn bạc. Sáng thứ ba: vẫn vậy. Trưa thứ ba: Đạt được thỏa thuận, có lợi cho ngành lâm nghiệp, nông nghiệp và khai thác mỏ, nhưng lại là tin không vui cho ngành công nghiệp ô tô và người lao động.

Ông White chia sẻ “Tôi đã nghĩ các nước sẽ vẫn xúc tiến hiệp định bất kể quyết định của Canada là như thế nào. Các ngành công nghiệp khác cũng đã rất lo lắng. Cho dù họ tin là Canada rốt cuộc cũng sẽ đồng ý với các nước còn lại, nhưng họ không thể ngờ điều đó lại đến nhanh đến như vậy”. Thế nên, ông White đã rất ngạc nhiên và vui mừng khi tất cả các nước cùng nhau đạt được thỏa thuận.

Brian Kingston, người phụ trách chính sách thương mại quốc tế cho Hội đồng doanh nghiệp Canada, cũng cho biết ông hết sức ngạc nhiên khi các bên nhanh chóng đạt được đồng thuận. Ông Kingston bày tỏ “Tôi cho đây thực sự là một chiến thắng lớn, và là minh chứng cho thấy Canada có thể đạt được thỏa thuận ngay trong thời điểm này”.

Những người khác thì vẫn còn ít nhiều hoài nghi, họ không rõ kết quả này có được xem là chiến thắng cho Canada hay không. Ông Tracey Ramsey thuộc Đảng Dân chủ Mới – từ lâu đã phản đối CPTPP vì lo ngại dẫn đến tình trạng mất việc làm – đã gọi thỏa thuận nhanh vừa rồi là một mối lo lớn cho chính phủ Canada trong tiến trình đàm phán NAFTA.

Các nhà quan sát có lý do để nghi ngờ về cách làm hiện nay của Chính phủ trong vấn đề thương mại. Trong tái đàm phán NAFTA, mặc dù Hoa Kỳ là bên đưa ra các yêu sách cứng nhắc, nhưng có vẻ như Canada mới chính là bên thiếu hợp tác. Vào tháng 12 vừa qua, Thủ tướng Justin Trudeau đã từ Trung Quốc trở về với hai bàn tay trắng, không một tuyên bố nào về khởi động đàm phán thương mại tự do giữa Trung Quốc và Canada được đưa ra trong chuyến thăm này. Ngoài ra, Canada còn chọc giận 10 nước thành viên trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), bất chấp việc CPTPP là ưu tiên số một của những nước này.

Quan chức đến từ hai quốc gia khác tiết lộ với tờ National Post rằng, Canada đã đưa ra yêu cầu mới để bảo hộ ngành công nghiệp văn hóa vào phút cuối của đàm phán. Vì thế, một vài nước đã tỏ ra khó chịu, cho rằng đây là chiến thuật trì hoãn của Canada. Riêng chỉ có New Zealand tỏ ra ủng hộ, vì Tân Thủ tướng nước này có các ưu tiên gần tương đồng với quan điểm tiến bộ của Trudeau. Thủ tướng New Zealand Jacinda Ardern đã phát biểu với báo giới “New Zealand có lẽ là nước duy nhất ủng hộ Canada từ đầu đến giờ trong vấn đề này”.

Với việc không đạt được bước tiến ý nghĩa nào trong thỏa thuận thương mại với Trung Quốc, cũng như khi mà tương lai của NAFTA vẫn còn mờ mịt phía trước, Canada đã tái cam kết trở lại với CPTPP. Trong cuộc họp lần này tại Tokyo, Thủ tướng Trudeau đã chỉ định ông Ian McKay – CEO của Ủy ban kinh tế Vancouver – để dẫn đầu đoàn đàm phán của Canada đến Nhật Bản. Theo nguồn tin từ một quan chức chính phủ Canada, Bộ trưởng Thương mại Canada François-Philippe Champagne đã thảo luận với những người đồng cấp đến từ các nước khác không ngừng nghỉ suốt cuối tuần vừa qua và xuyên suốt cuộc họp diễn ra tại Tokyo, khi mà bản thân ông không thể đích thân dự họp.

Trả lời phỏng vấn của hãng truyền hình quốc gia Australia, Bộ trưởng Thương mại Australia Steven Ciabo cho biết, thái độ của Canada đã thay đổi, vì Canada đã có được động cơ thúc đẩy họ phải đạt được thỏa thuận tại Tokyo lần này.

Thậm chí ngay cả khi Canada đã thay đổi giọng điệu, một số người vẫn bày tỏ lo lắng, cho rằng Canada có thể lại một lần nữa “không xuất hiện” tại lễ ký kết mà theo dự kiến sẽ diễn ra tại Chile vào ngày 8/3 tới đây. Người của chính phủ Nhật Bản đã tiết lộ với tờ Nikkei Asia Review rằng, buổi lễ ký kết tuyệt đối sẽ không có gì thay đổi, thậm chí ngay cả trong trường hợp Canada lựa chọn rút lui, 10 nước còn lại vẫn sẽ tiếp tục theo đuổi Hiệp định.

Sadaaki Numata, nguyên đại sứ Nhật Bản tại Canada bày tỏ “Sẽ rất đáng tiếc nếu TPP chỉ còn lại 10 nước. Tôi rất vui và an lòng khi Canada trở lại cùng với chúng tôi”.

Có vẻ như lần này tại Tokyo, Canada đã đàm phán thành công về vấn đề văn hóa và ngành ô tô. Việt Nam, Malaysia và Brunei cũng đã giải quyết được các vấn đề băn khoăn của họ trong CPTPP.

Một quan chức Canada, người không được phép bình luận công khai về hiệp định, cho biết thỏa thuận lần này đã phác thảo sơ bộ điều khoản miễn trừ về văn hóa, bao trùm các điều khoản miễn trừ trong từng chương cụ thể trong TPP trước đây. Canada cũng đã đạt được các thỏa thuận mới với Malaysia và Australia về quy tắc xuất xứ của ô tô. Còn với Nhật Bản, Canada vẫn áp dụng đối xử tối huệ quốc trong ô tô, thiết lập một cơ chế giải quyết tranh chấp về các rào cản thương mại phi thuế quan, khôi phục lại tiêu chuẩn trong ô tô mà Nhật, Canada và Hoa Kỳ trước đây đã đàm phán và đưa vào TPP phiên bản gốc.

Để phù hợp hơn với tên gọi mới, lời mở đầu trong văn bản của TPP cũng đã được cập nhật lại, bổ sung thêm vấn đề về quyền lợi người lao động, bảo vệ môi trường, đồng nhất và đa dạng văn hóa, trách nhiệm của doanh nghiệp với xã hội, bình đẳng giới và quyền lợi cho người bản địa, nhằm phản ánh quan điểm thương mại “tiến bộ” của Canada.

Vào hôm thứ ba, các quan chức Canada cũng đã ủng hộ tiếp tục trì hoãn một vài điều khoản khác mà đã được các nước nhất trí tách khỏi hiệp định từ trước khi diễn ra cuộc họp lần này. Đây mới là các vấn đề thực sự mang tính tiến bộ trong hiệp định.

Trước đó, các nước đã nhất trí đình chỉ thực hiện một số điều khoản mà trước đây đã được đưa vào hiệp định vì chiều lòng Hoa Kỳ, trong đó có chương về sở hữu trí tuệ. Mặc dù việc trì hoãn nội dung sở hữu trí tuệ được Canada ca ngợi như một chiến thắng của nước này, nhưng đối với các nước khác, điển hình là Nhật Bản, việc trì hoãn này chỉ mang tính tạm thời, dùng làm “mồi nhữ” Hoa Kỳ quay trở lại bàn đàm phán.

Tất cả các điều khoản mà hiện nay đang bị đình chỉ thực hiện (bao gồm cả vấn đề sở hữu trí tuệ) đều là các nội dung mà trước đây, Đảng Tự Do đã rất tán thành. Tháng 2 năm 2016, Bộ trưởng Thương mại Canada lúc bấy giờ - bà Chrystia Freeland đã cùng các nước ký kết TPP phiên bản gốc, đã được đàm phán từ thời chính quyền Đảng Bảo thủ của Thủ tướng Stephen Harper. Nếu Tổng thống sau này của Hoa Kỳ quyết định quay trở lại TPP, các nội dung này có thể được thảo luận lại.

Một sự kiện cũng đáng chú ý khác là Canada đã đồng ý nội dung của chương lao động và môi trường, phù hợp với Chương trình thương mại tiến bộ của Đảng Tự do, mặc dù đây là các nội dung đã được đàm phán từ trước khi Đảng Tự Do lên nắm chính quyền.

Ông Carlo Dade đến từ Quỹ West Foundation Canada đã chúc mừng ngài Bộ trưởng Champagne, nhưng đồng thời, ông Dade cũng hoài nghi, liệu đâu mới thực sự là điểm “tiến bộ” trong CPTPP, bên cạnh cái tên và lời đề tựa. “Nếu tất cả những gì chính phủ Canada làm được chỉ là tăng cường thêm vấn đề miễn trừ văn hóa và cải thiện được một hay hai vấn đề khác, khi đó, chính phủ có còn thật sự đang đàm phán một hiệp định tiến bộ? Tiến bộ không đơn giản chỉ nằm ở việc đổi tên”.

Ông Dean Allison - phe chỉ trích bên Đảng Bảo Thủ - đã không có nhiều cảm xúc trước việc chính phủ Canada vừa mới đàm phán được các chương mang tính “tiến bộ”. Đối với ông, “hầu hết các thỏa thuận của Canada trước giờ đều đã mang tính tiến bộ sẵn rồi”.

Lawrence Herman, một luật sư đến từ Toronto chỉ ra rằng, Đảng Tự Do và Đảng Bảo Thủ có cùng mục tiêu trong vấn đề thương mại, và hai Đảng nên đoàn kết với nhau trên trận tuyến này khi các nhà đàm phán Canada tiếp tục bàn thảo về NAFTA tại Montreal trong tuần này. Ông Herman nhận định, việc ký kết CPTPP hàm ý rằng, “Canada vẫn có sự lựa chọn khác, chứ không hoàn hoàn phụ thuộc vào thị trường Mỹ”, và có thể tăng thêm vị thế cho Canada trên nhiều phương diện.

Nguồn: National Post – TQ

Từ khóa: Canada, CPTPP, Tokyo, thỏa thuận, tiến bộ, văn hóa