Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sau sự sụp đổ của bức tường Berlin, nhiều nhà kinh tế học và nhà hoạch định chính sách cho rằng thế giới sẽ trở nên thịnh vượng, hạnh phúc. Cùng với sự lan rộng của chủ nghĩa tư bản và công nghệ, các quốc gia sẽ ngày càng gắn bó với nhau chặt chẽ bằng thương mại, tài chính và internet. Cuộc khủng hoảng tài chính 2008 đã chứng minh rằng hội nhập quốc tế là lẽ tất yếu và càng ngày càng chặt chẽ hơn.

Tuy nhiên, một trở ngại nghiêm trọng đã xuất hiện, không phải là Donald Trump hay sự tan rã như Brexit, mà chính là Trung Quốc.

Nếu chúng ta phân tích rõ xu hướng mối quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ với các nước phát triển khác, chúng ta có thể dự đoán một sự chia rẽ không mấy lành mạnh sẽ được hình thành và mở rộng trong những năm sắp tới. Nền kinh tế toàn cầu có thể được chia thành hai phần lớn, một sẽ tập trung ở Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu và phần còn lại thuộc về Trung Quốc.

Khi nghe những lời hùng biện phát ra từ Bắc Kinh, thật dễ dàng để tin rằng Trung Quốc vẫn cố gắng hòa mình vào nền kinh tế toàn cầu. Trong bài phát biểu khai mạc Đại hội Đảng Cộng sản  Trung Quốc, Chủ tịch Tập Cận Bình đã hứa sẽ cho các công ty nước ngoài tiếp cận rộng rãi hơn với thị trường Trung Quốc, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích của họ. “Trung Quốc sẽ không đóng cửa với thế giới; Trung Quốc sẽ cởi mở hơn nữa”. Ông Tập cũng tự khắc họa mình như một người ủng hộ thương mại tự do, mong muốn dẫn đầu về các vấn đề toàn cầu như thay đổi khí hậu, trái ngược hẵng với nhà lãnh đạo bảo thủ - Donald Trump.

Mặt trái của sự hô hào toàn cầu hóa của Trung Quốc

Đừng vội tin vào những điều đó.Vấn đề trong quan điểm toàn cầu hóa của ông Tập là ông muốn kiểm soát quá trình đó. Thay vì đem Trung Quốc hòa nhập vào trật tự thế giới hiện nay, ông Tập đang tạo ra một khối kinh tế riêng biệt với các công ty và công nghệ chiếm ưu thế khác nhau, điều chỉnh khối này bằng các quy tắc, thể chế và các mô hình thương mại của riêng Bắc Kinh quyết định.

Chính quyền Trung Quốc đang trong đợt vận động quốc gia phát triển công nghệ của riêng mình và thúc đẩy các công ty trong nước đối đầu với các nước phương Tây trong các ngành công nghiệp tương lai như robot, xe điện và thường các công ty này sẽ được chính phủ hỗ trợ. Mục đích cuối cùng là loại các công ty nước ngoài ra khỏi thị trường khổng lồ của Trung Quốc, và dùng nó làm  bệ phóng cho các gã khổng lồ Trung Quốc mở rộng sản xuất và cạnh tranh trên toàn cầu. Quy mô tham vọng của Bắc Kinh được cụ thể hóa trong một chương trình công nghiệp mang tên “Made in China 2025”. Như ông Tập đã nói trong Đại hội Đảng: “Trung Quốc sẽ hỗ trợ vốn nhà nước để trở nên mạnh hơn, làm tốt hơn và phát triển lớn hơn, biến các doanh nghiệp Trung Quốc thành các doanh nghiệp có đẳng cấp thế giới, cạnh tranh trên toàn cầu”.

Một hệ quả ngoài ý muốn của chính sách này đó chính là làm cho thị trường Trung Quốc trở nên cách biệt. Bắc Kinh có thể thành công trong việc đẩy các đối thủ nước ngoài ra khỏi Trung Quốc tại sân nhà, nhưng khi Trung Quốc đến sân khách, mọi chuyện sẽ gặp khó khăn hơn nhiều. Tiếng xấu về hàng thứ phẩm cùng với công nghệ kém tiên tiến đã dẫn đến việc các thương hiệu Trung Quốc khó lòng thay thế các sản phẩm tên tuổi ở các thị trường lớn, trong khi các mối lo ngại về an ninh có thể khiến các công ty quốc tế hạn chế mua chip điện tử hay các thiết bị công nghệ thông tin khác của Trung Quốc. Theo số liệu của Strategy Analysis Inc, 4 nhà sản xuất điện thoại thông minh hàng đầu Trung Quốc hiện nay đang nắm giữ 2/3 thị trường; nhưng thị phần của họ ở nước ngoài chỉ dưới 15%. Mặc dù các công ty Trung Quốc nhận được nhiều khoản trợ cấp và đầu tư cho ngành công nghiệp ô tô nhưng số lượng ô tô xuất khẩu năm 2016 đã giảm nhiều so với năm 2014.

Chúng ta có thể thấy quá trình phân đoạn diễn ra rõ ràng nhất trong lĩnh vực kỹ thuật số của Trung Quốc. Trong khi hầu hết chúng ta chia sẻ hình ảnh con cái trên Facebook, Twitter và tìm kiếm thông tin bằng Google thì người dân Trung Quốc liên lạc trên WeChat, viết nhật ký trên Sina Weibo và tìm kiếm thông tin trên Baidu. Đó là bởi vì những website khổng lồ trên thế giới đều bị hạn chế hoặc bị ngăn cản ở Trung Quốc.

Mặc dù “Bức tường thành trên mạng” chủ yếu phục vụ các mục đích chính trị, nhưng đồng thời cũng đóng vai trò như một rào cản phi thuế quan, cho phép các công ty Trung Quốc phát triển mạnh khi thiếu vắng đi sự cạnh tranh từ quốc tế. Trong khi đó, các công ty Trung Quốc cũng đã phải vật lộn để thu hút người tiêu dùng quốc tế. Nỗ lực của công ty thương mại điện tử Alibaba để thâm nhập thị trường mua bán trực tuyến ở Mỹ cũng chỉ kéo dài đúng một năm, trước khi Công ty bán quyền kiểm soát trang mạng vào năm 2015. WeChat, ứng dụng có số người dùng trong năm nay tại Trung Quốc lên đến gần nửa tỷ (eMarketeer thống kê) đã gặp rắc rối khi mở rộng hoạt động ra ngoài Trung Quốc, bất chấp những nỗ lực tiếp thị. Các công ty công nghệ Trung Quốc khó lòng trở thành các công ty toàn cầu vì họ không thể chống lại các yêu cầu của chính phủ Trung Quốc trong việc cung cấp dữ liệu cá nhân của người dùng. Trong một báo cáo năm 2016, nhóm vận động nhân quyền Amnesty International đã xếp Tencent vào hạng thấp nhất trong số 11 nhà cung cấp dịch vụ nhắn tin về vấn đề bảo vệ dữ liệu cá nhân thông qua mã hóa.

Các động thái đáp trả của phương Tây

Đáp trả lại, các nước phương Tây cũng dần rút lui khỏi Trung Quốc. Các nhà hoạch định chính sách của Washington ủng hộ sự cởi mở về kinh tế, nhưng khi các hành động của Trung Quốc ngày càng trở nên đáng báo động thì nước Mỹ sẽ chuyển sang tự bảo vệ mình. Vào tháng 9, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã bác bỏ thương vụ mua lại một công ty sản xuất chip của Mỹ từ một nhà đầu tư Trung Quốc được chính phủ nước này hậu thuẫn. Trong khi đó, Ủy ban chính phủ chuyên trách việc điều tra các yếu tố đe dọa an ninh quốc gia trong vụ mua bán sáp nhận cũng chưa thể xác định rõ ràng ý đồ của Trung Quốc trong vụ thâu tóm dịch vụ thanh toán MoneyGram được thực hiện bởi một công ty con của Alibaba. Trên khắp Đại Tây Dương, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Jean-Claude Juncker vào tháng 9 đã đưa ra kế hoạch kiểm soát các vụ mua bán nhạy cảm ở châu Âu.

Trong khi đó, các công ty Mỹ không chào đón chính sách kinh tế mang chủ nghĩa quốc gia của ông Tập. Trong cuộc khảo sát gần đây nhất, Phòng Thương mại Hoa Kỳ ở Trung Quốc phát hiện ra rằng chỉ có 56 % thành viên coi Trung Quốc nằm trong nhóm 3 nước được ưu tiên đầu tư, so với tỷ lệ 78% vào năm 2012. Một phần tư những người khảo sát cho biết họ đã hoặc đang kế hoạch chuyển các hoạt động ra khỏi Trung Quốc.

Trung Quốc không muốn bị cô lập. Bắc Kinh đang phát thảo các phương án thay thế cho mô hình của phương Tây, nhằm thúc đẩy chuỗi quan hệ kinh tế lấy Trung Quốc làm trọng tâm. Chẳng hạn, Bắc Kinh đã chỉ đạo việc thành lập Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ Tầng Châu Á để làm đối trọng với Ngân hàng Thế giới. Ông Tập cũng đang xúc tiến chương trình xây dựng cơ sở hạ tầng “Một Vành đai Một Con đường” khổng lồ để kết nối Trung Quốc với các nền kinh tế trên khắp Châu Á và Châu Âu. Các dự án này có khả năng sẽ được tài trợ bởi các ngân hàng do Trung Quốc hậu thuẫn và thực hiện bởi chính các công ty của nước này.

Washington chắc chắn sẽ chiến đấu để bảo vệ hệ thống kinh tế toàn cầu hiện nay. “Chúng tôi sẽ không lùi bước trước những thách thức mà Trung Quốc đang gây ra với trật tự thế giới”, Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Rex Tillerson phát biểu hồi tháng 10.

Sự chia rẽ giữa Trung Quốc và phương Tây có lẽ sẽ không bao giờ giống như thế giới lưỡng cực của Chiến tranh Lạnh. Người Trung Quốc có thể sẽ tiếp tục nhấm nháp ly cà phê Starbucks và mang giày thể thao Nike và người Mỹ vẫn sẽ tìm thấy hàng hoá Trung Quốc bày bán tại các cửa hàng Walmart địa phương. Nhưng khi Trung Quốc đòi hỏi quyền lực, còn Mỹ và Châu Âu lại bảo vệ doanh nghiệp, công nghệ và thể chế của họ, thì hố sâu ngăn cách chỉ ngày càng rộng thêm. Các quốc gia đang gặp rắc rối với phương Tây, như Nga chẳng hạn, sẽ ngày càng bị hút vào quỹ đạo của Trung Quốc. Các nước khác, những nước thận trọng với sức mạnh leo thang của Trung Quốc, như Ấn Độ hoặc Nhật Bản, có thể tiến gần hơn về phía Hoa Kỳ.

Sự chia rẽ sẽ mang lại hậu quả khủng khiếp đối với nền kinh tế toàn cầu. Các công ty trong cả hai khối sẽ bị hạn chế trong tiếp cận thị trường; các yếu tố như lợi nhuận, năng suất và việc làm đều bị ảnh hưởng. Khi bị cách ly với các thị trường và công nghệ thiết yếu, Trung Quốc sẽ chật vật hơn trong mục tiêu nâng cao thu nhập cho 1,4 tỷ dân, phần nhiều vẫn còn nghèo đói và già hóa. Bên cạnh đó, khả năng đối đầu về quân sự giữa Trung Quốc và phương Tây càng tăng lên.

Tương lai về nền kinh tế lưỡng cực này không phải là không thể tránh khỏi. Có lẽ Bắc Kinh sẽ nhận ra rằng tốt hơn là nên ủng hộ trật tự hiện tại. Xét cho cùng, sự hội nhập của Trung Quốc với phần còn lại của thế giới đã là động lực chính cho sự thành công về kinh tế kể từ những năm 1980. Hoa Kỳ và các đồng minh có thể dừng chủ nghĩa bảo hộ và tiếp tục làm ăn với Bắc Kinh, nhằm lồng ghép Trung Quốc vào hệ thống hiện nay. Tuy nhiên, các động thái gần đây của Trung Quốc và phương Tây đều không cho thấy thiện chí hợp tác. Nếu có một bức tường mới được dựng lên trên thế giới, tất cả đều là người thua cuộc.

Nguồn: bloomberg.com - TN

Từ khóa: Trung Quốc, phương Tây, Hoa Kỳ, liên minh Châu Âu, chia rẽ, toàn cầu hóa, an minh mạng, dữ liệu người dùng, chính phủ hậu thuẫn